ପିତ୍ରୋର୍ଦୁଃଖାଯ ଧିଗ୍ଜନ୍ମ କୁପୁତ୍ରସ୍ଯ ଚ ପାପିନଃ । ସୁହୃଦାଂ ନୋପକାରାଯ ନାପକାରାଯ ଵୈରିଣାମ୍
ପାପୀ ପୁଅର ଜନ୍ମ ପିତାମାତା ପାଇଁ ଦୁଃଖର କାରଣ; ସେ ମିତ୍ରମାନେ ପାଇଁ କିଛି ଉପକାର କରେନାହିଁ, ଶତ୍ରୁମାନେ ପାଇଁ କିଛି ଅପକାର ମଧ୍ୟ କରେନାହିଁ।
ଧନ୍ଯାସ୍ତେ ମାନଵା ଲୋକେ ସୁପୁତ୍ରୋ ଯଦ୍ଗୃହେ ସ୍ଥିତଃ । ପରୋପକାରଶୀଲଶ୍ଚ ପିତୁର୍ମାତୁଃ ସୁଖାଵହଃ
ଯେଉଁ ଘରେ ଭଲ ପୁଅ ରହେ, ଯିଏ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କରିଥାଏ ଏବଂ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ, ସେମାନେ ଏହି ଜଗତରେ ଧନ୍ୟ।
କୁପୁତ୍ରେଣ କୁଲଂ ନଷ୍ଟଂ କୁପୁତ୍ରେଣ ହତଂ ଯଶଃ । କୁପୁତ୍ରେଣେହ ଚାମୁତ୍ର ଦୁଃଖଂ ନିରଯଯାତନାଃ
ଖରାପ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା କୁଳ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ମର୍ଯ୍ୟାଦା ହାରାଏ, ଏଠାରେ ଓ ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଓ ନରକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ।
କୁପୁତ୍ରେଣାନ୍ଵଯୋ ନଷ୍ଟୋ ଜନ୍ମ ନଷ୍ଟଂ କୁଭାର୍ଯଯା । କୁଭୋଜନେନ ଦିଵସଃ କୁମିତ୍ରେଣ ସୁଖଂ କୁତଃ
ଖରାପ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ବଂଶ ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ଖରାପ ଜଣେ ଝିଅ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ; ଖରାପ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦିନ ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ଖରାପ ମିତ୍ର ସହ ରହିଲେ କେଉଁଠି ସୁଖ ମିଳିବ?
ସ୍କନ୍ଦ ଉଵାଚ। ଏଵଂ ଦୁଷ୍ଟସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଦୁଷ୍ଟୈରାଚରଣୈର୍ମୁନିଃ । ତପ୍ଯମାନୋଽନିଶଂ କାଲେ ଗତ୍ଵା ଗର୍ଗମପୃଚ୍ଛତ
ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ଏଭଳି ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅର ଖରାପ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମୁନି ଦିନରାତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଏକ ସମୟରେ ଗର୍ଗଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ପଚାରିଲେ।
ଋତଵାଗୁଵାଚ। ଭଗଵଂସ୍ତ୍ଵାମହଂ ପ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି ଵଦ ତତ୍ପ୍ରଭୋ । ଜ୍ଯୋତିଃଜ୍ଞାସ୍ତ୍ରସ୍ଯ ଚାଚାର୍ଯ ପୁତ୍ରଦୌଃଶୀଲ୍ଯକାରଣମ୍
ଋତବାକ୍ କହିଲେ—ଭଗବନ୍, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପଚାରିବାକୁ ଚାହେଁ; ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ, ଜ୍ୟୋତିଷ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ମୋ ପୁଅର ଖରାପ ସ୍ୱଭାବର କାରଣ କ'ଣ?
ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷଯା ଵେଦା ଅଧୀତା ଵିଧିଵନ୍ମଯା । ବ୍ରହ୍ମଚାରିଵ୍ରତଂ ତୀର୍ତ୍ଵା ଵିଵାହୋ ଵିଧିଵତ୍କୃତଃ
ମୁଁ ଗୁରୁଙ୍କ ସେବା କରି ନିୟମରେ ବେଦ ପଢ଼ିଛି; ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପାଳନ କରିଛି ଏବଂ ବିବାହ ମଧ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କରିଛି।
ଭାର୍ଯଯା ସହ ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ଯଧର୍ମଶ୍ଚାନୁଷ୍ଠିତୋଽନିଶମ୍ । ପଂଚଯଜ୍ଞଵିଧାନଂ ଚ ମଯାଽକାରି ଯଥାଵିଧି
ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହ ଘରସ୍ଥ ଧର୍ମ ସବୁଦିନ ପାଳନ କରିଛି; ପଞ୍ଚଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କରିଛି।
ନରକାଦ୍ବିଭ୍ଯତା ଵିପ୍ର ନ ତୁ କାମସୁଖେଚ୍ଛଯା । ଗର୍ଭାଧାନଂ ଚ ଵିଧିଵତ୍ପୁତ୍ରପ୍ରାପ୍ତ୍ଯୈ ମଯା କୃତମ୍
ନରକର ଭୟରୁ, ଭୋଗର ଆଶାରୁ ନୁହେଁ, ମୁଁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପୁଅ ପାଇଁ ଗର୍ଭାଧାନ କରିଥିଲି।
ପୁତ୍ରୋଽଯଂ ମମ ଦୋଷେଣ ମାତୁର୍ଦୋଷେଣ ଵା ମୁନେ । ଜାତୋ ଦୁଃଖାଵହଃ ପିତ୍ରୋର୍ଦୁଃଶୀଲୋ ବଂଧୁଶୋକଦଃ
ମୁନି, ମୋ କିମ୍ବା ମା'ର ଦୋଷରୁ ଏହି ପୁଅ ଜନ୍ମିଛି, ଯିଏ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି, ଖରାପ ଚରିତ୍ର ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ପାଇଁ ଶୋକର କାରଣ।
ଏତନ୍ନିଶମ୍ଯ ଵଚନଂ ଗର୍ଗାଚାର୍ଯୋ ମୁନେସ୍ତଦା । ଵିଚାର୍ଯ ସର୍ଵଂ ତଦ୍ଧେତୁଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ଵିଦ୍ଵାଚମବ୍ରଵୀତ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି ଗର୍ଗ ଋଷି ସବୁ ଭାବି, ଜ୍ୟୋତିଷ ଜ୍ଞାନ ଅନୁଯାୟୀ କାରଣ କହିଲେ।
ଗର୍ଗ ଉଵାଚ। ମୁନେ ନୈଵାପରାଧସ୍ତେ ନ ମାତୁର୍ନ କୁଲସ୍ଯ ଚ । ରେଵତ୍ଯଂତଂ ତୁ ଗଣ୍ଡାନ୍ତଂ ପୁତ୍ରଦୌଃଶୀଲ୍ଯକାରଣମ୍
ଗର୍ଗ କହିଲେ—ମୁନି, ତୁମେ, ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା କିମ୍ବା କୁଳ କୌଣସି ଦୋଷ କରିନାହାଁ; ରେବତୀ ନକ୍ଷତ୍ରର ଅଶୁଭ ସମୟରେ ଜନ୍ମ ହେବା ହିଁ ପୁଅର ଦୁଷ୍ଟତାର କାରଣ।
ଦୁଷ୍ଟେ କାଲେ ଯତୋ ଜନ୍ମ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ତଵ ଭୋ ମୁନେ । ତେନୈଵ ତଵ ଦୁଃଖାଯ ନାନ୍ଯୋ ହେତୁର୍ମନାଗପି
ମୁନି, ତୁମ ପୁଅ ଦୁଷ୍ଟ ସମୟରେ ଜନ୍ମିଥିବାରୁ ଏହି ଦୁଃଖ ହେଉଛି; ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ।
ତଦ୍ଦୁଃଖଶାଂତଯେ ବ୍ରହ୍ମଞ୍ଜଗତାଂ ମାତରଂ ଶିଵାମ୍ । ସମାରାଧଯ ଯତ୍ନେନ ଦୁର୍ଗାଂ ଦୁର୍ଗତିନାଶିନୀମ୍
ଏହି ଦୁଃଖ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମା ଶିଭା ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କର; ସେ ଦୁର୍ଗତି ନାଶ କରନ୍ତି।
ଗର୍ଗସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଋତଵାକ୍ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ । ରେଵତୀଂ ତୁ ଶଶାପାସୌ ଵ୍ଯୋମ୍ନଃ ପତତୁ ରେଵତୀ
ଗର୍ଗଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଋତବାକ୍ କ୍ରୋଧରେ ରେବତୀକୁ ଶାପ ଦେଲେ—'ରେବତୀ ଆକାଶରୁ ପଡ଼ିଯାଉ!'
ଦତ୍ତେ ଶାପେ ତୁ ତେନାଥ ପୂଷ୍ଣୋ ଭଂ ଚ ପପାତ ଖାତ୍ । କୁମୁଦାଦ୍ରୌ ଭାସମାନଂ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ
ସେ ଶାପ ଦେଇବା ସହିତ, ପୂଷା ନକ୍ଷତ୍ର ମଧ୍ୟ ଆକାଶରୁ ପଡ଼ିଗଲା, ସେହି ଦୀପ୍ତି କୁମୁଦ ପାହାଡ଼ରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦେଖିଲେ।
ଖ୍ଯାତୋ ରୈଵତକଶ୍ଚାଭୂତ୍ତତ୍ପାତାତ୍କୁମୁଦାଚଲ: । ଅତୀଵ ରମଣୀଯଶ୍ଚ ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ସୋଽପ୍ଯଭୂତ୍
ଏଭଳି ରୈବତକ ପର୍ବତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପତନରୁ କୁମୁଦ ପର୍ବତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ସେଇ ସମୟରୁ ଏହି ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ସୁନ୍ଦର ହୋଇଗଲା।
ଦତ୍ତ୍ଵା ଶାପଂ ଚ ରେଵତ୍ଯୈ ଗର୍ଗୋକ୍ତଵିଧିନା ମୁନିଃ । ସମାରାଧ୍ଯାଂବିକାଂ ଦେଵୀଂ ସୁଖସୌଭାଗ୍ଯଭାଗଭୂତ୍
ମୁନି ଗର୍ଗଙ୍କ କଥାନୁସାରେ ରେବତୀଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ, ମା ଅମ୍ବିକାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପୂଜା କଲେ ଏବଂ ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ ଓ ସୁଖ ଲାଭ କଲେ।
ସ୍କନ୍ଦ ଉଵାଚ। ରେଵତ୍ଯୃକ୍ଷସ୍ଯ ଯତ୍ତେଜସ୍ତସ୍ମାଜ୍ଜାତା ତୁ କନ୍ଯକା । ରୂପେଣାପ୍ରତିମା ଲୋକେ ଦ୍ଵିତୀଯା ଶ୍ରୀରିଵାଭଵତ୍
ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ: ରେବତୀ ନକ୍ଷତ୍ରର ତେଜରୁ ଏକ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଲା, ଯାହାର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଏହି ସଂସାରରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଗୋଟିଏ ଦ୍ୱିତୀୟ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପରି ପ୍ରତୀତି ହେଉଥିଲା।
ଅଥ ତାଂ ପ୍ରମୁଚଃ କନ୍ଯାଂ ରେଵତୀକାଂତିସଂଭଵାମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନାମ ଚକାରାସ୍ଯା ରେଵତୀତି ମୁଦା ମୁନିଃ
ତାପରେ, ରେବତୀଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଦୀପ୍ତ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି, ମୁନି ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ନାମ ରେବତୀ ରଖିଲେ।
ନିନ୍ଯେଽଥ ସ୍ଵାଶ୍ରମେ ଚୈନାଂ ପୋଷଯାମାସ ଧର୍ମତଃ । ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଃ ପ୍ରମୁଚୋ ନାମ କୁମୁଦାଦ୍ରୌ ସୁତାମିଵ
ତାପରେ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ପ୍ରମୁଚ ନାମକ ମୁନି କୁମୁଦ ପର୍ବତରେ ନିଜ ଆଶ୍ରମରେ ତାକୁ ନିଜ ଝିଅ ପରି ଧର୍ମରେ ପାଳନ କଲେ।
ଅଥ କାଲେନ ଚ ପ୍ରୌଢାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ରୂପଶାଲିନୀମ୍ । ସ ମୁନିଶ୍ଚିନ୍ତଯାମାସ କୋଽସ୍ଯା ଯୋଗ୍ଯୋ ଵରୋ ଭଵେତ୍
ଏଭଳି ତାକୁ ବୟସ୍କ ଓ ସୁନ୍ଦର ହେବାକୁ ଦେଖି, ମୁନି ଚିନ୍ତା କଲେ—ତାଙ୍କ ପାଇଁ କିଏ ଯୋଗ୍ୟ ବର ହେବେ?
ବହୁଧାଽନ୍ଵେଷଯଂସ୍ତସ୍ଯା ନାସସାଦୋଚିତଂ ପତିମ୍ । ତତୋଗ୍ନିଶାଲାଂ ସଂଵିଶ୍ଯ ମୁନିସ୍ତୁଷ୍ଟାଵ ପାଵକମ୍
ବହୁ ଭାବେ ଖୋଜିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଯୋଗ୍ୟ ପତି ମିଳିଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ମୁନି ଅଗ୍ନିଶାଳାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
କନ୍ଯାଵରଂ ତଦାଶଂସତ୍ପ୍ରୀତସ୍ତମପି ହଵ୍ଯଵାଟ୍ । ଧର୍ମିଷ୍ଠୋ ବଲଵାନ୍ଵୀରଃ ପ୍ରିଯଵାଗପରାଜିତଃ
ତାପରେ, ଅଗ୍ନିଦେବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଏହି କନ୍ୟା ପାଇଁ ଏମିତି ବର ଦେଲେ—ତାଙ୍କର ବର ଧର୍ମିକ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରବଳ, ମିଠା କଥା କହୁଥିବା ଏବଂ କଥାରେ ଅପରାଜିତ ହେବେ।
ଦୁର୍ଦମୋ ଭଵିତା ଭର୍ତା ମୁନେଽସ୍ଯାଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ । ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚୋ ଵହ୍ନେଃ ପ୍ରସନ୍ନୋଭୂନ୍ମୁନିସ୍ତଦା
ତାଙ୍କର ଭାର୍ତ୍ତା ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ନାମକ ଭୂପତି ହେବେ, ଯାହାକୁ ଜିତିବା କଠିନ। ଏହି ଅଗ୍ନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମୁନି ଖୁସି ହେଲେ।
ଦୈଵାଦାଖେଟକଵ୍ଯାଜାତ୍ତତ୍କ୍ଷଣାଦାଗତୋ ନୃପଃ । ଦୁର୍ଦମୋ ନାମ ମେଧାଵୀ ତସ୍ଯାଶ୍ରମପଦଂ ମୁନେଃ
ଦେବତାଙ୍କ ଚେଷ୍ଟାରେ, ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ନାମକ ଏକ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା ଶିକାର ଉପଲକ୍ଷେରେ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ।
ପୁତ୍ରୋ ଵିକ୍ରମଶୀଲସ୍ଯ ବଲଵାନ୍ ଵୀର୍ଯଵତ୍ତରଃ । କାଲିନ୍ଦୀଜଠରେ ଜାତଃ ପ୍ରିଯଵ୍ରତକୁଲୋଦ୍ଭଵଃ
ସେ ବିକ୍ରମଶୀଳଙ୍କ ପୁଅ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରବଳ, କାଳିନ୍ଦୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ପ୍ରିୟବ୍ରତ ବଂଶର ଉତ୍ପନ୍ନ।
ମୁନେରାଶ୍ରମମାଵିଶ୍ଯ ତମଦୃଷ୍ଵାତକ ମହାମୁନିମ୍ । ଆମଂତ୍ର୍ଯ ତାଂ ପ୍ରିଯେ ଚେତି ରେଵତୀଂ ପୃଷ୍ଟଵାନ୍ନୃପଃ
ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେଠାରେ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, ରାଜା ରେବତୀଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ସ୍ନେହରେ ପଚାରିଲେ,
ରାଜୋଵାଚ। ମହର୍ଷିର୍ଭଗଵାନସ୍ମାଦାଶ୍ରମାତ୍ଵ୍ତ ଗତଃ ପ୍ରିଯେ । ତତ୍ପାଦୌ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି ଵଦ କଲ୍ଯାଣି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ରାଜା କହିଲେ: ପ୍ରିୟେ, ମହାର୍ଷି ଏହି ଆଶ୍ରମରୁ ବାହାରିଛନ୍ତି। ମୁଁ ତାଙ୍କର ପାଦଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଚାହେଁ। ଏଠିକି ସତ୍ୟ କହ, ସେ କେଉଁଠି ଗଲେ?
କନ୍ଯୋଵାଚ। ଅଗ୍ନିଶାଲାମୁପଗତୋ ମହାରାଜ ମହାମୁନିଃ । ନିଶ୍ଚକ୍ରାମାଶ୍ରମାତ୍ତୂର୍ଣଂ ରାଜାପ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ତଦ୍ଵଚଃ
କନ୍ୟା କହିଲେ: ମହାରାଜ, ମହାମୁନି ଅଗ୍ନିଶାଳାକୁ ଗଲେ। ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ତୁରନ୍ତ ଆଶ୍ରମରୁ ବାହାରିଗଲେ।