ଭସ୍ମସାତ୍ତଂ ଚକାରାଶୁ ହୁଙ୍କାରେଣ ମହେଶ୍ଵରୀ । ତତଃ ସୈନ୍ଯଂ ଵାହନେନ ଦେଵ୍ଯା ଭଗ୍ନଂ ମହୀପତେ
ମହେଶ୍ୱରୀ ଜୋର ଧ୍ୱନି କରି ତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ କରିଦେଲେ; ତାପରେ, ରାଜା, ଦେବୀ ତାଙ୍କର ବାହନ ଦ୍ୱାରା ସେହି ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ।
ଦିଶୋ ଦଶାଭଜଚ୍ଛୀଘ୍ରଂ ହାହାଭୂତମଚେତନମ୍ । ତଦ୍ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ସମାଶ୍ରୁତ୍ଯ ସ ଶୁମ୍ଭୋ ଦୈତ୍ଯରାଡ୍ ଵିଭୁଃ
ସେନା ଦଶ ଦିଗକୁ ଦୃତ ଭାବେ ପଳାଇଗଲା, ଅଚେତନ ହେଇ ଚିତ୍କାର କରିଲା; ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣି ଦାନବରାଜା ଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ଖବର ମିଳିଲା।
ଚୁକୋପ ଚ ମହାକୋପାଦ୍ ଭ୍ରୁକୁଟୀକୁଟିଲାନନଃ । ତତଃ କୋପପରୀତାତ୍ମା ଦୈତ୍ଯରାଜଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ସେ ବହୁତ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ଭୃକୁଟି ଭଙ୍ଗି ମୁହଁ ବାଙ୍କା ହେଇଗଲା; ତାପରେ, କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ୱୀ ହେଲେ।
ଚଣ୍ଡଂ ମୁଣ୍ଡଂ ରକ୍ତବୀଜଂ କ୍ରମତଃ ପ୍ରୈଷଯଦ୍ଵିଭୁଃ । ତେ ଚ ଗତ୍ଵା ତ୍ରଯୋ ଦୈତ୍ଯା ଵିକ୍ରାନ୍ତା ବହୁଵିକ୍ରମାଃ
ସେ ପରେ ଚଣ୍ଡ, ମୁଣ୍ଡ ଏବଂ ରକ୍ତବୀଜ କୁ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମରେ ପଠାଇଲେ; ସେଇ ତିନି ଜଣ ଶୂର ଦାନବ ଅନେକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ ଏବଂ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ଦେଵୀଂ ଗ୍ରହୀତୁମାରବ୍ଧଯତ୍ନାସ୍ତେ ହ୍ଯଭଵନ୍ବଲାତ୍ । ତାନାପତତ ଏଵାସୌ ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀ ମଦୋତ୍କଟା
ସେମାନେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଜୋର ଦେଇ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ସମୟରେ, ଭୟଙ୍କର ଜଗତ୍ରକ୍ଷକ ଦେବୀ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ିଆ ହେଲେ।
ଶୂଲଂ ଗହୀତ୍ଵା ଵେଗେନ ପାତଯାମାସ ଭୂତଲେ । ସସୈନ୍ଯାନ୍ନିହତାଞ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଦୈତ୍ଯାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ଦାନଵେଶ୍ଵରୌ
ଦେବୀ ତାଙ୍କର ଶୂଳ ଧରି ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଭୂମିରେ ପେଲେ; ଦାନବ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସେନା ନିହତ ହେବାର ଖବର ଦୁଇ ଦାନବନାୟକଙ୍କୁ ମିଳିଲା।
ଶୁମ୍ଭଶ୍ଚୈଵ ନିଶୁମ୍ଭଶ୍ଚ ସମାଜଗ୍ମତୁରୋଜସା । ନିଶୁମ୍ଭଶ୍ଚୈଵ ଶୁମ୍ଭଶ୍ଚ କୃତ୍ଵା ଯୁଦ୍ଧଂ ମହୋତ୍କଟମ୍
ଶୁମ୍ଭ ଏବଂ ନିଶୁମ୍ଭ, ଦୁହେଁ ବଡ଼ ପ୍ରଭାବ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସିଲେ; ନିଶୁମ୍ଭ ଓ ଶୁମ୍ଭ, ଦୁହେଁ ମିଶି ବିପରୀତ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚ ଵଶଗୌ ଜାତୌ ନିହତୌ ଚ ତଯାସୁରୌ । ଇତି ଦୈତ୍ଯଵରଂ ଶୁମ୍ଭଂ ଘାତଯିତ୍ଵା ଜଗନ୍ମଯୀ
ଦେବୀଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭ, ଦୁହେଁ ଦମିତ ଓ ବଧ ହେଲେ; ଏଭଳି, ସେଇ ଦେବୀ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପି ଥିବା, ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ।
ଵିବୁଧୈଃ ସଂସ୍ତୁତା ତଦ୍ଵତ୍ସାକ୍ଷାଦ୍ଵାଗୀଶ୍ଵରୀ ପରା । ଏଵଂ ତେ ଵର୍ଣିତୋ ରାଜନ୍ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵୋଽତିରମ୍ଯକଃ
ତାପରେ, ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ଶବ୍ଦର ଦେବୀ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ରାଜା, ଏଭଳି ଦେବୀଙ୍କ ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରକାଶ ତୁମକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
କାଲ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ମହାଲକ୍ଷ୍ଯାଃ ସରସ୍ଵତ୍ଯାଃ କ୍ରମେଣ ଚ । ପରା ପରେଶ୍ଵରୀ ଦେଵୀ ଜଗତ୍ସର୍ଗଂ କରୋତି ଚ
କାଳୀ, ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀ ରୂପରେ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମରେ, ସେଇ ପରମେଶ୍ୱରୀ ଦେବୀ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।
ପାଲନଂ ଚୈଵ ସଂହାରଂ ସୈଵ ଦେଵୀ ଦଧାତି ହି । ତାଂ ସମାଶ୍ରଯ ଦେଵେଶୀଂ ଜଗନ୍ମୋହନିଵାରିଣୀମ୍
ସେଇ ଦେବୀ ଜଗତର ପାଳନ ଓ ସଂହାର କରନ୍ତି; ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯିଏ ଜଗତର ମୋହ ଦୂର କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ଆଶ୍ରୟ ନିଅ।
ମହାମାଯାଂ ପୂଜ୍ଯତମାଂ ସା କାର୍ଯଂ ତେ ଵିଧାସ୍ଯତି । ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଇତି ରାଜା ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୁନେଃ ପରମଶୋଭନମ୍
ସେଇ ମହାମାୟା, ସବୁଠୁ ପୂଜ୍ୟ, ତୁମର କାମ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିଦେବେ; ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ଏଭଳି, ରାଜା ମୁନିଙ୍କର ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପଦେଶ ଶୁଣିଲେ।
ଦେଵୀଂ ଜଗାମ ଶରଣଂ ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦାମ୍ । ନିରାହାରୋ ଯତାତ୍ମା ଚ ତନ୍ମନାଶ୍ଚ ସମାହିତଃ
ରାଜା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଦେବୀଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ; ଉପବାସରେ, ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ, ମନ ଏକାଗ୍ର କରି ଭକ୍ତି ସହିତ ରହିଲେ।
ଦେଵୀମୂର୍ତିଂ ମୃଣ୍ମଯୀଂ ଚ ପୂଜଯାମାସ ଭକ୍ତିତଃ । ପୂଜନାନ୍ତେ ବଲିଂ ତସ୍ଯୈ ନିଜଗାତ୍ରାସୃଜଂ ଦଦତ୍
ସେ ଭକ୍ତି ସହିତ ମାଟିର ଦେବୀମୂର୍ତ୍ତିକୁ ପୂଜା କଲେ; ପୂଜାର ଶେଷରେ ନିଜ ଦେହର ରକ୍ତ ବଳି ଭାବେ ଦେଲେ।
ତଦା ପ୍ରସନ୍ନା ଦେଵେଶୀ ଜଗଦ୍ଯୋନିଃ କୃପାଵତୀ । ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୂଵ ପୁରତୋ ଵରଂ ବ୍ରୂହୀତି ଭାଷିଣୀ
ତେବେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହିଳା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଉତ୍ସ, କୃପାମୟୀ ଦେବୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲେ ଏବଂ କହିଲେ: 'ବର ମାଗ।'
