ତାଲଵୃନ୍ତଧରାଃ କାଶ୍ଚିଚ୍ଚଷକାଢ୍ଯକରାମ୍ବୁଜାଃ । କାଶ୍ଚିତ୍ତାମ୍ବୂଲପାତ୍ରାଣି ଧାରଯନ୍ତ୍ଯୋଽତିଗର୍ଵିତାଃ
କେହି ତାଳପତ୍ର ପଙ୍ଖା ଧରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପଦ୍ମ ହାତରେ ପାନପାତ୍ର ଅଛି; କେହି ଅତି ଗର୍ବିତ ଭାବରେ ତାମ୍ବୁଳ ପାତ୍ର ଧରିଛନ୍ତି ।
କାଶ୍ଚିତ୍ତଚ୍ଛତ୍ରଧାରିଣ୍ଯଶ୍ଚାମରାଣାଂ ଵିଧାରିକାଃ । ନାନାଵସ୍ତ୍ରଧରାଃ କାଶ୍ଚିତ୍କାଶ୍ଚିତ୍ପୁଷ୍ପକରାମ୍ବୁଜାଃ
କେହି ଛତା ଧରିଛନ୍ତି, କେହି ଚାମର ନେଇଛନ୍ତି; କେହି ନାନା ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, କେହି ପଦ୍ମ ହାତରେ ଫୁଲ ଧରିଛନ୍ତି ।
ନାନାଦର୍ଶକରାଃ କାଶ୍ଚିତ୍କାଶ୍ଚିତ୍କୁଙ୍କୁମଲେପନମ୍ । ଧାରଯନ୍ତ୍ଯଃ କଜ୍ଜଲଂ ଚ ସିନ୍ଦୂରଚଷକଂ ପରାଃ
କେହି ନାନା ପ୍ରକାର ଆଇନା ଧରିଛନ୍ତି, କେହି କୁଙ୍କୁମ ଲେପ ନେଇଛନ୍ତି; କେହି କାଜଳ ଓ କେହି ସିନ୍ଦୂର ପାତ୍ର ଧରିଛନ୍ତି ।
କାଶ୍ଚିଚ୍ଚିତ୍ରକନିର୍ମାତ୍ର୍ଯଃ ପାଦସଂଵାହନେ ରତାଃ । କାଶ୍ଚିତ୍ତୁ ଭୂଷାକାରିଣ୍ଯୋ ନାନାଭୂଷାଧରାଃ ପରାଃ
କେହି ଚିତ୍ର ଆକିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ପାଦ ମାସାଜ କରିବାରେ ଆନନ୍ଦିତ; କେହି ଗହନା ତିଆରି କରନ୍ତି, ନାନା ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି ।
ପୁଷ୍ପଭୂଷଣନିର୍ମାତ୍ର୍ଯଃ ପୁଷ୍ପଶୃଙ୍ଗାରକାରିକାଃ । ନାନାଵିଲାସଚତୁରା ବହ୍ଵ୍ଯ ଏଵଂଵିଧାଃ ପରାଃ
କେହି ଫୁଲର ଗହନା ତିଆରି କରନ୍ତି, କେହି ଫୁଲର ଶୃଙ୍ଗାର କରନ୍ତି; ଅନେକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହିଳା ନାନା ବିଳାସ କଳାରେ ଦକ୍ଷ ।
ନିବଦ୍ଧପରିଧାନୀଯା ଯୁଵତ୍ଯଃ ସକଲା ଅପି । ଦେଵୀକୃପାଲେଶଵଶାତ୍ତୁଚ୍ଛୀକୃତଜଗତ୍ତ୍ରଯାଃ
ସମସ୍ତ ଯୁବତୀମାନେ ନିବଦ୍ଧ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି; ଦେବୀଙ୍କର କୃପାର ଏକ ଛାୟା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ତିନି ଲୋକକୁ ତୁଚ୍ଛ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି ।
ଏତା ଦୂତ୍ଯଃ ସ୍ମୃତା ଦେଵ୍ଯଃ ଶୃଙ୍ଗାରମଦଗର୍ଵିତାଃ । ତାସାଂ ନାମାନି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ମେ ନୃପସତ୍ତମ
ଏହିମାନେ ଦେବୀଙ୍କ ଦୂତୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଶୃଙ୍ଗାର ଓ ମଦରେ ଗର୍ବିତ । ଏବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ନାମ କହିବି — ମୋ କଥା ଶୁଣ, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ ।
ଅନଙ୍ଗରୂପା ପ୍ରଥମାପ୍ଯନଙ୍ଗମଦନା ପରା । ତୃତୀଯା ତୁ ତତଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ସୁନ୍ଦରୀ ମଦନାତୁରା
ପ୍ରଥମ ଦୂତୀ ଅନଙ୍ଗରୂପା, ଦ୍ୱିତୀୟ ଅନଙ୍ଗମଦନା । ତୃତୀୟ ସୁନ୍ଦରୀ, ଚତୁର୍ଥ ମଦନାତୁରା ।
ତତୋ ଭୁଵନଵେଗା ସ୍ଯାତ୍ତଥା ଭୁଵନପାଲିକା । ସ୍ଯାତ୍ସର୍ଵଶିଶିରାନଙ୍ଗଵଦନାନଙ୍ଗମେଖଲା
ତାପରେ ଭୁବନବେଗା, ତାପରେ ଭୁବନପାଳିକା । ପୁନି ସର୍ବଶିଶିରା, ଅନଙ୍ଗବଦନା ଓ ଅନଙ୍ଗମେଖଳା ।
ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଦାମସମାନାଙ୍ଗ୍ଯଃ କ୍ଵଣତ୍କାଞ୍ଚୀଗୁଣାନ୍ଵିତାଃ । ରଣନ୍ମଞ୍ଜୀରଚରଣା ବହିରନ୍ତରିତସ୍ତତଃ
ସେମାନଙ୍କ ଦେହ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରଭା ଭଳି ଚମକେ, କଣ୍ଠରେ ଝୁଣ୍କାରୁଥିବା କଞ୍ଚନ ମେଖଳା ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି । ପାଉଁରେ ରଣ୍ଧନ ମଞ୍ଜିରା, ଏବଂ ସେମାନେ ଦୃତଗତିରେ ଭିତର ବାହାରେ ଚଳିଥାନ୍ତି ।
ଧାଵମାନାସ୍ତୁ ଶୋଭନ୍ତେ ସର୍ଵା ଵିଦ୍ଯୁଲ୍ଲତୋପମାଃ । କୁଶଲାଃ ସର୍ଵକାର୍ଯେଷୁ ଵେତ୍ରହସ୍ତାଃ ସମନ୍ତତଃ
ଏହି ସମସ୍ତେ ଦୌଡ଼ିବା ବେଳେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଲତା ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି । ସମସ୍ତ କାମରେ ଦକ୍ଷ, ସବୁପଟେ ହାତରେ ଛଡ଼ ଧରିଥାନ୍ତି ।
ଅଷ୍ଟଦିକ୍ଷୁ ତଥୈତାସାଂ ପ୍ରାକାରାଦ୍ବହିରେଵ ଚ । ସଦନାନି ଵିରାଜନ୍ତେ ନାନାଵାହନହେତିଭିଃ
ଏହିମାନଙ୍କ ଘର ବାଡ଼ର ବାହାରେ ଓ ଅଷ୍ଟଦିଗରେ ଅନେକ ଯାନ ଓ ଅସ୍ତ୍ରସଜ୍ଜିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭା ପାଉଛି ।
ଵଜ୍ରସାଲାଦଗ୍ରଭାଗେ ସାଲୋ ଵୈଦୂର୍ଯନିର୍ମିତଃ । ଦଶଯୋଜନତୁଙ୍ଗୋଽସୌ ଗୋପୁରଦ୍ଵାରଭୂଷିତଃ
ବଜ୍ରମଣି ମଣ୍ଡପର ସାମ୍ନାରେ ବୈଦୂର୍ୟ ମଣିରେ ତିଆରି ଏକ ମହଲ ଅଛି, ଯାହା ଦଶ ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ, ଗୋପୁର ଓ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ।
ଵୈଦୂର୍ଯଭୂମିଃ ସର୍ଵାପି ଗୃହାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ । ଵୀଥ୍ଯୋ ରଥ୍ଯା ମହାମାର୍ଗାଃ ସର୍ଵେ ଵୈଦୂର୍ଯନିର୍ମିତାଃ
ସମସ୍ତ ଭୂମି ଓ ବିଭିନ୍ନ ଘର, ଗଲି, ରାସ୍ତା, ବଡ଼ ମାର୍ଗ — ସବୁ ବୈଦୂର୍ୟ ମଣିରେ ତିଆରି ।
ଵାପୀକୂପତଡାଗାଶ୍ଚ ସ୍ରଵନ୍ତୀନାଂ ତଟାନି ଚ । ବାଲୁକା ଚୈଵ ସର୍ଵାପି ଵୈଦୂର୍ଯମଣିନିର୍ମିତା
ଏଠାରେ ପୋଖରୀ, କୁଆଁ, ଜଳାଶୟ, ଝରଣାପାଡ଼ା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବାଲି ମଧ୍ୟ ବୈଦୂର୍ୟ ମଣିରେ ତିଆରି ।
ତତ୍ରାଷ୍ଟଦିକ୍ଷୁ ପରିତୋ ବ୍ରାହ୍ମ୍ଯାଦୀନାଂ ଚ ମଣ୍ଡଲମ୍ । ନିଜୈର୍ଗଣୈଃ ପରିଵୃତଂ ଭ୍ରାଜତେ ନୃପସତ୍ତମ
ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟଦିଗରେ ବ୍ରାହ୍ମୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବୀମାନଙ୍କ ମଣ୍ଡଳ, ନିଜ ଗଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚମକୁଛି, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ ।
ପ୍ରତିବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମାତୄଣାଂ ତାଃ ସମଷ୍ଟଯ ଈରିତାଃ । ବ୍ରାହ୍ମୀ ମାହେଶ୍ଵରୀ ଚୈଵ କୌମାରୀ ଵୈଷ୍ଣଵୀ ତଥା
ଏହିମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ମାତୃମାନେ — ବ୍ରାହ୍ମୀ, ମାହେଶ୍ୱରୀ, କୌମାରୀ ଓ ବୈଷ୍ଣବୀ — ସମସ୍ତଙ୍କ ଏକତ୍ର ରୂପ ।
ଵାରାହୀ ଚ ତଥେନ୍ଦ୍ରାଣୀ ଚାମୁଣ୍ଡା ସପ୍ତ ମାତରଃ । ଅଷ୍ଟମୀ ତୁ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ନାମ୍ନା ପ୍ରୋକ୍ତାସ୍ତୁ ମାତରଃ
ଏହି ସପ୍ତ ମାତୃମାନେ — ବାରାହୀ, ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ, ଚାମୁଣ୍ଡା । ଅଷ୍ଟମୀ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଯିଏ ମାତା ନାମରେ ପରିଚିତ ।
ବ୍ରହ୍ମରୁଦ୍ରାଦିଦେଵାନାଂ ସମାକାରାସ୍ତୁ ତାଃ ସ୍ମୃତାଃ । ଜଗତ୍କଲ୍ଯାଣକାରିଣ୍ଯଃ ସ୍ଵସ୍ଵସେନାସମାଵୃତାଃ
ଏହିମାନେ ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି, ସଂସାରର ମଙ୍ଗଳ କରନ୍ତି, ନିଜ ନିଜ ସେନା ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥାନ୍ତି ।
ତତ୍ସାଲସ୍ଯ ଚତୁର୍ଦ୍ଵାର୍ଷୁ ଵାହନାନି ମହେଶିତୁଃ । ସଜ୍ଜାନି ନୃପତେ ସନ୍ତି ସାଲଙ୍କାରାଣି ନିତ୍ଯଶଃ
ସେଇ ମଣ୍ଡପର ଚାରିଟି ଦ୍ୱାରରେ, ରାଜନ୍, ମହାଦେବଙ୍କ ଯାନ ସବୁ ସଦା ସଜ୍ଜା ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଛି, ସମସ୍ତ ଆଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ।
ଦନ୍ତିନଃ କୋଟିଶୋ ଵାହାଃ କୋଟିଶଃ ଶିବିକାସ୍ତଥା । ହଂସାଃ ସିଂହାଶ୍ଚ ଗରୁଡା ମଯୂରା ଵୃଷଭାସ୍ତଥା
ସେଠାରେ କୋଟି କୋଟି ହାତୀ ଯାନ ଭାବେ, ଏତେ ହି ପାଳଙ୍କି ମଧ୍ୟ ଅଛି । ହଂସ, ସିଂହ, ଗରୁଡ଼, ମୟୂର ଓ ବୃଷଭ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି ।
ତୈର୍ଯୁକ୍ତାଃ ସ୍ଯନ୍ଦନାସ୍ତଦ୍ଵତ୍କୋଟିଶୋ ନୃପନନ୍ଦନ । ପାର୍ଷ୍ଣିଗ୍ରାହସମାଯୁକ୍ତା ଧ୍ଵଜୈରାକାଶଚୁମ୍ବିନଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଯାନକୁ ଯୋଗାଇ ଅନେକ କୋଟି ରଥ ଅଛି, ପଛରେ ରକ୍ଷାକାରୀ ଓ ଆକାଶକୁ ଛୁଁଥିବା ଧ୍ୱଜା ସହିତ ।
କୋଟିଶସ୍ତୁ ଵିମାନାନି ନାନାଚିହ୍ନାନ୍ଵିତାନି ଚ । ନାନାଵାଦିତ୍ରଯୁକ୍ତାନି ମହାଧ୍ଵଜଯୁତାନି ଚ
କୋଟି କୋଟି ବିମାନ ଅଛି, ବିଭିନ୍ନ ଚିହ୍ନ ଲାଗିଥିବା, ନାନା ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ଓ ବଡ଼ ଧ୍ୱଜା ସହିତ ।
ଵୈଦୂର୍ଯମଣିସାଲସ୍ଯାପ୍ଯଗ୍ରେ ସାଲଃ ପରଃ ସ୍ମୃତଃ । ଦଶଯୋଜନତୁଙ୍ଗୋଽସାଵିନ୍ଦ୍ରନୀଲାଶ୍ମନିର୍ମିତଃ
ବୈଦୂର୍ୟ ମଣିର ମଣ୍ଡପର ସାମ୍ନାରେ ଆଉ ଏକ ମହଲ ଅଛି, ଯାହା ଦଶ ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ ମଣିରେ ତିଆରି ।
ତନ୍ମଧ୍ଯଭୂସ୍ତଥା ଵୀଥ୍ଯୋ ମହାମାର୍ଗା ଗୃହାଣି ଚ । ଵାପୀକୂପତଡାଗାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ତନ୍ମଣିନିର୍ମିତାଃ
ସେଠିରେ ମଧ୍ୟରେ ରାସ୍ତା, ବଡ଼ ମାର୍ଗ, ଘର ଓ ସମସ୍ତ କୁଆଁ, ପୋକରି ଓ ଜଳାଶୟ ଗୁଡିକ ଏହି ମଣିରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା।
ତତ୍ର ପଦ୍ମଂ ତୁ ସମ୍ପ୍ରୋକ୍ତଂ ବହୁଯୋଜନଵିସ୍ତୃତମ୍ । ଷୋଡଶାରଂ ଦୀପ୍ଯମାନଂ ସୁଦର୍ଶନମିଵାପରମ୍
ସେଠି ଏକ ବିଶାଳ ପଦ୍ମ ଥିଲା, ଅନେକ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା, ଶୋଳ ମଣ୍ଡ ଥିଲା, ଚମକୁଥିଲା, ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତତ୍ର ଷୋଡଶଶକ୍ତୀନାଂ ସ୍ଥାନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ । ସର୍ଵୋପସ୍କରଯୁକ୍ତାନି ସମୃଦ୍ଧାନି ଵସନ୍ତି ହି
ସେଠି ଶୋଳ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କର ଘର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର, ସମସ୍ତ ସୁବିଧା ସହିତ ଭରିପୁରି ରହିଥିଲା।
ତାସାଂ ନାମାନି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ମେ ନୃପସତ୍ତମ । କରାଲୀ ଵିକରାଲୀ ଚ ତଥୋମା ଚ ସରସ୍ଵତୀ
ମୁଁ ଏମାନଙ୍କର ନାମ କହିବି, ଶୁଣନ୍ତୁ ମୋ କଥା, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ: କରାଳୀ, ବିକରାଳୀ, ଉମା ଓ ସରସ୍ବତୀ।
ଶ୍ରୀଦୁର୍ଗୋଷା ତଥା ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ଶ୍ରୁତିଶ୍ଚୈଵ ସ୍ମୃତିର୍ଧୃତିଃ । ଶ୍ରଦ୍ଧା ମେଧା ମତିଃ କାନ୍ତିରାର୍ଯା ଷୋଡଶ ଶକ୍ତଯଃ
ଶ୍ରୀ, ଦୁର୍ଗୋଷା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଶ୍ରୁତି, ସ୍ମୃତି, ଧୃତି, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ମେଧା, ମତି, କାନ୍ତି ଓ ଆର୍ୟା — ଏହି ଶୋଳ ଶକ୍ତିମାନ।
ନୀଲଜୀମୂତସଂକାଶାଃ କରଵାଲକରାମ୍ବୁଜାଃ । ସମାଃ ଖେଟକଧାରିଣ୍ଯୋ ଯୁଦ୍ଧୋପକ୍ରାନ୍ତମାନସାଃ
ସେମାନେ ନୀଳ ବର୍ଷା ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ପଦ୍ମ ଭଳି ହାତରେ ତଳୱାର ଧରିଥିଲେ, ସମାନ ଆକୃତିରେ, ଢାଳ ଧରିଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧକୁ ମନ ଲଗାଇଥିଲେ।