କୌବେରେଣ ତଥା ନାସା ଦନ୍ତାଃ ସଞ୍ଜଜ୍ଞିରେ ତଦା । ପ୍ରାଜାପତ୍ଯେନୋତ୍ତମେନ ତେଜସା ଵସୁଧାଧିପ
ତାଙ୍କର ନାକ କୁବେରଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ ଗଢ଼ାଗଲା, ଏବଂ ସେଇ ସମୟରେ ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ତେଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ହେ ପୃଥିବୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପାଵକେନ ଚ ସଞ୍ଜାତଂ ଲୋଚନତ୍ରିତଯଂ ଶୁଭମ୍ । ସାନ୍ଧ୍ଯେନ ତେଜସା ଜାତେ ଭୃକୁଟ୍ଯୌ ତେଜସାଂ ନିଧୀ
ତାଙ୍କର ତିନିଟି ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ ଗଢ଼ାଗଲା, ଏବଂ ଭୂତାନ୍ତରାଳର ତେଜରୁ ଭୃକୁଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
କର୍ଣୌ ଵାଯଵ୍ଯତୋ ଜାତୌ ତେଜସୋ ମନୁଜାଧିପ । ସର୍ଵେଷାଂ ତେଜସା ଦେଵୀ ଜାତା ମହିଷମର୍ଦିନୀ
ହେ ମଣୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ରାଜା, ଦେବୀଙ୍କର କାନ ବାୟୁଙ୍କର ଶକ୍ତିରୁ ଗଠିତ ହେଲା। ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ତେଜରୁ ମହିଷାସୁରମର୍ଦ୍ଦିନୀ ଦେବୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଶୂଲଂ ଦଦୌ ଶିଵୋ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚକ୍ରଂ ଶଙ୍ଖଂ ଚ ପାଶଭୃତ୍ । ହୁତାଶନୋ ଦଦୌ ଶକ୍ତିଂ ମାରୁତଶ୍ଚାପସାଯକୌ
ଶିବ ଦେବୀଙ୍କୁ ତ୍ରିଶୂଳ ଦେଲେ, ବିଷ୍ଣୁ ଚକ୍ର ଓ ଶଂଖ ଦେଲେ, ପାଶଧାରୀ ଦେବତା ପାଶ ଦେଲେ, ଅଗ୍ନି ଦେବୀଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଦେଲେ, ଓ ବାୟୁ ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଦେଲେ।
ଵଜ୍ରଂ ମହେନ୍ଦ୍ରଃ ପ୍ରଦଦୌ ଘଣ୍ଟାଂ ଚୈରାଵତାଦ୍ ଗଜାତ୍ । କାଲଦଣ୍ଡଂ ଯମୋ ବ୍ରହ୍ମା ଚାକ୍ଷମାଲାକମଣ୍ଡଲୂ
ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବୀଙ୍କୁ ବଜ୍ର ଦେଲେ ଓ ଏଇରାବତ ହାତୀରୁ ଘଣ୍ଟା ଦେଲେ। ଯମ ଦେଲେ କାଳଦଣ୍ଡ, ବ୍ରହ୍ମା ଦେଲେ ଅକ୍ଷମାଳା ଓ କମଣ୍ଡଳୁ।
ଦିଵାକରୋ ରଶ୍ମିମାଲାଂ ରୋମକୂପେଷୁ ସନ୍ଦଦୌ । କାଲଃ ଖଡ୍ଗଂ ତଥା ଚର୍ମ ନିର୍ମଲଂ ଵସୁଧାଧିପ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବୀଙ୍କ ଶରୀରର ରୋମକୁପରେ କିରଣର ମାଳା ପିନ୍ଧାଇଲେ। କାଳ ଦେଲେ ତାଲୱାର ଓ ନିର୍ମଳ ଢାଳ, ହେ ପୃଥିବୀର ରାଜା।
ସମୁଦ୍ରୋ ନିର୍ମଲଂ ହାରମଜରେ ଚାମ୍ବରେ ନୃପ । ଚୂଡାମଣିଂ କୁଣ୍ଡଲେ ଚ କଟକାନି ତଥାଙ୍ଗଦେ
ସମୁଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଏକ ଶୁଭ୍ର ମାଳା, କେବେ ବୁଡ଼ିନଯିବା ନଥିବା ବସ୍ତ୍ର, ଚୂଡ଼ାମଣି, କନ୍ତା, ବାହୁଡ଼ି ବା କଙ୍କଣ ଏବଂ ହସ୍ତବଳୟ ଦେଲେ।
ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରଂ ନିର୍ମଲଂ ଚ ନୂପୁରାଣି ତଥା ଦଦୌ । ଗ୍ରୈଵେଯକଂ ଭୂଷଣଂ ଚ ତସ୍ଯୈ ଦେଵ୍ଯୈ ମୁଦାନ୍ଵିତଃ
ସେ ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଏକ ନିର୍ମଳ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର, ନୂପୁର, ଗଳାର ଗହଣା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୂଷଣ ଦେଲେ।
ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ଚୋର୍ମିକାଶ୍ଚ ଦଦୌ ତସ୍ଯୈ ଧରାପତେ । ହିମଵାନ୍ଵାହନଂ ସିଂହଂ ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ
ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତାଙ୍କୁ ବାହୁବନ୍ଧ ଦେଲେ; ହିମବନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଏକ ସିଂହ ଯାନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମଣି ଦେଲେ।
ପାନପାତ୍ରଂ ସୁରାପୂର୍ଣଂ ଦଦୌ ତସ୍ଯୈ ଧନାଧିପଃ । ଶେଷଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ଦେଵୋ ନାଗହାରଂ ଦଦୌ ଵିଭୁଃ
ଧନର ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ଦେବମଦିରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାନପାତ୍ର ଦେଲେ; ଭଗବାନ ଶେଷ ତାଙ୍କୁ ନାଗମାଳା ଦେଲେ।
ଅନ୍ଯୈରଶେଷଵିବୁଧୈର୍ମାନିତା ସା ଜଗନ୍ମଯୀ । ତାଂ ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ମହାଦେଵୀଂ ଦେଵା ମହିଷପୀଡିତାଃ
ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ଜଗତ୍ର ମାୟା ଦେବୀଙ୍କୁ ଆଦର କରିଥିଲେ, ସେହି ମହିଷାସୁର ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ଦେବତାମାନେ ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଲେ।
ନାନାସ୍ତୋତ୍ରୈର୍ମହେଶାନୀଂ ଜଗଦୁଦ୍ଭଵକାରିଣୀମ୍ । ତେଷାଂ ନିଶମ୍ଯ ଦେଵେଶୀ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ଵିବୁଧପୂଜିତା
ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଷ୍ଟୁତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଉତ୍ସ ମହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଦେବତାମାନେ ପୂଜିତ ଏହି ଷ୍ଟୁତି ଶୁଣି, ଦେବୀ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଶୁଣିଲେ।
ମହିଷସ୍ଯ ଵଧାର୍ଥାଯ ମହାନାଦଂ ଚକାର ହ । ତେନ ନାଦେନ ମହିଷଶ୍ଚକିତୋଽଭୂଦ୍ଧରାପତେ
ମହିଷାସୁରଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ପାଇଁ ଦେବୀ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ। ସେଇ ଶବ୍ଦରେ ଦାନବମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ମହିଷ ଭୟଭୀତ ହେଇଗଲା।
ଆସସାଦ ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀଂ ସର୍ଵସୈନ୍ଯସମାଵୃତଃ । ତତଃ ସ ଯୁଯୁଧେ ଦେଵ୍ଯା ମହିଷାଖ୍ଯୋ ମହାସୁରଃ
ସମସ୍ତ ସେନା ସହିତ ମହିଷ ଦେବୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଲେ। ତାପରେ ସେ ମହାଦାନବ, ମହିଷାସୁର, ଦେବୀ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରୈର୍ବହୁଧା କ୍ଷିପ୍ତୈଃ ପୂରଯନ୍ନମ୍ବରାନ୍ତରମ୍ । ଚିକ୍ଷୁରୋ ଗ୍ରାମଣୀଃ ସେନାପତିର୍ଦୁର୍ଧରଦୁର୍ମୁଖୌ
ବହୁ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଶସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ଆକାଶକୁ ଭରିଦେଲେ। ସେନାପତି ଚିକ୍ଷୁର, ଦୁର୍ଧର ଓ ଦୁର୍ମୁଖ ଏହି ସେନାକୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଲେ।
ବାଷ୍କଲସ୍ତାମ୍ରକଶ୍ଚୈଵ ବିଡାଲଵଦନୋଽପରଃ । ଏତୈଶ୍ଚାନ୍ଯୈରସଂଖ୍ଯାତୈଃ ସଂଗ୍ରାମାନ୍ତକସନ୍ନିଭୈଃ
ବାଷ୍କଳ, ତାମ୍ରକ ଓ ଏକ ବିଲେଇମୁହଁ ବ୍ୟକ୍ତି, ଏମିତି ଅନେକ ଅନ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯୋଗ ଦେଲେ।
ଯୋଧୈଃ ପରିଵୃତୋ ଵୀରୋ ମହିଷୋ ଦାନଵୋତ୍ତମଃ । ତତଃ ସା କୋପତାମ୍ରାକ୍ଷୀ ଦେଵୀ ଲୋକଵିମୋହିନୀ
ଏହି ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହିଥିବା ବେଳେ, ଶୂର ଦାନବମଣ୍ଡଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିଷ ଦଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ତାପରେ କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖି ଥିବା, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ମୋହିତ କରୁଥିବା ଦେବୀ—
ଜଘାନ ଯୋଧାନ୍ସମରେ ଦେଵୀ ମହିଷମାଶ୍ରିତାନ୍ । ତତସ୍ତେଷୁ ହତେଷ୍ଵେଵ ସ ଦୈତ୍ଯୋ ରୋଷମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ
—ଯେଉଁମାନେ ମହିଷଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କଲେ। ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବାକୁ ଦେଖି, ସେ ଦାନବ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଆନ୍ଦୋଳିତ ହେଲେ।
ଆସସାଦ ତଦା ଦେଵୀଂ ତୂର୍ଣଂ ମାଯାଵିଶାରଦଃ । ରୂପାନ୍ତରାଣି ସମ୍ଭେଜେ ମାଯଯା ଦାନଵେଶ୍ଵରଃ
ତାପରେ, ମାୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିବା ସେ, ଦେବୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ତୁରନ୍ତ ଆସିଲେ। ଦାନବମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ନିଜ ମାୟାରେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।
ତାନି ତାନ୍ଯସ୍ଯ ରୂପାଣି ନାଶଯାମାସ ସା ତଦା । ତତୋଽନ୍ତେ ମାହିଷଂ ରୂପଂ ବିଭ୍ରାଣମମରାର୍ଦନମ୍
ସେ ଯେଉଁଯେଉଁ ରୂପ ନେଲେ, ଦେବୀ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ। ଶେଷରେ, ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା ମହିଷ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।
ପାଶେନ ବଦ୍ଧ୍ଵା ସୁଦୃଢଂ ଛିତ୍ତ୍ଵା ଖଡ୍ଗେନ ତଚ୍ଛିରଃ । ପାତଯାମାସ ମହିଷଂ ଦେଵୀ ଦେଵଗଣାନ୍ତକମ୍
ଦେବୀ ତାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଦଳା ଦେଇ ବାନ୍ଧି, ତଳୱାରରେ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା ମହିଷାସୁରଙ୍କୁ ଦେବୀ ବଧ କଲେ।
ହାହାକୃତଂ ତତଃ ଶେଷଂ ସୈନ୍ଯଂ ଭଗ୍ନଂ ଦିଶୋ ଦଶ । ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ଦେଵଦେଵେଶୀଂ ସର୍ଵେ ଦେଵାଃ ପ୍ରମୋଦିତାଃ
ତାପରେ, ଅବଶିଷ୍ଟ ସେନା ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର କରି, ଦଶଦିଗକୁ ଭାଗିଗଲା। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆନନ୍ଦରେ ଦେବତାଙ୍କ ରାଣୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଏଵଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ମହିଷାସୁରମର୍ଦିନୀ । ରାଜଞ୍ଛୃଣୁ ସରସ୍ଵତ୍ଯାଃ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵୋ ଯଥାଭଵତ୍
ଏଭଳି ଭାବେ ମହିଷାସୁରଙ୍କୁ ବଧ କରି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ରାଜନ୍, ଏବେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ପ୍ରକାଶ କିପରି ହେଲା, ତାହା ଶୁଣ।
ଏକଦା ଶୁମ୍ଭନାମାସୀଦ୍ଦୈତ୍ଯୋ ମଦବଲୋତ୍କଟଃ । ନିଶୁମ୍ଭଶ୍ଚାପି ତଦ୍ଭ୍ରାତା ମହାବଲପରାକ୍ରମଃ
ଏକଥର ଶୁମ୍ଭ ନାମକ ଏକ ଦାନବ ଥିଲେ, ଯିଏ ମଦ ଓ ବଳରେ ଅତି ଅଭିମାନୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଭାଇ ନିଶୁମ୍ଭ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ବଳଶାଳୀ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ।
ତେନ ସମ୍ପୀଡିତା ଦେଵାଃ ସର୍ଵେ ଭ୍ରଷ୍ଟଶ୍ରିଯୋ ନୃପ । ହିମଵନ୍ତମଥାସାଦ୍ଯ ଦେଵୀଂ ତୁଷ୍ଟୁଵୁରାଦରାତ୍
ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ତେଜ ହରାଇଦେଲେ, ରାଜନ୍। ତାପରେ ସେମାନେ ହିମାଳୟ ପର୍ବତକୁ ଯାଇ, ଦେବୀଙ୍କୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଦେଵା ଊଚୁଃ ଜଯ ଦେଵେଶି ଭକ୍ତାନାମାର୍ତିନାଶନକୋଵିଦେ । ଦାନଵାନ୍ତକରୂପେ ତ୍ଵମଜରାମରଣେଽନଘେ
ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: 'ଜୟ ହେଉ, ଦେବତାଙ୍କ ରାଣୀ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ। ଦାନବମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା ଆପଣ ଅଜର, ଅମର ଓ ନିର୍ମଳ।'
ଦେଵେଶି ଭକ୍ତିସୁଲଭେ ମହାବଲପରାକ୍ରମେ । ଵିଷ୍ଣୁଶଙ୍କରବ୍ରହ୍ମାଦିସ୍ଵରୂପେଽନନ୍ତଵିକ୍ରମେ
'ଦେବତାଙ୍କ ରାଣୀ, ଭକ୍ତମାନେ ଆସାନିରେ ପାଇପାରନ୍ତି, ଆପଣ ବହୁତ ବଳଶାଳୀ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ। ବିଷ୍ଣୁ, ଶଙ୍କର, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଅସୀମ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରନ୍ତି।'
ସୃଷ୍ଟିସ୍ଥିତିକରେ ନାଶକାରିକେ କାନ୍ତିଦାଯିନି । ମହାତାଣ୍ଡଵସୁପ୍ରୀତେ ମୋଦଦାଯିନି ମାଧଵି
'ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ବିନାଶର କାରଣ, ଆପଣ ତେଜ ଦେଇଥିବା। ମହାତାଣ୍ଡବ ନୃତ୍ୟରେ ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ, ମାଧବୀ, ଆପଣ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା।'
ପ୍ରସୀଦ ଦେଵଦେଵେଶି ପ୍ରସୀଦ କରୁଣାନିଧେ । ନିଶୁମ୍ଭଶୁମ୍ଭସମ୍ଭୂତଭଯାପାରାମ୍ବୁଵାରିଧେ
'ଦୟା କରନ୍ତୁ, ଦେବତାଙ୍କ ରାଣୀ, ଦୟା କରନ୍ତୁ, କରୁଣାର ସାଗର। ନିଶୁମ୍ଭ ଓ ଶୁମ୍ଭ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟ ଭୟକୁ ଦୂର କରୁଥିବା, ଆପଣ ଅସୀମ ଦୟାର ସମୁଦ୍ର।'
ଉଦ୍ଧରାସ୍ମାନ୍ ପ୍ରପନ୍ନାର୍ତିନାଶିକେ ଶରଣାଗତାନ୍ । ଏଵଂ ସଂସ୍ତୁଵତାଂ ତେଷାଂ ତ୍ରିଦଶାନାଂ ଧରାପତେ
'ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛୁ, ଶରଣାଗତଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା ଦେବୀ, ଆମକୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ।' ଏଭଳି ଭାବେ ଦେବତାମାନେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବା ବେଳେ, ଧରାପତି—