ସ ରାଜା ନିଜମୋହସ୍ଯ ନାଶନଂ ଜ୍ଞାନମୁତ୍ତମମ୍ । ରାଜ୍ଯଂ ନିଷ୍କଣ୍ଟକଂ ଚୈଵ ଯାଚତି ସ୍ମ ମହେଶ୍ଵରୀମ୍
ସେଇ ରାଜା ମହାଦେବୀଙ୍କ ନିକଟରେ ନିଜ ମୋହ ନାଶ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ବିଘ୍ନ ନଥିବା ରାଜ୍ୟ ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ ରାଜନ୍ନିଷ୍କଣ୍ଟକଂ ରାଜ୍ଯଂ ଜ୍ଞାନଂ ଵୈ ମୋହନାଶନମ୍ । ଭଵିଷ୍ଯତି ମଯା ଦତ୍ତମସ୍ମିନ୍ନେଵ ଭଵେ ତଵ
ଦେବୀ କହିଲେ: 'ରାଜା, ବିଘ୍ନ ନଥିବା ରାଜ୍ୟ, ମୋହ ନାଶ କରୁଥିବା ଜ୍ଞାନ, ଏହି ସବୁ ମୁଁ ଏହି ଜନ୍ମରେ ତୁମକୁ ଦେବି।'
ଅନ୍ଯଚ୍ଚ ଶୃଣୁ ଭୂପାଲ ଜନ୍ମାନ୍ତରଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ଭାନୋର୍ଜନ୍ମ ସମାସାଦ୍ଯ ସାଵର୍ଣିର୍ଭଵିତା ଭଵାନ୍
ଏହା ସହିତ, ରାଜା, ତୁମ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜନ୍ମର କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ; ଭାନୁ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ତୁମେ ସାବର୍ଣି ହେବ।
ତତ୍ର ମନ୍ଵନ୍ତରସ୍ଯାପି ପତିତ୍ଵଂ ବହୁଵିକ୍ରମମ୍ । ସନ୍ତତିଂ ବହୁଲାଂ ଚାପି ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତେ ମଦ୍ଵରାଦ୍ଭଵାନ୍
ସେଠାରେ, ସେଇ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ତୁମେ ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ମନୁ ହେବ; ମୋର ଦୟାରେ ତୁମେ ବଡ଼ ଓ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ବଂଶ ପାଇବ।
ଏଵଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵରଂ ଦେଵୀ ଜଗାମାଦର୍ଶନଂ ତଦା । ସୋଽପି ଦେଵ୍ଯାଃ ପ୍ରସାଦେନ ଜାତୋ ମନ୍ଵନ୍ତରାଧିପଃ
ଏଭଳି, ଦେବୀ ବର ଦେଇ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ତାଙ୍କର କୃପାରେ, ସେ ମନ୍ବନ୍ତରର ଅଧିପତି ହେଲେ।
ଏଵଂ ତେ ଵର୍ଣିତଂ ସାଧୋ ସାଵର୍ଣେର୍ଜନ୍ମ କର୍ମ ଚ । ଏତତ୍ପଠଂସ୍ତଥା ଶୃଣ୍ଵନ୍ଦେଵ୍ଯନୁଗ୍ରହମାପ୍ନୁଯାତ୍
ଏଭଳି, ମହାପୁରୁଷ, ସାବର୍ଣିଙ୍କ ଜନ୍ମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି; ଏହି କଥା ପଢ଼ିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବା ଲୋକ ଦେବୀଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଏ।
ଭ୍ରାମରୀଚରିତ୍ରଵର୍ଣନମ୍ ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଅଥାତଃ ଶ୍ରୂଯତାଂ ଶେଷମନୂନାଂ ଚିତ୍ରମୁଦ୍ଭଵମ୍ । ଯସ୍ଯ ସ୍ମରଣମାତ୍ରେଣ ଦେଵୀଭକ୍ତିଃ ପ୍ରଜାଯତେ
ଭ୍ରାମରୀଙ୍କ ଚରିତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣନା। ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ବାକି ମନୁମାନଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ଏବେ ଶୁଣ; ଏହାକୁ କେବଳ ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ଦେବୀଙ୍କ ଭକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଆସନ୍ଵୈଵସ୍ଵତମନୋଃ ପୁତ୍ରାଃ ଷଡ୍ ଵିମଲୋଦଯାଃ । କରୂଷଶ୍ଚ ପୃଷଧ୍ରଶ୍ଚ ନାଭାଗୋ ଦିଷ୍ଟ ଏଵ ଚ
ବୈବସ୍ବତ ମନୁଙ୍କର ଛଅ ଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; କରୂଷ, ପୃଷଧ୍ର, ନାଭାଗ ଓ ଦିଷ୍ଟ।
