ତାଂ ସମାନଯ ଚାର୍ଵଙ୍ଗୀଂ ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ସୌଖ୍ଯସମନ୍ଵିତଃ । ତାଦୃଶୀ ନାସୁରୀ ନାରୀ ନ ଗନ୍ଧର୍ଵୀ ନ ଦାନଵୀ
'ସେଇ ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗ ଥିବା ନାରୀକୁ ଆଣି, ତୁମେ ସୁଖରେ ତାଙ୍କ ସହ ରୁହ; ଏପରି ନାରୀ ନ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ନ ଗନ୍ଧର୍ବୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ନ ଦାନବୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମିଳିବ।'
ନ ମାନଵୀ ନାପି ଦେଵୀ ଯାଦୃଶୀ ସା ମନୋହରା । ଏଵଂ ଭୃତ୍ଯଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୁମ୍ଭଃ ପରବଲାର୍ଦନଃ
'ନ ମାନବୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ନ ଦେବୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଏପରି ମନୋହରା ଅନ୍ୟ କେହି ନାହାନ୍ତି।' ଏଭଳି ଦାସମାନେଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ପରଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରୁଥିବା ଶୁମ୍ଭ,
ଦୂତଂ ସମ୍ମେଷଯାମାସ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ନାମ ଦାନଵମ୍ । ସ ଦୂତସ୍ତ୍ଵରିତଂ ଗତ୍ଵା ଦେଵ୍ଯାଃ ସଵିଧମାଦରାତ୍
ସୁଗ୍ରୀବ ନାମକ ଏକ ଦାନବକୁ ଦୂତ ଭାବେ ପଠାଇଲେ। ସେ ଦୂତ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଯାଇ, ଆଦର ସହିତ ଦେବୀଙ୍କ ସମ୍ନିଧିକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ କଥଯାମାସ ଦେଵ୍ଯୈ ଶୁମ୍ଭସ୍ଯ ଯଦ୍ଵଚଃ । ଦେଵି ଶୁମ୍ଭାସୁରୋ ନାମ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଜଯୀ ପ୍ରଭୁଃ
ସେ ଦୂତ ଦେବୀଙ୍କୁ ଶୁମ୍ଭଙ୍କର କଥା କହିଲେ, 'ହେ ଦେବୀ, ଶୁମ୍ଭ ନାମକ ଏକ ଅସୁର ଅଛନ୍ତି, ସେ ତିନି ଲୋକର ଜୟୀ ଓ ପ୍ରଭୁ।'
ସର୍ଵେଷାଂ ରତ୍ନଵସ୍ତୂନାଂ ଭୋକ୍ତା ମାନ୍ଯୋ ଦିଵୌକସାମ୍ । ତଦୁକ୍ତଂ ଶୃଣୁ ମେ ଦେଵି ରତ୍ନଭୋକ୍ତାହମଵ୍ଯଯଃ
'ସେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରତ୍ନ ଓ ଧନର ଭୋଗକର୍ତ୍ତା ଓ ସମ୍ମାନିତ। ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣ, ମୁଁ ଅବିନାଶୀ ଓ ରତ୍ନର ଭୋଗକର୍ତ୍ତା।'
ତ୍ଵଂ ଚାପି ରତ୍ନଭୂତାସି ଭଜ ମାଂ ଚାରୁଲୋଚନେ । ସର୍ଵେଷୁ ଯାନି ରତ୍ନାନି ଦେଵାସୁରନରେଷୁ ଚ
'ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏକ ରତ୍ନ, ହେ ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା; ମୋ ସହ ଏକତ୍ର ହୁଅ। ଦେବ, ଅସୁର ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ରତ୍ନ ଅଛି,'
ତାନି ମଯ୍ଯେଵ ସୁଭଗେ ଭଜ ମାଂ କାମଜୈ ରସୈଃ । ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ ସତ୍ଯଂ ଵଦସି ହେ ଦୂତ ଦୈତ୍ଯରାଜପ୍ରିଯଙ୍କରମ୍
'ହେ ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ, ସେସବୁ ରତ୍ନ ମୋ ପାଖରେ ଅଛି; ମୋ ସହ କାମସୁଖ ଭୋଗ କର।' ଦେବୀ କହିଲେ, 'ହେ ଦୂତ, ତୁମେ ଦୈତ୍ୟରାଜଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଥିବା ସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ।'
ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଯା ମଯା ପୂର୍ଵଂ କୃତା ସାପ୍ଯନୃତା କଥମ୍ । ଭଵେତ୍ତାଂ ଶୃଣୁ ମେ ଦୂତ ଯା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ମଯା କୃତା
'ମୁଁ ପୂର୍ବେ ଯେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲି, ସେ କିପରି ମିଥ୍ୟା ହେବ? ହେ ଦୂତ, ମୁଁ କଣ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛି, ତାହା ଶୁଣ।'
ଯୋ ମେ ଦର୍ପଂ ଵିଧୁନୁତେ ଯୋ ମେ ବଲମପୋହତି । ଯୋ ମେ ପ୍ରତିବଲୋ ଭୂଯାତ୍ସ ଏଵ ମମ ଭୋଗଭାକ୍
ଯିଏ ମୋର ଅହଂକାର କୁ ଦୂର କରେ, ଯିଏ ମୋର ଶକ୍ତି କୁ ହଟାଏ, ଯିଏ ମୋ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ—ସେଠାରେ କେବଳ ସେଇ ମୋର ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କରିପାରିବ।
ତତ ଏନାଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ମେ ସତ୍ଯାଂ କୃତ୍ଵାସୁରେଶ୍ଵରଃ । ଗୃହ୍ଣାତୁ ପାଣିଂ ତରସା ତସ୍ଯାଶକ୍ଯଂ କିମତ୍ର ହି
ତେଣୁ ଆସୁରମାନ୍ୟ ମୋର ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କୁ ସତ୍ୟ କରନ୍ତୁ; ଶକ୍ତି ଦେଖାଇ ମୋର ହାତ ଧରନ୍ତୁ—ଏଥିରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କଣ ଅସମ୍ଭବ?
ତସ୍ମାଦ୍ ଗଚ୍ଛ ମହାଦୂତ ସ୍ଵାମିନଂ ବ୍ରୂହି ଚାଦୃତଃ । ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ଚାପି ମେ ସତ୍ଯାଂ ଵିଧାସ୍ଯତି ବଲାଧିକଃ
ସେଥିପାଇଁ, ମହାଦୂତ, ତୁମେ ଯାଅ ଏବଂ ଆଦର ସହିତ ତୁମ ମାଲିକଙ୍କୁ କହ; ଯଦି ସେ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତେବେ ସେ ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା କୁ ସତ୍ୟ କରିପାରିବେ।
ଏଵଂ ଵାକ୍ଯଂ ମହାଦେଵ୍ଯାଃ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ସ ଦାନଵଃ । କଥଯାମାସ ଶୁମ୍ଭାଯ ଦେଵ୍ଯା ଵୃତ୍ତାନ୍ତମାଦିତଃ
ମହାଦେବୀଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦାନବ ଏହାକୁ ଶୁଣିଲା ଏବଂ ଆରମ୍ଭରୁ ଦେବୀଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣା ଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ କହିଦେଲା।
ତଦାପ୍ରିଯଂ ଦୂତଵାକ୍ଯଂ ଶୁମ୍ଭଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମହାବଲଃ । କୋପମାହାରଯାମାସ ମହାନ୍ତଂ ଦନୁଜାଧିପଃ
ତାପରେ, ଦୂତଙ୍କର ଅପ୍ରିୟ କଥା ଶୁଣି, ଶୁମ୍ଭ ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବନାୟକ ବହୁତ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ତତୋ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷନାମାନଂ ଦୈତ୍ଯଂ ଦୈତ୍ଯପତିଃ ପ୍ରଭୁଃ । ଆଦିଦେଶ ଶୃଣୁ ଵଚୋ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ମମ ଚାଦୃତଃ
ତାପରେ ଦାନବପତି ଏବଂ ସ୍ୱାମୀ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ ନାମକ ଦାନବକୁ ଆଦେଶ କଲେ: 'ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ, ମୋର କଥା ଶୁଣ ଏବଂ ଆଦର ସହିତ ମୋର ଆଜ୍ଞା ମାନ।'
ତାଂ ଦୁଷ୍ଟାଂ କେଶପାଶେଷୁ ହତ୍ଵାପ୍ଯାନୀଯତାଂ ମମ । ସମୀପମଵିଲମ୍ବେନ ଶୀଘ୍ରଂ ଗଚ୍ଛସ୍ଵ ମେ ପୁରଃ
'ସେଇ ଦୁଷ୍ଟାକୁ ତାଙ୍କର କେଶ ଧରି ମାରିଦେଇ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ମୋ ପାଖକୁ ଆଣ; ବିଳମ୍ବ ନକରି ତୁରନ୍ତ ଯାଅ ଏବଂ ମୋ ପାଇଁ ଆଗେଇ ଯାଅ।'
ଇତ୍ଯାଦେଶଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଦୈତ୍ଯେଶୋ ଧୂମ୍ରଲୋଚନଃ । ଷଷ୍ଟ୍ଯାସୁରାଣାଂ ସହିତଃ ସହସ୍ରାଣାଂ ମହାବଲଃ
ଏହି ଆଦେଶ ପାଇ ବଳଶାଳୀ ଧୂମ୍ରଲୋଚନ ଦାନବନାୟକ, ସାଠି ହଜାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ।
ତୁହିନାଚଲମାସାଦ୍ଯ ଦେଵ୍ଯାଃ ସଵିଧମେଵ ସଃ । ଉଚ୍ଚୈର୍ଦେଵୀଂ ଜଗାଦାଶୁ ଭଜ ଦୈତ୍ଯପତିଂ ଶୁଭେ
ହିମପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ଦେବୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ: 'ଶୁଭେ, ତୁରନ୍ତ ଦାନବପତିଙ୍କୁ ମାନିନିଅ।'
ଶୁମ୍ଭଂ ନାମ ମହାଵୀର୍ଯଂ ସର୍ଵଭୋଗାନଵାପ୍ନୁହି । ନୋଚେତ୍କେଶାନ୍ଗୃହୀତ୍ଵା ତ୍ଵାଂ ନେଷ୍ଯେ ଦୈତ୍ଯପତିଂ ପ୍ରତି
'ଶୁମ୍ଭ ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କର; ନହେଲେ ତୁମର କେଶ ଧରି ତୁମକୁ ଦାନବପତିଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଯିବି।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ସା ତତୋ ଦେଵୀ ଦୈତ୍ଯେନ ତ୍ରିଦଶାରିଣା । ଉଵାଚ ଦୈତ୍ଯ ଯଦ୍ ବ୍ରୂଷେ ତତ୍ସତ୍ଯଂ ତେ ମହାବଲ
ଦାନବ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦେବୀ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଯାହା କହୁଛ, ମହାବଳୀ, ସେଠି ସତ୍ୟ।'
ରାଜା ଶୁମ୍ଭାସୁରସ୍ତ୍ଵଂ ଚ କିଂ କରିଷ୍ଯସି ତଦ୍ଵଦ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଦୈତ୍ଯପୋଽଧାଵତ୍ତୂର୍ଣଂ ଶସ୍ତ୍ରସମନ୍ଵିତଃ
'ରାଜା ଶୁମ୍ଭ ଏକ ଅସୁର, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତେଣୁ; କଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, କହ।' ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦାନବନାୟକ ଶସ୍ତ୍ର ଧରି ତୁରନ୍ତ ଆଗେଇ ଗଲେ।
ଭସ୍ମସାତ୍ତଂ ଚକାରାଶୁ ହୁଙ୍କାରେଣ ମହେଶ୍ଵରୀ । ତତଃ ସୈନ୍ଯଂ ଵାହନେନ ଦେଵ୍ଯା ଭଗ୍ନଂ ମହୀପତେ
ମହେଶ୍ୱରୀ ଜୋର ଧ୍ୱନି କରି ତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ କରିଦେଲେ; ତାପରେ, ରାଜା, ଦେବୀ ତାଙ୍କର ବାହନ ଦ୍ୱାରା ସେହି ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ।
ଦିଶୋ ଦଶାଭଜଚ୍ଛୀଘ୍ରଂ ହାହାଭୂତମଚେତନମ୍ । ତଦ୍ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ସମାଶ୍ରୁତ୍ଯ ସ ଶୁମ୍ଭୋ ଦୈତ୍ଯରାଡ୍ ଵିଭୁଃ
ସେନା ଦଶ ଦିଗକୁ ଦୃତ ଭାବେ ପଳାଇଗଲା, ଅଚେତନ ହେଇ ଚିତ୍କାର କରିଲା; ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣି ଦାନବରାଜା ଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ଖବର ମିଳିଲା।
ଚୁକୋପ ଚ ମହାକୋପାଦ୍ ଭ୍ରୁକୁଟୀକୁଟିଲାନନଃ । ତତଃ କୋପପରୀତାତ୍ମା ଦୈତ୍ଯରାଜଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ସେ ବହୁତ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ଭୃକୁଟି ଭଙ୍ଗି ମୁହଁ ବାଙ୍କା ହେଇଗଲା; ତାପରେ, କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ୱୀ ହେଲେ।
ଚଣ୍ଡଂ ମୁଣ୍ଡଂ ରକ୍ତବୀଜଂ କ୍ରମତଃ ପ୍ରୈଷଯଦ୍ଵିଭୁଃ । ତେ ଚ ଗତ୍ଵା ତ୍ରଯୋ ଦୈତ୍ଯା ଵିକ୍ରାନ୍ତା ବହୁଵିକ୍ରମାଃ
ସେ ପରେ ଚଣ୍ଡ, ମୁଣ୍ଡ ଏବଂ ରକ୍ତବୀଜ କୁ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମରେ ପଠାଇଲେ; ସେଇ ତିନି ଜଣ ଶୂର ଦାନବ ଅନେକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ ଏବଂ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ଦେଵୀଂ ଗ୍ରହୀତୁମାରବ୍ଧଯତ୍ନାସ୍ତେ ହ୍ଯଭଵନ୍ବଲାତ୍ । ତାନାପତତ ଏଵାସୌ ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀ ମଦୋତ୍କଟା
ସେମାନେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଜୋର ଦେଇ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ସମୟରେ, ଭୟଙ୍କର ଜଗତ୍ରକ୍ଷକ ଦେବୀ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ିଆ ହେଲେ।
ଶୂଲଂ ଗହୀତ୍ଵା ଵେଗେନ ପାତଯାମାସ ଭୂତଲେ । ସସୈନ୍ଯାନ୍ନିହତାଞ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଦୈତ୍ଯାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ଦାନଵେଶ୍ଵରୌ
ଦେବୀ ତାଙ୍କର ଶୂଳ ଧରି ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଭୂମିରେ ପେଲେ; ଦାନବ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସେନା ନିହତ ହେବାର ଖବର ଦୁଇ ଦାନବନାୟକଙ୍କୁ ମିଳିଲା।
ଶୁମ୍ଭଶ୍ଚୈଵ ନିଶୁମ୍ଭଶ୍ଚ ସମାଜଗ୍ମତୁରୋଜସା । ନିଶୁମ୍ଭଶ୍ଚୈଵ ଶୁମ୍ଭଶ୍ଚ କୃତ୍ଵା ଯୁଦ୍ଧଂ ମହୋତ୍କଟମ୍
ଶୁମ୍ଭ ଏବଂ ନିଶୁମ୍ଭ, ଦୁହେଁ ବଡ଼ ପ୍ରଭାବ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସିଲେ; ନିଶୁମ୍ଭ ଓ ଶୁମ୍ଭ, ଦୁହେଁ ମିଶି ବିପରୀତ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚ ଵଶଗୌ ଜାତୌ ନିହତୌ ଚ ତଯାସୁରୌ । ଇତି ଦୈତ୍ଯଵରଂ ଶୁମ୍ଭଂ ଘାତଯିତ୍ଵା ଜଗନ୍ମଯୀ
ଦେବୀଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭ, ଦୁହେଁ ଦମିତ ଓ ବଧ ହେଲେ; ଏଭଳି, ସେଇ ଦେବୀ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପି ଥିବା, ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ।
ଵିବୁଧୈଃ ସଂସ୍ତୁତା ତଦ୍ଵତ୍ସାକ୍ଷାଦ୍ଵାଗୀଶ୍ଵରୀ ପରା । ଏଵଂ ତେ ଵର୍ଣିତୋ ରାଜନ୍ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵୋଽତିରମ୍ଯକଃ
ତାପରେ, ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ଶବ୍ଦର ଦେବୀ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ରାଜା, ଏଭଳି ଦେବୀଙ୍କ ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରକାଶ ତୁମକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
କାଲ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ମହାଲକ୍ଷ୍ଯାଃ ସରସ୍ଵତ୍ଯାଃ କ୍ରମେଣ ଚ । ପରା ପରେଶ୍ଵରୀ ଦେଵୀ ଜଗତ୍ସର୍ଗଂ କରୋତି ଚ
କାଳୀ, ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀ ରୂପରେ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମରେ, ସେଇ ପରମେଶ୍ୱରୀ ଦେବୀ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।