ସେନାନ୍ଯଃ ସକଲା ଏତାଃ ଶ୍ରୀଦେଵ୍ଯା ଜଗଦୀଶିତୁଃ । ପ୍ରତିବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡସଂସ୍ଥାନାଂ ଶକ୍ତୀନାଂ ନାଯିକାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଏମାନେ ଶ୍ରୀଦେବୀଙ୍କର ସମସ୍ତ ସେନାପତି, ଜଗତର ଶାସକ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଶକ୍ତିମାନଙ୍କର ନାୟିକା ଭାବରେ ଗଣାଯାନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକ୍ଷୋଭକାରିଣ୍ଯୋ ଦେଵୀଶକ୍ତ୍ଯୁପବୃଂହିତାଃ । ନାନାରଥସମାରୂଢା ନାନାଶକ୍ତିଭିରନ୍ଵିତାଃ
ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ବିକ୍ଷୋଭ କରନ୍ତି, ଦେବୀଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରଥରେ ଚଡ଼ି, ବିଭିନ୍ନ ଶକ୍ତି ସହିତ ରହନ୍ତି।
ଏତତ୍ପରାକ୍ରମଂ ଵକ୍ତୁଂ ସହସ୍ରାସ୍ଯୋଽପି ନ କ୍ଷମଃ । ଇନ୍ଦ୍ରନୀଲମହାସାଲାଦଗ୍ରେ ତୁ ବହୁଵିସ୍ତୃତଃ
ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ବର୍ଣ୍ନନ କରିବାକୁ ହଜାର ମୁଣ୍ଡିଆ ମଧ୍ୟ ଅସମର୍ଥ, ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ ମହାଶାଳର ସାମ୍ନାରେ ବଡ଼ ଅଞ୍ଚଳ ରହିଛି।
ମୁକ୍ତାପ୍ରାକାର ଉଦିତୋ ଦଶଯୋଜନଦୈର୍ଘ୍ଯଵାନ୍ । ମଧ୍ଯଭୂଃ ପୂର୍ଵଵତ୍ପ୍ରୋକ୍ତା ତନ୍ମଧ୍ଯେଽଷ୍ଟଦଲାମ୍ବୁଜମ୍
ମୁକ୍ତା ଦ୍ୱାର ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଦଶ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା, ଆଗରୁ ଯେପରି ବର୍ଣ୍ନନ ହୋଇଛି, ସେଠି ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅଷ୍ଟଦଳ ପଦ୍ମ ରହିଛି।
ମୁକ୍ତାମଣିଗଣାକୀର୍ଣଂ ଵିସ୍ତୃତଂ ତୁ ସକେସରମ୍ । ତତ୍ର ଦେଵୀସମାକାରା ଦେଵ୍ଯାଯୁଧଧରାଃ ସଦା
ମୁକ୍ତାମଣିର ଗୁଛରେ ସଜିତ, ବିଶାଳ ଓ କେସର ସହିତ, ସେଠି ସଦା ଦେବୀଙ୍କ ଆକୃତି ଓ ଦେବୀଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିବା ଆକୃତିମାନ ରହନ୍ତି।
ସମ୍ପ୍ରୋକ୍ତା ଅଷ୍ଟମନ୍ତ୍ରିଣ୍ଯୋ ଜଗଦ୍ଵାର୍ତାପ୍ରବୋଧିକାଃ । ଦେଵୀସମାନଭୋଗାସ୍ତା ଇଙ୍ଗିତଜ୍ଞାସ୍ତୁ ପଣ୍ଡିତାଃ
ସେଠି ଅଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରୀ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଜଗତର ଖବର ଜଣାଇଦିଅନ୍ତି, ଦେବୀଙ୍କ ସମାନ ଭୋଗ ଭୋଗନ୍ତି, ଇଙ୍ଗିତ ବୁଝିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଜ୍ଞାନୀ।
କୁଶଲାଃ ସର୍ଵକାର୍ଯେଷୁ ସ୍ଵାମିକାର୍ଯପରାଯଣାଃ । ଦେଵ୍ଯଭିପ୍ରାଯବୋଧ୍ଯସ୍ତାଶ୍ଚତୁରା ଅତିସୁନ୍ଦରାଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତ କାମରେ ଦକ୍ଷ, ସ୍ୱାମିନୀଙ୍କ କାମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ଦେବୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବୁଝିପାରନ୍ତି, ଚତୁର ଓ ଅତି ସୁନ୍ଦର।
ନାନାଶକ୍ତିସମାଯୁକ୍ତାଃ ପ୍ରତିବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଵର୍ତିନାମ୍ । ପ୍ରାଣିନାଂ ତାଃ ସମାଚାରଂ ଜ୍ଞାନଶକ୍ତ୍ଯା ଵିଦନ୍ତି ଚ
ବିଭିନ୍ନ ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଆଚରଣ ଜ୍ଞାନ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦେଖନ୍ତି।
ତାସାଂ ନାମାନି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମତ୍ତଃ ଶୃଣୁ ନୃପୋତ୍ତମ । ଅନଙ୍ଗକୁସୁମା ପ୍ରୋକ୍ତାପ୍ଯନଙ୍ଗକୁସୁମାତୁରା
ମୁଁ ଏମାନଙ୍କର ନାମ କହିବି, ମୋଠୁ ଶୁଣନ୍ତୁ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ: ଅନଙ୍ଗକୁସୁମା, ଅନଙ୍ଗକୁସୁମାତୁରା।
ଅନଙ୍ଗମଦନା ତଦ୍ଵଦନଙ୍ଗମଦନାତୁରା । ଭୁଵନପାଲା ଗଗନଵେଗା ଚୈଵ ତତଃ ପରମ୍
ଅନଙ୍ଗମଦନା, ଅନଙ୍ଗମଦନାତୁରା, ଭୁବନପାଳା, ଗଗନବେଗା ଓ ତାପରେ ଅନ୍ୟ।
ଶଶିରେଖା ଚ ଗଗନରେଖା ଚୈଵ ତତଃ ପରମ୍ । ପାଶାଙ୍କୁଶଵରାଭୀତିଧରା ଅରୁଣଵିଗ୍ରହାଃ
ଶଶିରେଖା ଓ ଗଗନରେଖା, ତାପରେ ଅନ୍ୟ, ପାଶ, ଅଙ୍କୁଶ, ବର ଓ ଭୟହର ଧରିଥିବା, ଅରୁଣ ଆକୃତିରେ।
ଵିଶ୍ଵସମ୍ବନ୍ଧିନୀଂ ଵାର୍ତାଂ ବୋଧଯନ୍ତି ପ୍ରତିକ୍ଷଣମ୍ । ମୁକ୍ତାସାଲାଦଗ୍ରଭାଗେ ମହାମାରକତୋଽପରଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିନ ଜଗତର ସମ୍ପର୍କର ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥିଲେ; ମୁକ୍ତା ଶାଳର ସାମ୍ନାରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ବଡ଼ ପନ୍ନା ଶାଳ ଅଛି।
ସାଲୋତ୍ତମଃ ସମୁଦ୍ଦିଷ୍ଟୋ ଦଶଯୋଜନଦୈର୍ଘ୍ଯଵାନ୍ । ନାନାସୌଭାଗ୍ଯସଂଯୁକ୍ତୋ ନାନାଭୋଗସମନ୍ଵିତଃ
ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ ଦେଉଳ ଦଶ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା, ଏହାରେ ବିଭିନ୍ନ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଅନେକ ଭୋଗ-ବିଳାସ ଭରି ରହିଛି।
ମଧ୍ଯଭୂସ୍ତାଦୃଶୀ ପ୍ରୋକ୍ତା ସଦନାନି ତଥୈଵ ଚ । ଷଟ୍କୋଣମତ୍ର ଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ କୋଣସ୍ଥା ଦେଵତାଃ ଶୃଣୁ
ମଧ୍ୟ ଭାଗ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି, ଏଠି ମନ୍ଦିରଗୁଡିକ ମଧ୍ୟ ଏକାକାର; ଏଠି ଏକ ବଡ ଷଟ୍କୋଣ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି—କୋଣକୋଣରେ କେଉଁ ଦେବତା ଅଛନ୍ତି ଶୁଣ।
ପୂର୍ଵକୋଣେ ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ରୋ ଗାଯତ୍ରୀସହିତୋ ଵିଧିଃ । କୁଣ୍ଡିକାକ୍ଷଗୁଣାଭୀତିଦଣ୍ଡାଯୁଧଧରଃ ପରଃ
ପୂର୍ବ କୋଣରେ ଚାରି ମୁହଁ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମା ଗାୟତ୍ରୀ ସହ ଅଛନ୍ତି; ସେ ଜଳପାତ୍ର, ମାଳା, ଭୟ ହଟାଇବା ମୁଦ୍ରା, ଦଣ୍ଡ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ରହିଛନ୍ତି।
ତଦାଯୁଧଧରା ଦେଵୀ ଗାଯତ୍ରୀ ପରଦେଵତା । ଵେଦାଃ ସର୍ଵେ ମୂର୍ତିମନ୍ତଃ ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ
ଏଠି ଗାୟତ୍ରୀ ଦେବୀ ସେହି ଅସ୍ତ୍ର ଧରିବା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବୀ; ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ର ଏଠି ଦେହରେ ବସିଛନ୍ତି।
ସ୍ମୃତଯଶ୍ଚ ପୁରାଣାନି ମୂର୍ତିମନ୍ତି ଵସନ୍ତି ହି । ଯେ ବ୍ରହ୍ମଵିଗ୍ରହାଃ ସନ୍ତି ଗାଯତ୍ରୀଵିଗ୍ରହାଶ୍ଚ ଯେ
ସମସ୍ତ ସ୍ମୃତି ଓ ପୁରାଣ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ଏଠି ବସିଛନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମା ରୂପ ଓ ଗାୟତ୍ରୀ ରୂପ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛନ୍ତି।
ଵ୍ଯାହୃତୀନାଂ ଵିଗ୍ରହାଶ୍ଚ ତେ ନିତ୍ଯଂ ତତ୍ର ସନ୍ତି ହି । ରକ୍ଷଃକୋଣେ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାମ୍ବୁଜକରାମ୍ବୁଜା
ବ୍ୟାହୃତି ମୂର୍ତ୍ତିମାନ୍ ଏଠି ସଦା ବସିଛନ୍ତି; ଦକ୍ଷିଣ କୋଣରେ ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ପଦ୍ମ ଧରିଥିବା ପଦ୍ମହସ୍ତ ଅଛନ୍ତି।
ସାଵିତ୍ରୀ ଵର୍ତତେ ତତ୍ର ମହାଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ତାଦୃଶଃ । ଯେ ଵିଷ୍ଣୁଵିଗ୍ରହାଃ ସନ୍ତି ମତ୍ସ୍ଯକୂର୍ମାଦଯୋଽଖିଲାଃ
ଏଠି ସାବିତ୍ରୀ ଓ ମହାବିଷ୍ଣୁ ଏକାକାର ଅଛନ୍ତି; ବିଷ୍ଣୁ ରୂପ ମାନେ—ମତ୍ସ୍ୟ, କୂର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଏଠି ଅଛନ୍ତି।
ସାଵିତ୍ରୀଵିଗ୍ରହା ଯେ ଚ ତେ ସର୍ଵେ ତତ୍ର ସନ୍ତି ହି । ଵାଯୁକୋଣେ ପରଶ୍ଵକ୍ଷମାଲାଭଯଵରାନ୍ଵିତଃ
ସାବିତ୍ରୀ ରୂପ ଯେଉଁମାନେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛନ୍ତି; ପଶ୍ଚିମ କୋଣରେ ପରଶୁ, ମାଳା, ଭୟ ଓ ବର ମୁଦ୍ରା ଧରିଥିବା ମହାରୁଦ୍ର ଅଛନ୍ତି।
ମହାରୁଦ୍ରୋ ଵର୍ତତେଽତ୍ର ସରସ୍ଵତ୍ଯପି ତାଦୃଶୀ । ଯେ ଯେ ତୁ ରୁଦ୍ରଭେଦାଃ ସ୍ଯୁର୍ଦକ୍ଷିଣାସ୍ଯାଦଯୋ ନୃପ
ଏଠି ମହାରୁଦ୍ର ଓ ଏକାକାର ସରସ୍ବତୀ ଅଛନ୍ତି; ରୁଦ୍ର ର ଅନେକ ରୂପ—ଦକ୍ଷିଣାମୂର୍ତ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଏଠି ବସିଛନ୍ତି।
ଗୌରୀଭେଦାଶ୍ଚ ଯେ ସର୍ଵେ ତେ ତତ୍ର ନିଵସନ୍ତି ହି । ଚତୁଃଷଷ୍ଟ୍ଯାଗମା ଯେ ଚ ଯେ ଚାନ୍ଯେଽପ୍ଯାଗମାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଗୌରୀ ର ସମସ୍ତ ରୂପ ଏଠି ବସିଛନ୍ତି; ଚଉଷଠି ଆଗମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆଗମ ଶାସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛି।
ତେ ସର୍ଵେ ମୂର୍ତିମନ୍ତଶ୍ଚ ତତ୍ରୈଵ ନିଵସନ୍ତି ହି । ଅଗ୍ନିକୋଣେ ରତ୍ନକୁମ୍ଭଂ ତଥା ମଣିକରଣ୍ଡକମ୍
ସମସ୍ତ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ୍ ଏଠି ବସିଛନ୍ତି; ଅଗ୍ନି କୋଣରେ କୁବେର ନିଜ ହାତରେ ରତ୍ନପାତ୍ର ଓ ମଣିବହା ଧରି ଅଛନ୍ତି।
ଦଧାନୋ ନିଜହସ୍ତାଭ୍ଯାଂ କୁବେରୋ ଧନଦାଯକଃ । ନାନାଵୀଥୀସମାଯୁକ୍ତୋ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀସମନ୍ଵିତଃ
କୁବେର, ଧନର ଅଧିପତି, ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହ ଅଛନ୍ତି; ବିଭିନ୍ନ ଗଲି ଓ ନିଜ ଗୁଣରେ ଘିରି ରହିଛନ୍ତି।
ଦେଵ୍ଯା ନିଧିପତିସ୍ତ୍ଵାସ୍ତେ ସ୍ଵଗୁଣୈଃ ପରିଵେଷ୍ଟିତଃ । ଵାରୁଣେ ତୁ ମହାକୋଣେ ମଦନୋ ରତିସଂଯୁତଃ
ଦେବୀ ସହ ଧନପତି ନିଜ ଗୁଣରେ ଘିରି ରହିଛନ୍ତି; ପଶ୍ଚିମ ମହାକୋଣରେ ମଦନ ରତି ସହ ଅଛନ୍ତି।
ପାଶାଙ୍କୁଶଧନୁର୍ବାଣଧରୋ ନିତ୍ଯଂ ଵିରାଜତେ । ଶୃଙ୍ଗାରା ମୂର୍ତିମନ୍ତସ୍ତୁ ତତ୍ର ସନ୍ନିହିତାଃ ସଦା
ସେ ସଦା ପାଶ, ଅଙ୍କୁଶ, ଧନୁ, ବାଣ ଧରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରହିଛନ୍ତି; ଏଠି ଶୃଙ୍ଗାର ରୂପ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ୍ ସଦା ବସିଛନ୍ତି।
ଈଶାନକୋଣେ ଵିଘ୍ନେଶୋ ନିତ୍ଯଂ ପୁଷ୍ଟିସମନ୍ଵିତଃ । ପାଶାଙ୍କୁଶଧରୋ ଵୀରୋ ଵିଘ୍ନହର୍ତା ଵିରାଜତେ
ଈଶାନ କୋଣରେ ବିଘ୍ନେଶ୍ୱର, ପୁଷ୍ଟି ସହ ସଦା ଅଛନ୍ତି; ପାଶ ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଧରି, ବିଘ୍ନ ଦୂର କରିବା ଶୂର ଭାବରେ ରହିଛନ୍ତି।
ଵିଭୂତଯୋ ଗଣେଶସ୍ଯ ଯା ଯାଃ ସନ୍ତି ନୃପୋତ୍ତମ । ତାଃ ସର୍ଵା ନିଵସନ୍ତ୍ଯତ୍ର ମହୈଶ୍ଵର୍ଯସମନ୍ଵିତାଃ
ଗଣେଶଙ୍କର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି, ରାଜା, ଏଠି ମହାଇଶ୍ୱର୍ୟ ସହ ବସିଛନ୍ତି।
ପ୍ରତିବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡସଂସ୍ଥାନାଂ ବ୍ରହ୍ମାଦୀନାଂ ସମଷ୍ଟଯଃ । ଏତେ ବ୍ରହ୍ମାଦଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ସେଵନ୍ତେ ଜଗଦୀଶ୍ଵରୀମ୍
ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁ ଏକାକାର ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଜଗଦୀଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି।
ମହାମାରକତସ୍ଯାଗ୍ରେ ଶତଯୋଜନଦୈର୍ଘ୍ଯଵାନ୍ । ପ୍ରଵାଲସାଲୋଽସ୍ତ୍ଯପରଃ କୁଙ୍କୁମାରୁଣଵିଗ୍ରହଃ
ମହାମାରକତ ଦେଉଳ ର ସାମ୍ନାରେ ଏକ ଅନ୍ୟ କୋରାଲ ଦେଉଳ ଅଛି, ଶତ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା, କୁଙ୍କୁମ ରଙ୍ଗ ର ଦେହରେ।