ଶର୍ଯାତିଶ୍ଚ ତ୍ରିଶଙ୍କୁଶ୍ଚ ସର୍ଵ ଏଵ ମହାବଲାଃ । ତତଃ ଷଡେଵ ତେ ଗତ୍ଵା କାଲିନ୍ଦ୍ଯାସ୍ତୀରମୁତ୍ତମମ୍
ଶର୍ୟାତି ଓ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ—ସମସ୍ତେ ବଡ଼ ପ୍ରବଳ ଥିଲେ; ପରେ, ସେଇ ଛଅ ଜଣ କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୂଳକୁ ଗଲେ।
ନିରାହାରା ଜିତଶ୍ଵାସାଃ ପୂଜାଂ ଚକ୍ରୁସ୍ତତଃ ସ୍ଥିତାଃ । ଦେଵ୍ଯା ମହୀମଯୀଂ ମୂର୍ତିଂ ଵିନିର୍ମାଯ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍
ଖାଦ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଏବଂ ଶ୍ୱାସକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସେମାନେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ । ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବରେ ପୃଥିବୀ ମାଟିରେ ଦେବୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରି ପୂଜା କରିଥିଲେ ।
ଵିଵିଧୈରୁପଚାରୈସ୍ତାଂ ପୂଜଯାମାସୁରାଦୃତାଃ । ତତଶ୍ଚ ସର୍ଵ ଏଵୈତେ ତପଃସାରା ମହାବଲାଃ
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କଲେ । ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତପସ୍ୟାର ସାର ଏବଂ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ।
ଜୀର୍ଣପର୍ଣାଶନା ଵାଯୁଭକ୍ଷଣାସ୍ତୋଯଜୀଵନାଃ । ଧୂମ୍ରପାନା ରଶ୍ମିପାନାଃ କ୍ରମଶଶ୍ଚ ବହୁଶ୍ରମାଃ
କେହି ଶୁଖିଲା ପତ୍ର ଖାଇ, କେହି ବାୟୁ ଖାଇ, କେହି ପାଣି ପିଇ, କେହି ଧୂଆଁ ଗ୍ରହଣ କରି, କେହି ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଗ୍ରହଣ କରି ଅନେକ କଷ୍ଟ ସହିଲେ ।
ତତସ୍ତେଷାମାଦରେଣାରାଧନଂ କୁର୍ଵତାଂ ସଦା । ଵିମଲା ମତିରୁତ୍ପନ୍ନା ସର୍ଵମୋହଵିନାଶିନୀ
ଏଭଳି ଭାବରେ ସେମାନେ ସଦା ଆଦର ସହିତ ଆରାଧନା କରୁଥିବାବେଳେ, ସେମାନଙ୍କ ମନରେ ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ମତି ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ମୋହକୁ ଦୂର କଲା ।
ବଭୂଵୁର୍ମନୁପୁତ୍ରାସ୍ତେ ଦେଵୀପାଦୈକଚିନ୍ତନାଃ । ମତ୍ଯା ଵିମଲଯା ତେଷାମାତ୍ମନ୍ଯେଵାଖିଲଂ ଜଗତ୍
ମନୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଦେବୀଙ୍କ ପାଦରେ ଏକାଗ୍ର ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ହେଲେ । ସେମାନଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧ ମତି ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ନିଜ ମନରେ ଅନୁଭବ କଲେ ।
ଦର୍ଶନଂ ସଞ୍ଜଗାମାଶୁ ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍ । ଏଵଂ ଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷାନ୍ତେ ତପସା ଜଗଦୀଶ୍ଵରୀ
ସେମାନଙ୍କୁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦର୍ଶନ ତୁରନ୍ତ ଦେଖାଦେଲା । ଏଭଳି ଭାବରେ ବାରୋ ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା ପରେ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ମା' ଦେବୀ ସେମାନଙ୍କ ଆଗରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ ।