ସର୍ଵଶୃଙ୍ଗାରଵେଷାଢ୍ଯା ସୁକୁମାରାଙ୍ଗଵଲ୍ଲରୀ । ସୌନ୍ଦର୍ଯଧାରାସର୍ଵସ୍ଵା ନିର୍ଵ୍ଯାଜକରୁଣାମଯୀ
ସମସ୍ତ ଶୃଙ୍ଗାର ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ତରୁଣ ଲତା ପରି କୋମଳ । ସୌନ୍ଦର୍ୟର ସାର ତାଙ୍କରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ଏବଂ ନିଷ୍କପଟ କରୁଣାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ।
ନିଜସଂଲାପମାଧୁର୍ଯଵିନିର୍ଭର୍ତ୍ସିତକଚ୍ଛପୀ । କୋଟିକୋଟିରଵୀନ୍ଦୂନାଂ କାନ୍ତିଂ ଯା ବିଭ୍ରତୀ ପରା
ତାଙ୍କର ମିଠା କଥା ବୀଣାକୁ ମଧ୍ୟ ଲଜ୍ଜିତ କରେ । ସେ ଅନେକ କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରର ଆଭାକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି ।
ନାନାସଖୀଭିର୍ଦାସୀଭିସ୍ତଥା ଦେଵାଙ୍ଗନାଦିଭିଃ । ସର୍ଵାଭିର୍ଦେଵତାଭିସ୍ତୁ ସମନ୍ତାତ୍ପରିଵେଷ୍ଟିତା
ତାଙ୍କୁ ନାନା ପ୍ରକାର ସଖୀ, ଦାସୀ, ଦେବକନ୍ୟା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି ।
ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତ୍ଯା ଜ୍ଞାନଶକ୍ତ୍ଯା କ୍ରିଯାଶକ୍ତ୍ଯା ସମନ୍ଵିତା । ଲଜ୍ଜା ତୁଷ୍ଟିସ୍ତଥା ପୁଷ୍ଟିଃ କୀର୍ତିଃ କାନ୍ତିଃ କ୍ଷମା ଦଯା
ସେ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି, ଜ୍ଞାନଶକ୍ତି ଓ କ୍ରିୟାଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ । ତାଙ୍କ ସହ ଲଜ୍ଜା, ସନ୍ତୋଷ, ପୁଷ୍ଟି, କୀର୍ତ୍ତି, କାନ୍ତି, ଖ୍ଷମା ଏବଂ ଦୟା ଅଛନ୍ତି ।
ବୁଦ୍ଧିର୍ମେଧା ସ୍ମୃତିର୍ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ମୂର୍ତିମତ୍ଯୋଽଙ୍ଗନାଃ ସ୍ମୃତାଃ । ଜଯା ଚ ଵିଜଯା ଚୈଵାପ୍ଯଜିତା ଚାପରାଜିତା
ବୁଦ୍ଧି, ମେଧା, ସ୍ମୃତି ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ — ଏହିମାନେ ଦେହଧାରୀ ଦେବୀ ଭାବେ ଚିନ୍ତାଯାନ୍ତି । ଏହିପରି ଜୟା, ବିଜୟା, ଅଜିତା ଓ ଅପରାଜିତା ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି ।
ନିତ୍ଯା ଵିଲାସିନୀ ଦୋଗ୍ଧ୍ରୀ ତ୍ଵଘୋରା ମଙ୍ଗଲା ନଵ । ପୀଠଶକ୍ତଯ ଏତାସ୍ତୁ ସେଵନ୍ତେ ଯାଂ ପରାମ୍ବିକାମ୍
ନିତ୍ୟା, ବିହାରିଣୀ, ପୋଷକ, ଭୟଙ୍କର, ମଙ୍ଗଳମୟୀ ଓ ସଦା ନୂତନ — ଏହି ପୀଠଶକ୍ତିମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମାତାଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି ।
ଯସ୍ଯାସ୍ତୁ ପାର୍ଶ୍ଵଭାଗେ ସ୍ତୋ ନିଧୀ ତୌ ଶଙ୍ଖପଦ୍ମକୌ । ନଵରତ୍ନଵହା ନଦ୍ଯସ୍ତଥା ଵୈ କାଞ୍ଚନସ୍ରଵାଃ
ତାଙ୍କର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦୁଇଟି ଧନ — ଶଂଖ ଓ ପଦ୍ମ ଅଛି । ଏହିପରି ନବରତ୍ନ ବୋଝା ନଦୀ ଏବଂ ସୁନା ଧାରା ମଧ୍ୟ ଅଛି ।
ସପ୍ତଧାତୁଵହା ନଦ୍ଯୋ ନିଧିଭ୍ଯାଂ ତୁ ଵିନିର୍ଗତାଃ । ସୁଧାସିନ୍ଧ୍ଵନ୍ତଗାମିନ୍ଯସ୍ତାଃ ସର୍ଵା ନୃପସତ୍ତମ
ସେଇ ଧନରୁ ସାତ ପ୍ରକାର ଧାତୁ ବୋଝା ନଦୀ ଉତ୍ସର୍ଗ ହୁଏ । ଏହି ସମସ୍ତ ଧାରା, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅମୃତ ସାଗରକୁ ଯାଉଛି ।
ସା ଦେଵୀ ଭୁଵନେଶାନୀ ତଦ୍ଵାମାଙ୍କେ ଵିରାଜତେ । ସର୍ଵେଶତ୍ଵଂ ମହେଶସ୍ଯ ଯତ୍ସଙ୍ଗାଦେଵ ନାନ୍ଯଥା
ସେଇ ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଲିକା, ତାଙ୍କର ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଭାରେ ଶୋଭିତ । ମହେଶଙ୍କର ସର୍ବଶ୍ୱତା କେବଳ ତାଙ୍କ ସଂଯୋଗରେ ଅଛି, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ ।
ଚିନ୍ତାମଣିଗୃହସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରମାଣଂ ଶୃଣୁ ଭୂମିପ । ସହସ୍ରଯୋଜନାଯାମଂ ମହାନ୍ତସ୍ତତ୍ପ୍ରଚକ୍ଷତେ
ହେ ରାଜା, ଏହି ଚିନ୍ତାମଣି ମହଳର ମାପ ଶୁଣ । ଏହାର ଲମ୍ବ ହଜାର ଯୋଜନା, ବଡ଼ ଏହି ମହଳ ।
ତଦୁତ୍ତରେ ମହାଶାଲାଃ ପୂର୍ଵସ୍ମାଦ୍ଦ୍ଵିଗୁଣାଃ ସ୍ମୃତାଃ । ଅନ୍ତରିକ୍ଷଗତଂ ତ୍ଵେତନ୍ନିରାଧାରଂ ଵିରାଜତେ
ଏହାର ଉତ୍ତରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଶାଳା ଅଛି, ଯାହା ପୂର୍ବ ଠାରୁ ଦୁଇଗୁଣି ବଡ଼ । ଏହି ମହଳ ଆକାଶରେ ଭିତି ବିନା ଶୋଭା ପାଉଛି ।
ସଙ୍କୋଚଶ୍ଚ ଵିକାସଶ୍ଚ ଜାଯତେଽସ୍ଯ ନିରନ୍ତରମ୍ । ପଟଵତ୍କାର୍ଯଵଶତଃ ପ୍ରଲଯେ ସର୍ଜନେ ତଥା
ଏହା ସଦା ବିସ୍ତାର ଓ ସଂକୋଚ ହୁଏ, ଜଣେ ପଟ ଭଳି, ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଯାୟୀ — ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ।
ଶାଲାନାଂ ଚୈଵ ସର୍ଵେଷାଂ ସର୍ଵକାନ୍ତିପରାଵଧି । ଚିନ୍ତାମଣିଗୃହଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଯତ୍ର ଦେଵୀ ମହୋମଯୀ
ସମସ୍ତ ଶାଳା ମଧ୍ୟରେ ଚିନ୍ତାମଣି ମହଳ ସମସ୍ତ ଆଭାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୀମା ଭାବେ କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ମହାଦେବୀ ବସିଛନ୍ତି ।
ଯେ ଯେ ଉପାସକାଃ ସନ୍ତି ପ୍ରତିବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଵର୍ତିନଃ । ଦେଵେଷୁ ନାଗଲୋକେଷୁ ମନୁଷ୍ଯେଷ୍ଵିତରେଷୁ ଚ
ଯେଉଁଯେଉଁ ଭକ୍ତ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ — ଦେବତାମାନେ, ନାଗଲୋକରେ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ —
ଶ୍ରୀଦେଵ୍ଯାସ୍ତେ ଚ ସର୍ଵେଽପି ଵ୍ରଜନ୍ତ୍ଯତ୍ରୈଵ ଭୂମିପ । ଦେଵୀକ୍ଷେତ୍ରେ ଯେ ତ୍ଯଜନ୍ତି ପ୍ରାଣାନ୍ଦେଵ୍ଯର୍ଚନେ ରତାଃ
ହେ ରାଜା, ଯେଉଁମାନେ ଦେବୀଙ୍କ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲଗ୍ନ ହୋଇ ଏଠି ଜୀବନ ଛାଡ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏହିଠାରୁ ଏକ ଉଚ୍ଚ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ତେ ସର୍ଵେ ଯାନ୍ତି ତତ୍ରୈଵ ଯତ୍ର ଦେଵୀ ମହୋତ୍ସଵା । ଘୃତକୁଲ୍ଯା ଦୁଗ୍ଧକୁଲ୍ଯା ଦଧିକୁଲ୍ଯା ମଧୁସ୍ରଵାଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସେଠିକୁ ଯାଆନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବୀଙ୍କ ମହାଉତ୍ସବ ହୁଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଘିଅ, ଦୁଧ, ଦହି ଓ ମଧୁର ନଦୀ ଭରି ରହିଛି।
ସ୍ଯନ୍ଦନ୍ତି ସରିତଃ ସର୍ଵାସ୍ତଥାମୃତଵହାଃ ପରାଃ । ଦ୍ରାକ୍ଷାରସଵହାଃ କାଶ୍ଚିଜ୍ଜମ୍ବୂରସଵହାଃ ପରାଃ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ନଦୀ ଏହି ସବୁ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ବହେ, ଏବଂ ଅମୃତ ଭରିଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଅଛି; କିଛି ନଦୀ ଦାକ୍ଷା ରସ ଓ କିଛି ଜମ୍ବୁ ଫଳର ରସ ନେଇ ବହେ।
ଆମ୍ରେକ୍ଷୁରସଵାହିନ୍ଯୋ ନଦ୍ଯସ୍ତାସ୍ତୁ ସହସ୍ରଶଃ । ମନୋରଥଫଲା ଵୃକ୍ଷା ଵାପ୍ଯଃ କୂପାସ୍ତଥୈଵ ଚ
ହଜାର-ହଜାର ନଦୀ ଆମ୍ବ ରସ ନେଇ ବହେ; ସେଠାରେ ଇଚ୍ଛାଫଳ ଦେଇଥିବା ଗଛ, ଏବଂ ଅନେକ ପୋଖରୀ ଓ କୂଆଁ ଅଛି।
ଯଥେଷ୍ଟପାନଫଲଦା ନ ନ୍ଯୂନଂ କିଞ୍ଚିଦସ୍ତି ହି । ନ ରୋଗପଲିତଂ ଵାପି ଜରା ଵାପି କଦାଚନ
ସେଠାରେ ଯେଉଁ ପାନୀୟ କିମ୍ବା ଫଳ ଚାହିଁଲେ, ସେହି ମିଳିଯାଏ; କେବେ କିଛି କମି ନାହିଁ, ରୋଗ, ପକା କେଶ କିମ୍ବା ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା କେବେ ଆସେନାହିଁ।
ନ ଚିନ୍ତା ନ ଚ ମାତ୍ସର୍ଯଂ କାମକ୍ରୋଧାଦିକଂ ତଥା । ସର୍ଵେ ଯୁଵାନଃ ସସ୍ତ୍ରୀକା ସହସ୍ରାଦିତ୍ଯଵର୍ଚସଃ
ସେଠାରେ ଚିନ୍ତା, ଇର୍ଷ୍ୟା, ଆସକ୍ତି, କ୍ରୋଧ ଆଦି କିଛି ନାହିଁ; ସମସ୍ତେ ଯୁବକ ଅଟୁଟ ଯୁବତୀ ସହିତ, ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ଭଜନ୍ତି ସତତଂ ଦେଵୀଂ ତତ୍ର ଶ୍ରୀଭୁଵନେଶ୍ଵରୀମ୍ । କେଚିତ୍ସଲୋକତାପନ୍ନାଃ କେଚିତ୍ସାମୀପ୍ଯତାଂ ଗତାଃ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଶ୍ରୀଭୁବନେଶ୍ୱରୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ସଦା ପୂଜା କରନ୍ତି; କିଛି ଲୋକ ତାଙ୍କର ଲୋକକୁ ପାଆନ୍ତି, କିଛି ତାଙ୍କ ସମୀପତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ସରୂପତାଂ ଗତାଃ କେଚିତ୍ସାର୍ଷ୍ଟିତାଂ ଚ ପରେ ଗତାଃ । ଯା ଯାସ୍ତୁ ଦେଵତାସ୍ତତ୍ର ପ୍ରତିବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଵର୍ତିନାମ୍
କିଛି ଲୋକ ଦେବୀଙ୍କ ରୂପକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ଲାଗିଥାନ୍ତି; ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ।
ସମଷ୍ଟଯଃ ସ୍ଥିତାସ୍ତାସ୍ତୁ ସେଵନ୍ତେ ଜଗଦୀଶ୍ଵରୀମ୍ । ସପ୍ତକୋଟିମହାମନ୍ତ୍ରା ମୂର୍ତିମନ୍ତ ଉପାସତେ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଜଗଦୀଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ସେବନ୍ତି; ସପ୍ତ କୋଟି ମହାମନ୍ତ୍ର ଦେହଧାରଣ କରି ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି।
ମହାଵିଦ୍ଯାଶ୍ଚ ସକଲାଃ ସାମ୍ଯାଵସ୍ଥାତ୍ମିକାଂ ଶିଵାମ୍ । କାରଣବ୍ରହ୍ମରୂପାଂ ତାଂ ମାଯାଶବଲଵିଗ୍ରହାମ୍
ସମସ୍ତ ମହାବିଦ୍ୟା ଏକ ସମାନ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ଶିଭାଙ୍କୁ, କାରଣବ୍ରହ୍ମ ରୂପିଣୀ ଏବଂ ମାୟାରେ ରଙ୍ଗିଥିବା ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବା ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି।
ଇତ୍ଥଂ ରାଜନ୍ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମଣିଦ୍ଵୀପଂ ମହତ୍ତରମ୍ । ନ ସୂର୍ଯଚନ୍ଦ୍ରୌ ନୋ ଵିଦ୍ଯୁତ୍କୋଟଯୋଽଗ୍ନିସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଏଭଳି ମୁଁ ତୁମକୁ ମଣିଦ୍ୱୀପର ମହାତ୍ମ୍ୟ କହିଲି, ଏହାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଅନେକ ବିଦ୍ୟୁତ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ସମାନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଏତସ୍ଯ ଭାସା କୋଟ୍ଯଂଶକୋଟ୍ଯଂଶେନାପି ତେ ସମାଃ । କ୍ଯଚିଦ୍ଵିଦ୍ରୁମସକାଶଂ କ୍ଵଚିନ୍ମରକତଚ୍ଛଵି
ଏହାର ତୁଳନାରେ ସେମାନେ ଏକ ଅନ୍ଶର ଅନ୍ଶ ମଧ୍ୟ ହେବେ ନାହିଁ; କେଉଁଠି ଏହା ପାଗ ରଙ୍ଗରେ, କେଉଁଠି ମାରକତ ରଙ୍ଗରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଭାନୁସମଚ୍ଛାଯଂ ମଧ୍ଯସୂର୍ଯସମଂ କ୍ଵଚିତ୍ । ଵିଦ୍ଯୁତ୍କୋଟିମହାଧାରା ସାରକାନ୍ତିତତଂ କ୍ଵଚିତ୍
କେଉଁଠି ଏହା ବିଦ୍ୟୁତ କିମ୍ବା ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକେ; କେଉଁଠି ବିଦ୍ୟୁତ ଧାରା ବହେ, ଏବଂ ତଟ ମଣିର ଆଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।
କ୍ଵଚିତ୍ସିନ୍ଦୂରନୀଲେନ୍ଦ୍ରମାଣିକ୍ଯସଦୃଶଚ୍ଛଵି । ହୀରସାରମହାଗର୍ଭଧଗଦ୍ଧଗିତଦିକ୍ତଟମ୍
କେଉଁଠି ଏହା ସିନ୍ଦୂର, ନୀଳମଣି କିମ୍ବା ମାଣିକ୍ୟ ରଙ୍ଗରେ ଦେଖାଯାଏ; ଏହାର ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ହୀରା ଓ ଅନ୍ୟ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନର ଆଭା ଶୋଭା ଦେଇଛି।
କାନ୍ତ୍ଯା ଦାଵାନଲସମଂ ତପ୍ତକାଞ୍ଚନସନ୍ନିଭମ୍ । କ୍ଵଚିଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋପଲୋଦ୍ଗାରଂ ସୂର୍ଯୋଦ୍ଗାରଂ ଚ କୁତ୍ରଚିତ୍
ଏହାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦାବାନଳ ପରି, ତାପିତ ସୁନା ପରି ଦେଖାଯାଏ; କେଉଁଠି ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ରତ୍ନ କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ଝରେ।
ରତ୍ନଶୃଙ୍ଗିସମାଯୁକ୍ତଂ ରତ୍ନପ୍ରାକାରଗୋପୁରମ୍ । ରତ୍ନପତ୍ରୈ ରତ୍ନଫଲୈର୍ଵକ୍ଷୈଶ୍ଚ ପରିମଣ୍ଡିତମ୍
ଏହା ମଣି ଶିଖର, ମଣି ପ୍ରାଚୀର ଓ ଦ୍ୱାରମଣ୍ଡପରେ ଶୋଭିତ; ମଣି ଗଛପତ୍ର, ମଣି ଫଳ ଓ ମଣି କୁଡ଼ିଏ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ।