ରଥାନାଂ ଗଣନା ନାସ୍ତି ହଯାନାଂ କରିଣାଂ ତଥା । ଶସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଗଣନା ତଦ୍ଵଦ୍ଗଣାନାଂ ଗଣନା ତଥା
ଏଠାରେ ରଥ, ଘୋଡା, ହାତୀର ଗଣନା ନାହିଁ; ଏହିପରି ଶସ୍ତ୍ର ଏବଂ ସେନାର ଗଣନା ମଧ୍ୟ ଅସମ୍ଭବ।
ପଦ୍ମରାଗମଯାଦଗ୍ରେ ଗୋମେଦମଣିନିର୍ମିତଃ । ଦଶଯୋଜନଦୈର୍ଘ୍ଯେଣ ପ୍ରାକାରୋ ଵର୍ତତେ ମହାନ୍
ସାମ୍ନାରେ ପଦ୍ମରାଗ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଗୋମେଦ ମଣିରେ ଗଠିତ ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରାକାର ଅଛି, ଦଶ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା।
ଭାସ୍ଵଜ୍ଜପାପ୍ରସୂନାଭୋ ମଧ୍ଯଭୂସ୍ତସ୍ଯ ତାଦୃଶୀ । ଗୋମେଦକଲ୍ପିତାନ୍ଯେଵ ତଦ୍ଵାସିସଦନାନି ଚ
ମଧ୍ୟରେ ଜପା ଫୁଲର ଦ୍ୱାନ୍ତି ଭଳି ଚମକୁଥିବା ଭୂମି ଅଛି; ସେଠିରେ ଗୋମେଦ ମଣିରେ ତିଆରି ଘର ଅଛି।
ପକ୍ଷିଣଃ ସ୍ତମ୍ଭଵର୍ଯାଶ୍ଚ ଵୃକ୍ଷା ଵାପ୍ଯଃ ସରାଂସି ଚ । ଗୋମେଦକଲ୍ପିତା ଏଵ କୁଙ୍କୁମାରୁଣଵିଗ୍ରହାଃ
ସେଠିରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଥମ୍ଭ, ଗଛ, ପୋଖରୀ ଏବଂ ହ୍ରଦ ଗୋମେଦରେ ତିଆରି, କୁଙ୍କୁମ ଭଳି ଲାଲ ଆକୃତିରେ ଅଛି।
ତନ୍ମଧ୍ଯସ୍ଥା ମହାଦେଵ୍ଯୋ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଚ୍ଛକ୍ତଯଃ ସ୍ମୃତାଃ । ନାନାଶସ୍ତ୍ରପ୍ରହରଣା ଗୋମେଦମଣିଭୂଷିତାଃ
ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଦେବୀମାନେ ଅଛନ୍ତି, ତିନିଶିଅ ଶକ୍ତି ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି; ବିଭିନ୍ନ ଶସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଗୋମେଦ ମଣିରେ ସଜିତ।
ପ୍ରତ୍ଯେକଲୋକଵାସିନ୍ଯଃ ପରିଵାର୍ଯ ସମନ୍ତତଃ । ଗୋମେଦସାଲେ ସନ୍ନଦ୍ଧାଃ ପିଶାଚଵଦନା ନୃପ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେବୀ ନିଜ ଲୋକରେ ବସନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରଖିଛନ୍ତି; ଗୋମେଦ ଶାଳରେ ଥିବା, ପିଶାଚ ମୁହଁ ଭଳି ଚେହେରାରେ ଅଛନ୍ତି, ରାଜା।
ସ୍ଵର୍ଲୋକଵାସିଭିର୍ନିତ୍ଯଂ ପୂଜିତାଶ୍ଚକ୍ରବାହଵଃ । କ୍ରୋଧରକ୍ତେକ୍ଷଣା ଭିନ୍ଧି ପଚଚ୍ଛିନ୍ଧି ଦହେତି ଚ
ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ ସେମାନେକୁ ସଦା ପୂଜନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର ବାହୁ ଚକ୍ର ଭଳି, ଚକ୍ଷୁ ରୋଷରେ ଲାଲ। ସେମାନେ କହନ୍ତି, "ଭିନ୍ଦି! ପାକ! ଚିନ୍ଦି! ଦହ!"
ଵଦନ୍ତି ସତତଂ ଵାଚଂ ଯୁଦ୍ଧୋତ୍ସୁକହୃଦନ୍ତରାଃ । ଏକୈକସ୍ଯା ମହାଶକ୍ତେର୍ଦଶାକ୍ଷୌହିଣିକା ମତା
ସେମାନେ ସଦା ଏଭଳି କଥା କହନ୍ତି, ମନ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଙ୍କ ପାଖରେ ଦଶ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ଅଛି।
ସେନା ତତ୍ରାପ୍ଯେକଶକ୍ତିର୍ଲକ୍ଷବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡନାଶିନୀ । ତାଦୃଶୀନାଂ ମହାସେନା ଵର୍ଣନୀଯା କଥଂ ନୃପ
ସେନାର ଏକ ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ ଏକ ଏକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିପାରେ । ଏପରି ମହାନ ସେନାକୁ କିପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଯିବ, ରାଜା ?
ରଥାନାଂ ନୈଵ ଗଣନା ଵାହନାନାଂ ତଥୈଵ ଚ । ସର୍ଵଯୁଦ୍ଧସମାରମ୍ଭସ୍ତତ୍ର ଦେଵ୍ଯା ଵିରାଜତେ
ସେଠାରେ ରଥ ଓ ବାହନ ଗଣନା କରିହେବ ନାହିଁ । ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବୀଙ୍କର ମହିମା ଅପୂର୍ବ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ ।
ତାସାଂ ନାମାନି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପାପନାଶକରାଣି ଚ । ଵିଦ୍ଯାହ୍ରୀପୁଷ୍ଟଯଃ ପ୍ରଜ୍ଞା ସିନୀଵାଲୀ କୁହୂସ୍ତଥା
ମୁଁ ଏବେ ସେହି ଶକ୍ତିମାନଙ୍କର ନାମ କହିବି, ଯେଉଁମାନେ ପାପକୁ ନଶ୍ୱନ କରନ୍ତି — ବିଦ୍ୟା, ଶ୍ରୀ, ପୁଷ୍ଟି, ପ୍ରଜ୍ଞା, ସିନୀବାଳୀ ଓ କୁହୁ ।
ରୁଦ୍ରା ଵୀର୍ଯା ପ୍ରଭା ନନ୍ଦା ପୋଷିଣୀ ଋଦ୍ଧିଦା ଶୁଭା । କାଲରାତ୍ରିର୍ମହାରାତ୍ରିର୍ଭଦ୍ରକାଲୀ କପର୍ଦିନୀ
ରୁଦ୍ରାଣୀ, ବୀର୍ୟା, ପ୍ରଭା, ନନ୍ଦା, ପୋଷିଣୀ, ଋଦ୍ଧିଦା, ଶୁଭା, କାଳରାତ୍ରି, ମହାରାତ୍ରି, ଭଦ୍ରକାଳୀ ଓ କପର୍ଦ୍ଦିନୀ ।
ଵିକୃତିର୍ଦଣ୍ଡିମୁଣ୍ଡିନ୍ଯୌ ସେନ୍ଦୁଖଣ୍ଡା ଶିଖଣ୍ଡିନୀ । ନିଶୁମ୍ଭଶୁମ୍ଭମଥିନୀ ମହିଷାସୁରମର୍ଦିନୀ
ବିକୃତି, ଦଣ୍ଡିନୀ, ମୁଣ୍ଡିନୀ, ସେନ୍ଦୁଖଣ୍ଡା, ଶିଖଣ୍ଡିନୀ, ନିଶୁମ୍ଭଶୁମ୍ଭମଥିନୀ ଓ ମହିଷାସୁରମର୍ଦ୍ଦିନୀ ।
ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ ଚୈଵ ରୁଦ୍ରାଣୀ ଶଙ୍କରାର୍ଧଶରୀରିଣୀ । ନାରୀ ନାରାଯଣୀ ଚୈଵ ତ୍ରିଶୂଲିନ୍ଯପି ପାଲିନୀ
ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ, ରୁଦ୍ରାଣୀ, ଶଙ୍କରଙ୍କ ଅର୍ଧଶରୀରା, ନାରୀ, ନାରାୟଣୀ, ତ୍ରିଶୂଳିନୀ ଓ ପାଳିନୀ ।
ଅମ୍ବିକା ହ୍ଲାଦିନୀ ପଶ୍ଚାଦିତ୍ଯେଵଂ ଶକ୍ତଯଃ ସ୍ମୃତାଃ । ଯଦ୍ଯେତାଃ କୁପିତା ଦେଵ୍ଯସ୍ତଦା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡନାଶନମ୍
ଅମ୍ବିକା, ହ୍ଲାଦିନୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଏପରି ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ । ଏହି ଦେବୀମାନେ ଯଦି କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ।
ପରାଜଯୋ ନ ଚୈତାସାଂ କଦାଚିତ୍କ୍ଵଚିଦସ୍ତି ହି । ଗୋମେଦକମଯାଦଗ୍ରେ ସଦ୍ଵଜ୍ରମଣିନିର୍ମିତଃ
ସେମାନେ କେବେ କେଉଁଠି ହାରିନାହାନ୍ତି । ସେଠାରେ ଆଗରେ ଗୋମେଦ ମଣିରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଦ୍ୱାର ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବଜ୍ର ମଣିରେ ଶୋଭିତ ଗୋପୁର ଅଛି ।
ଦଶଯୋଜନତୁଙ୍ଗୋଽସୌ ଗୋପୁରଦ୍ଵାରସଂଯୁତଃ । କପାଟଶୃଙ୍ଖଲାବଦ୍ଧୋ ନଵଵୃକ୍ଷସମୁଜ୍ଜ୍ଵଲଃ
ସେ ଗୋପୁର ଦଶ ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ, ଦ୍ୱାର ଓ ମହାମନ୍ଦପ ସହିତ; ଦ୍ୱାରରେ ଶୃଙ୍ଖଳା ଲାଗିଛି ଓ ନବପ୍ରକାର ଗଛରେ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ।
ସାଲସ୍ତନ୍ମଧ୍ଯଭୂମ୍ଯାଦି ସର୍ଵଂ ହୀରମଯଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ଗୃହାଣି ଵୀଥଯୋ ରଥ୍ଯା ମହାମାର୍ଗାଙ୍ଗଣାନି ଚ
ସେଠାର ମଣ୍ଦପ, ମଧ୍ୟଭୂମି ଓ ସମସ୍ତ କିଛି ସୁନାରେ ତିଆରି । ଘର, ଗଲି, ରାସ୍ତା, ବଡ଼ ମାର୍ଗ ଓ ଅଙ୍ଗଣା ସବୁ ସୁନାର ।
ଵୃକ୍ଷାଲଵାଲତରଵଃ ସାରଙ୍ଗା ଅପି ତାଦୃଶାଃ । ଦୀର୍ଘିକାଶ୍ରେଣଯୋ ଵାପ୍ଯସ୍ତଡାଗାଃ କୂପସଂଯୁତାଃ
ବନ, ଗଛର ଗୁଛ ଓ ମୃଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଅପୂର୍ବ । ଏଠାରେ ଅନେକ ପୋଖରୀ, ଜଳାଶୟ ଓ କୁଆଁ ଅଛି ।
ତତ୍ର ଶ୍ରୀଭୁଵନେଶ୍ଵର୍ଯା ଵସନ୍ତି ପରିଚାରିକାଃ । ଏକୈକା ଲକ୍ଷଦାସୀଭିଃ ସେଵିତା ମଦଗର୍ଵିତାଃ
ସେଠାରେ ଶ୍ରୀଭୁବନେଶ୍ୱରୀଙ୍କର ପରିଚାରିକାମାନେ ବସନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ ଦାସୀ ସେବା କରେ, ସେମାନେ ମଦରେ ଗର୍ବିତ ।
ତାଲଵୃନ୍ତଧରାଃ କାଶ୍ଚିଚ୍ଚଷକାଢ୍ଯକରାମ୍ବୁଜାଃ । କାଶ୍ଚିତ୍ତାମ୍ବୂଲପାତ୍ରାଣି ଧାରଯନ୍ତ୍ଯୋଽତିଗର୍ଵିତାଃ
କେହି ତାଳପତ୍ର ପଙ୍ଖା ଧରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପଦ୍ମ ହାତରେ ପାନପାତ୍ର ଅଛି; କେହି ଅତି ଗର୍ବିତ ଭାବରେ ତାମ୍ବୁଳ ପାତ୍ର ଧରିଛନ୍ତି ।
କାଶ୍ଚିତ୍ତଚ୍ଛତ୍ରଧାରିଣ୍ଯଶ୍ଚାମରାଣାଂ ଵିଧାରିକାଃ । ନାନାଵସ୍ତ୍ରଧରାଃ କାଶ୍ଚିତ୍କାଶ୍ଚିତ୍ପୁଷ୍ପକରାମ୍ବୁଜାଃ
କେହି ଛତା ଧରିଛନ୍ତି, କେହି ଚାମର ନେଇଛନ୍ତି; କେହି ନାନା ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, କେହି ପଦ୍ମ ହାତରେ ଫୁଲ ଧରିଛନ୍ତି ।
ନାନାଦର୍ଶକରାଃ କାଶ୍ଚିତ୍କାଶ୍ଚିତ୍କୁଙ୍କୁମଲେପନମ୍ । ଧାରଯନ୍ତ୍ଯଃ କଜ୍ଜଲଂ ଚ ସିନ୍ଦୂରଚଷକଂ ପରାଃ
କେହି ନାନା ପ୍ରକାର ଆଇନା ଧରିଛନ୍ତି, କେହି କୁଙ୍କୁମ ଲେପ ନେଇଛନ୍ତି; କେହି କାଜଳ ଓ କେହି ସିନ୍ଦୂର ପାତ୍ର ଧରିଛନ୍ତି ।
କାଶ୍ଚିଚ୍ଚିତ୍ରକନିର୍ମାତ୍ର୍ଯଃ ପାଦସଂଵାହନେ ରତାଃ । କାଶ୍ଚିତ୍ତୁ ଭୂଷାକାରିଣ୍ଯୋ ନାନାଭୂଷାଧରାଃ ପରାଃ
କେହି ଚିତ୍ର ଆକିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ପାଦ ମାସାଜ କରିବାରେ ଆନନ୍ଦିତ; କେହି ଗହନା ତିଆରି କରନ୍ତି, ନାନା ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି ।
ପୁଷ୍ପଭୂଷଣନିର୍ମାତ୍ର୍ଯଃ ପୁଷ୍ପଶୃଙ୍ଗାରକାରିକାଃ । ନାନାଵିଲାସଚତୁରା ବହ୍ଵ୍ଯ ଏଵଂଵିଧାଃ ପରାଃ
କେହି ଫୁଲର ଗହନା ତିଆରି କରନ୍ତି, କେହି ଫୁଲର ଶୃଙ୍ଗାର କରନ୍ତି; ଅନେକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହିଳା ନାନା ବିଳାସ କଳାରେ ଦକ୍ଷ ।
ନିବଦ୍ଧପରିଧାନୀଯା ଯୁଵତ୍ଯଃ ସକଲା ଅପି । ଦେଵୀକୃପାଲେଶଵଶାତ୍ତୁଚ୍ଛୀକୃତଜଗତ୍ତ୍ରଯାଃ
ସମସ୍ତ ଯୁବତୀମାନେ ନିବଦ୍ଧ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି; ଦେବୀଙ୍କର କୃପାର ଏକ ଛାୟା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ତିନି ଲୋକକୁ ତୁଚ୍ଛ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି ।
ଏତା ଦୂତ୍ଯଃ ସ୍ମୃତା ଦେଵ୍ଯଃ ଶୃଙ୍ଗାରମଦଗର୍ଵିତାଃ । ତାସାଂ ନାମାନି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ମେ ନୃପସତ୍ତମ
ଏହିମାନେ ଦେବୀଙ୍କ ଦୂତୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଶୃଙ୍ଗାର ଓ ମଦରେ ଗର୍ବିତ । ଏବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ନାମ କହିବି — ମୋ କଥା ଶୁଣ, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ ।
ଅନଙ୍ଗରୂପା ପ୍ରଥମାପ୍ଯନଙ୍ଗମଦନା ପରା । ତୃତୀଯା ତୁ ତତଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ସୁନ୍ଦରୀ ମଦନାତୁରା
ପ୍ରଥମ ଦୂତୀ ଅନଙ୍ଗରୂପା, ଦ୍ୱିତୀୟ ଅନଙ୍ଗମଦନା । ତୃତୀୟ ସୁନ୍ଦରୀ, ଚତୁର୍ଥ ମଦନାତୁରା ।
ତତୋ ଭୁଵନଵେଗା ସ୍ଯାତ୍ତଥା ଭୁଵନପାଲିକା । ସ୍ଯାତ୍ସର୍ଵଶିଶିରାନଙ୍ଗଵଦନାନଙ୍ଗମେଖଲା
ତାପରେ ଭୁବନବେଗା, ତାପରେ ଭୁବନପାଳିକା । ପୁନି ସର୍ବଶିଶିରା, ଅନଙ୍ଗବଦନା ଓ ଅନଙ୍ଗମେଖଳା ।
ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଦାମସମାନାଙ୍ଗ୍ଯଃ କ୍ଵଣତ୍କାଞ୍ଚୀଗୁଣାନ୍ଵିତାଃ । ରଣନ୍ମଞ୍ଜୀରଚରଣା ବହିରନ୍ତରିତସ୍ତତଃ
ସେମାନଙ୍କ ଦେହ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରଭା ଭଳି ଚମକେ, କଣ୍ଠରେ ଝୁଣ୍କାରୁଥିବା କଞ୍ଚନ ମେଖଳା ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି । ପାଉଁରେ ରଣ୍ଧନ ମଞ୍ଜିରା, ଏବଂ ସେମାନେ ଦୃତଗତିରେ ଭିତର ବାହାରେ ଚଳିଥାନ୍ତି ।