ମହାବଲୋ ମହାସତ୍ତ୍ଵୋ ବଭୂଵ ଜଗଦୀଶ୍ଵରଃ । ଷଷ୍ଠଶ୍ଚ ଵିଷ୍ଣୁସାଵର୍ଣିଶ୍ଚତୁର୍ଦଶମନୁଃ କୃତୀ
ମହାଶକ୍ତି ଓ ମହାସାତ୍ତ୍ୱିକ ଶକ୍ତିରେ ସେ ଜଗତର ଅଧିପତି ହେଲେ; ଷଷ୍ଠ ହେଉଛନ୍ତି ବିଷ୍ଣୁ ସାବର୍ଣ୍ଣି, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ମନୁ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟଶୀଳ।
ବଭୂଵ ଦେଵୀଵରତୋ ଜଗତାଂ ପ୍ରଥିତଃ ପ୍ରଭୁଃ । ଚତୁର୍ଦଶୈତେ ମନଵୋ ମହାତେଜୋବଲୈର୍ଯୁତାଃ
ଦେବୀଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ସେ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରଭୁ ହେଲେ; ଏହି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ମନୁ ମହାତ୍ୱ, ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ଦେଵ୍ଯାରାଧନତଃ ପୂଜ୍ଯା ଵନ୍ଦ୍ଯା ଲୋକେଷୁ ନିତ୍ଯଶଃ । ମହାପ୍ରତାପିନଃ ସର୍ଵେ ଭ୍ରାମର୍ଯାସ୍ତୁ ପ୍ରସାଦତଃ
ଦେବୀଙ୍କ ଉପାସନା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସବୁ ଲୋକରେ ସଦା ପୂଜିତ ଓ ସ୍ତୁତିତ; ସମସ୍ତେ ଭ୍ରାମରୀଙ୍କ କୃପାରେ ଅତି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ।
ନାରଦ ଉଵାଚ କେଯଂ ସା ଭ୍ରାମରୀ ଦେଵୀ କଥଂ ଜାତା କିମାତ୍ମିକା । ତଦାଖ୍ଯାନଂ ଵଦ ପ୍ରାଜ୍ଞ ଵିଚିତ୍ରଂ ଶୋକନାଶକମ୍
ନାରଦ କହିଲେ, ଏହି ଭ୍ରାମରୀ ଦେବୀ କିଏ? ସେ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ କଣ? ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଓ ଦୁଃଖ ନାଶ କରୁଥିବା କଥା ଆପଣ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ନ ତୃପ୍ତିମଧିଗଚ୍ଛାମି ପିବନ୍ଦେଵୀକଥାମୃତମ୍ । ଅମୃତଂ ପିବତାଂ ମୃତ୍ଯୁର୍ନାସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣତୋ ଯତଃ
ମୁଁ ଦେବୀଙ୍କର କଥାମୃତ ପିଇଲେ ମଧ୍ୟ ତୃପ୍ତି ପାଉନି; କାରଣ, ଏହି ଅମୃତ ପିଇଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଏହା ଶୁଣିଲେ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ନାରଦ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଜଗନ୍ମାତୁର୍ଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ଅଚିନ୍ତ୍ଯାଵ୍ଯକ୍ତରୂପାଯା ଵିଚିତ୍ରଂ ମୋକ୍ଷଦାଯକମ୍
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ, ନାରଦ, ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଜଗତ୍ଜନନୀଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କହିବି, ଯାହା ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ରୂପରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ମୋକ୍ଷଦାୟିନୀ।
ଯଦ୍ଯଚ୍ଚରିତ୍ରଂ ଶ୍ରୀଦେଵ୍ଯାସ୍ତତ୍ସର୍ଵଂ ଲୋକହେତଵେ । ନିର୍ଵ୍ଯାଜଯା କରୁଣଯା ପୁତ୍ରେ ମାତୁର୍ଯଥା ତଥା
ଶ୍ରୀଦେବୀଙ୍କର ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି, ସେସବୁ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ; ନିର୍ମଳ କରୁଣାରେ, ଯେପରି ଜଣେ ମାଆ ନିଜ ଶିଶୁ ପାଇଁ କରନ୍ତି, ସେପରି।
ପୂର୍ଵଂ ଦୈତ୍ଯୋ ମହାନାସୀଦରୁଣାଖ୍ଯୋ ମହାବଲଃ । ପାତାଲେ ଦୈତ୍ଯସଂସ୍ଥାନେ ଦେଵଦ୍ଵେଷୀ ମହାଖଲଃ
ପୂର୍ବେ ଅରୁଣ ନାମକ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ଥିଲେ, ସେ ପାତାଳରେ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ଓ ଅତି ଦୁଷ୍ଟ ଥିଲେ।
ସ ଦେଵାଞ୍ଜେତୁକାମଶ୍ଚ ଚକାର ପରମଂ ତପଃ । ପଦ୍ମସମ୍ଭଵମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ସ ନସ୍ତ୍ରାତା ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଜିତିବାକୁ ଚାହିଁ, ପଦ୍ମଯୋନିଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଉଚ୍ଚ ତପସ୍ୟା କଲେ; ଭାବିଲେ, 'ସେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିବେ।'
ଗତ୍ଵା ହିମଵତଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଗଙ୍ଗାଜଲସୁଶୀତଲେ । ପକ୍ଵପର୍ଣାଶନୋ ଯୋଗୀ ସନ୍ନିରୁଧ୍ଯ ମରୁଦ୍ଗଣମ୍
ସେ ହିମାଳୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଗଙ୍ଗା ଜଳ ବହୁତ ଶୀତଳ, ସେଠାକୁ ଗଲେ; ଏବଂ ଗଛରୁ ପଡିଥିବା ପତ୍ର ଖାଇ, ନିଜ ଶ୍ୱାସକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ତପସ୍ୟା କଲେ।
ଗାଯତ୍ରୀଜପସଂସକ୍ତଃ ସକାମସ୍ତମସା ଯୁତଃ । ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ତତୋ ଵାରିକଣାଶନଃ
ଗାୟତ୍ରୀ ଜପରେ ଲଗି ରହି, ଇଚ୍ଛାରେ ଭରିଥିବା ଏବଂ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଥିବା ସେ, ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବଳ ପାଣିର ତିଣିକି ତିଣିକି କଣିକା ଖାଇ ରହିଲେ।
ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ତତଃ ପଵନଭୋଜନଃ । ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ନିରାହାରୋଽଭଵତ୍ତତଃ
ପୁଣି ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ସେ କେବଳ ପବନ ଖାଇ ରହିଲେ; ତାପରେ ଆଉ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ସେ କିଛି ଖାଇବା ବିନା ରହିଲେ।
ଏଵଂ ତପସ୍ଯତସ୍ତସ୍ଯ ଶରୀରାଦୁତ୍ଥିତୋଽନଲଃ । ଦଦାହ ଜଗତୀଂ ସର୍ଵାଂ ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ଏଭଳି ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଅଗ୍ନି ବିରୋଧିଲା ଏବଂ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ପୋଡ଼ିଦେଲା; ଏହା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗିଲା।
କିମିଦଂ କିମିଦଂ ଚେତି ଦେଵାଃ ସର୍ଵେ ଚକମ୍ପିରେ । ସନ୍ତ୍ରସ୍ତାଃ ସକଲା ଲୋକା ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଶରଣଂ ଯଯୁଃ
“ଏହା କ'ଣ? ଏହା କ'ଣ?” ବୋଲି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ କମ୍ପିତ ହେଲେ; ଭୟଭୀତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଲୋକେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
ଵିଜ୍ଞାପିତଂ ଦେଵଵରୈଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତ୍ର ଚତୁର୍ମୁଖଃ । ଗାଯତ୍ରୀସହିତୋ ହଂସସମାରୂଢୋ ଯଯୌ ମୁଦା
ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କର ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, ଚାରିମୁହଁ ବ୍ରହ୍ମା ଗାୟତ୍ରୀ ସହିତ ହଂସ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଆନନ୍ଦରେ ଚାଲିଗଲେ।
ପ୍ରାଣମାତ୍ରାଵଶିଷ୍ଟଂ ତଂ ଧମନୀଶତସଙ୍କୁଲମ୍ । ଶୁଷ୍କୋଦରଂ କ୍ଷାମଗାତ୍ରଂ ଧ୍ଯାନମୀଲିତଲୋଚନମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ, ସେ ମାନେ କେବଳ ଶ୍ୱାସ ଅଛି, ଶରୀରରେ ଶିରା ଭରିଛି, ପେଟ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଛି, ଦେହ ଦୁର୍ବଳ ଏବଂ ଚକ୍ଷୁ ଧ୍ୟାନରେ ବନ୍ଦ।
ଦଦର୍ଶ ତେଜସା ଦୀପ୍ତଂ ଦ୍ଵିତୀଯମିଵ ପାଵକମ୍ । ଵରଂ ଵରଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଵତ୍ସ ଯନ୍ମନସି ସ୍ଥିତମ୍
ସେ ତାଙ୍କୁ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଗ୍ନି ପରି ଦେଖିଲେ; ଏବଂ କହିଲେ, “ଭଲ ହେଉ, ବଟୁ, ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଅଛି, ସେଇ ଦାୟିକା ମାଗ।
ଶ୍ରୁତିମାତ୍ରେଣ ସନ୍ତୋଷକାରକଂ ଵାକ୍ଯମୂଚିଵାନ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମମୁଖାଦ୍ଵାଣୀଂ ସୁଧାଧାରାମିଵାରୁଣଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ମନେ ସନ୍ତୋଷ ହୁଏ, ଅରୁଣ ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଝରୁଥିବା ଅମୃତ ଧାରା ପରି ଅନୁଭବ କଲେ ଏବଂ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।
ଉନ୍ମୀଲିତାକ୍ଷଃ ପୁରତୋ ଦଦର୍ଶ ଜଲଜୋଦ୍ଭଵମ୍ । ଗାଯତ୍ରୀସହିତଂ ଦେଵଂ ଚତୁର୍ଵେଦସମନ୍ଵିତମ୍
ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲି, ସେ ନିଜ ସାମ୍ନାରେ ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଗାୟତ୍ରୀ ସହିତ ଏବଂ ଚାରି ବେଦର ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ।
ଅକ୍ଷସ୍ରକ୍କୁଣ୍ଡିକାହସ୍ତଂ ଜପନ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମ ଶାଶ୍ଵତମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୋତ୍ଥାଯ ନନାମାଥ ସ୍ତୁତ୍ଵା ଚ ଵିଵିଧୈଃ ସ୍ତଵୈଃ
ଅକ୍ଷମାଳା ଏବଂ କମଣ୍ଡଳୁ ଧରି, ଜପ କରୁଥିବା ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ଉଠିଲେ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ଵରଂ ଵଵ୍ରେ ସ୍ଵବୁଦ୍ଧିସ୍ଥଂ ମା ଭଵେନ୍ମୃତ୍ଯୁରିତ୍ଯପି । ଶ୍ରୁତ୍ଵାରୁଣଵଚୋ ବ୍ରହ୍ମା ବୋଧଯାମାସ ସାଦରମ୍
ସେ ନିଜ ମନରେ ଧାରଣ କରିଥିବା ବର ମାଗିଲେ: 'ମୋ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ନ ହେଉ।' ଅରୁଣଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମା ସମ୍ମାନ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ବୁଝେଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମହେଶାଦ୍ଯା ମୃତ୍ଯୁନା କଵଲୀକୃତାଃ । ତଦାନ୍ଯେଷାଂ ତୁ କା ଵାର୍ତା ମରଣେ ଦାନଵୋତ୍ତମ
ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମହେଶ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରସିତ; ତେଣୁ ଅନ୍ୟମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ କ'ଣ କୁହିବି, ଦାନବଶ୍ରେଷ୍ଠ?
ଵରଂ ଯୋଗ୍ଯଂ ତତୋ ବ୍ରୂହି ଦାତୁଂ ଯଃ ଶକ୍ଯତେ ମଯା । ନାତ୍ରାଗ୍ରହଂ ପ୍ରକୁର୍ଵନ୍ତି ବୁଦ୍ଧିମନ୍ତୋ ଜନାଃ କ୍ଵଚିତ୍
ତେଣୁ ଏମିତି ବର ମାଗ, ଯାହା ମୁଁ ଦେଇପାରିବି; ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ କେବେ ଅସମ୍ଭବ ଦାବି କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଇତି ବ୍ରହ୍ମଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୁନଃ ପ୍ରୋଵାଚ ସାଦରମ୍ । ନ ଯୁଦ୍ଧେ ନ ଚ ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରାନ୍ନ ପୁଂଭ୍ଯୋ ନାପି ଯୋଷିତଃ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ପୁଣି ସମ୍ମାନ ସହିତ କହିଲେ: 'ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ନ ହେଉ, ଶସ୍ତ୍ର ଅଥବା ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନ ହେଉ, ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ନାରୀ ଦ୍ୱାରା ନ ହେଉ।'
ଦ୍ଵିପାଦ୍ଭ୍ଯୋ ଵା ଚତୁଷ୍ପାଦ୍ଭ୍ଯୋ ନୋଭଯାକାରତସ୍ତଥା । ଭଵେନ୍ମେ ମୃତ୍ଯୁରିତ୍ଯେଵଂ ଦେଵ ଦେହି ଵରଂ ପ୍ରଭୋ
'ଦୁଇପାୟୀ କିମ୍ବା ଚତୁଷ୍ପାୟୀ, କିମ୍ବା ଉଭୟ ଆକୃତିରୁ ମଧ୍ୟ ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ନ ହେଉ; ଦେବ, ଏଭଳି ବର ଦିଅ।'
ବଲଂ ଚ ଵିପୁଲଂ ଦେହି ଯେନ ଦେଵଜଯୋ ଭଵେତ୍ । ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଥାସ୍ତ୍ଵିତି ଵଚୋଽବ୍ରଵୀତ୍
'ଏବଂ ମୋତେ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଦିଅ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦେବତାମାନେକୁ ଜିତିପାରିବି।' ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, 'ତଥାସ୍ତୁ।'
ଦତ୍ତ୍ଵା ଵରଂ ଜଗାମାଶୁ ପଦ୍ମଜଃ ସ୍ଵଂ ନିକେତନମ୍ । ତତୋଽରୁଣାଖ୍ଯୋ ଦୈତ୍ଯସ୍ତୁ ପାତାଲାତ୍ସ୍ଵାଶ୍ରଯସ୍ଥିତାନ୍
ବର ଦେଇ, ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ବ୍ରହ୍ମା ତୁରନ୍ତ ନିଜ ନିବାସକୁ ଚାଲିଗଲେ; ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବରର ଗର୍ବରେ ଭରିଥିବା ଅରୁଣ ନାମକ ଦାନବ ପାତାଳରେ ଥିବା ଦାନବମାନେକୁ ଡାକିଲେ।
ଦୈତ୍ଯାନାକାରଯାମାସ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵରଦର୍ପିତଃ । ଆଗତ୍ଯ ତେଽସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଦୈତ୍ଯେଶଂ ତଂ ପ୍ରଚକ୍ରିରେ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବରର ଗର୍ବରେ ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଆସି, ସମସ୍ତେ ଦାନବପତିଙ୍କୁ ସ୍ୱୀକାର କଲେ।
ଦୂତଂ ଚ ପ୍ରେଷଯାମାସୁର୍ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥମମରାଵତୀମ୍ । ଦୂତଵାକ୍ଯଂ ତଦା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵରାଡ୍ ଭଯକମ୍ପିତଃ
ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅମରାବତୀକୁ ଏକ ଦୂତକୁ ପଠାଯାଇଥିଲା। ଦୂତର କଥା ଶୁଣି ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଲେ।
ଦେଵୈଃ ସାର୍ଧଂ ଜଗାମାଶୁ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସଦନଂ ପ୍ରତି । ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଜଗ୍ମୁସ୍ତେ ଶଙ୍କରାଲଯମ୍
ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ସେ ତୁରନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ସେମାନେ ଶିବଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲେ।