ଇତ୍ଯାଦିଯକ୍ଷସେନାନୀସହିତୋ ନିଜଶକ୍ତିଯୁକ୍ । ଈଶାନକୋଣେ ସମ୍ପ୍ରୋକ୍ତୋ ରୁଦ୍ରଲୋକୋ ମହତ୍ତରଃ
ଏଭଳି ଯକ୍ଷ ସେନାପତିମାନେ ଓ ନିଜ ଶକ୍ତି ସହିତ, ଈଶାନ କୋଣରେ ବଡ଼ ରୁଦ୍ର ଲୋକ ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅନର୍ଘ୍ଯରତ୍ନଖଚିତୋ ଯତ୍ର ରୁଦ୍ରୋଽଧିଦୈଵତମ୍ । ମନ୍ଯୁମାନ୍ଦୀପ୍ତନଯନୋ ବଦ୍ଧପୃଷ୍ଠମହେଷୁଧିଃ
ଏଠି ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ରୁଦ୍ର ମୁଖ୍ୟ ଦେବତା ଭାବେ ଅଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ରୋଷ ଭରା ଦୃଷ୍ଟି, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଚକ୍ଷୁ, ଏବଂ ପିଛିରେ ବଡ଼ ଧନୁ ଧରି ଅଛନ୍ତି।
ସ୍ଫୂର୍ଜଦ୍ଧନୁର୍ଵାମହସ୍ତୋଽଧିଜ୍ଯଧନ୍ଵଭିରାଧୃତଃ । ସ୍ଵସମାନୈରସଂଖ୍ଯାତରୁଦ୍ରୈଃ ଶୂଲଵରାଯୁଧୈଃ
ବାମହାତରେ ଗଜଗଜ କରୁଥିବା ଧନୁ ଧରି, ସେ ନିଜ ପରି ଅସଙ୍ଖ୍ୟ ରୁଦ୍ରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରେ ଘିରିଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଶୂଳ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିଲେ।
ଵିକୃତାସ୍ଯୈଃ କରାଲାସ୍ଯୈର୍ଵମଦ୍ଵହ୍ନିଭିରାସ୍ଯତଃ । ଦଶହସ୍ତୈଃ ଶତକରୈଃ ସହସ୍ରଭୁଜସଂଯୁତୈଃ
ବିକୃତ ଓ ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ, ମୁହଁରୁ ଅଗ୍ନି ନିସ୍କାସିଥିବା, ଦଶଟି ହାତ, ଶତଟି ବାହୁ, ଏବଂ ହଜାରଟି ବାହୁ ସହିତ ଏହି ଦେହରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ।
ଦଶପାଦୈର୍ଦଶଗ୍ରୀଵୈସ୍ତ୍ରିନେତ୍ରୈରୁଗ୍ରମୂର୍ତିଭିଃ । ଅନ୍ତରିକ୍ଷଚରା ଯେ ଚ ଯେ ଚ ଭୂମିଚରା ସ୍ମୃତାଃ
ଦଶଟି ପାଦ, ଦଶଟି ଗଳା, ତିନିଟି ଚକ୍ଷୁ, ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ—ଏମାନେ ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା ଓ ପୃଥିବୀରେ ଚଳିଥିବା ବୋଲି ସ୍ମୃତ ହୋଇଥିବା ଏହି ସମସ୍ତ ରୁଦ୍ରମାନେ।
ରୁଦ୍ରାଧ୍ଯାଯେ ସ୍ମୃତା ରୁଦ୍ରାସ୍ତୈଃ ସର୍ଵୈଶ୍ଚ ସମାଵୃତଃ । ରୁଦ୍ରାଣୀକୋଟିସହିତୋ ଭଦ୍ରକାଲ୍ଯାଦିମାତୃଭିଃ
ରୁଦ୍ରାଧ୍ୟାୟରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଯେତେ ରୁଦ୍ର ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏବଂ କୋଟିକୋଟି ରୁଦ୍ରାଣୀ ଭଦ୍ରକାଳୀ ଆଦି ମାତୃମାନେ ସହିତ ସେ ଚାରିପାଖରେ ଘିରିଥିଲେ।
ନାନାଶକ୍ତିସମାଵିଷ୍ଟଡାମର୍ଯାଦିଗଣାଵୃତଃ । ଵୀରଭଦ୍ରାଦିସହିତୋ ରୁଦ୍ରୋ ରାଜନ୍ ଵିରାଜତେ
ନାନା ଶକ୍ତିରେ ଆବିଷ୍ଟ, ଡାମର ଓ ଅନ୍ୟ ଗଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା, ବୀରଭଦ୍ର ଆଦି ସହିତ ରୁଦ୍ର, ରାଜନ୍, ତାଙ୍କର ଦିପ୍ତି ଚମକୁଛି।
ମୁଣ୍ଡମାଲାଧରୋ ନାଗଵଲଯୋ ନାଗକନ୍ଧରଃ । ଵ୍ଯାଘ୍ରଚର୍ମପରୀଧାନୋ ଗଜଚର୍ମୋତ୍ତରୀଯକଃ
ମୁଣ୍ଡମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ନାଗବଳୟ ରେ ଭୂଷିତ, ଗଳାରେ ନାଗ, ବାଘଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ହାତୀଚର୍ମ ଉପରି ଶୂଳ ଭାବରେ ପିନ୍ଧିଥିବା।
ଚିତାଭସ୍ମାଙ୍ଗ ଲିପ୍ତାଙ୍ଗଃ ପ୍ରମଥାଦିଗଣାଵୃତଃ । ନିନଦଡ୍ଡମରୁଧ୍ଵାନୈର୍ବଧିରୀକୃତଦିଙ୍ମୁଖଃ
ଚିତାର ଭସ୍ମରେ ଶରୀର ଲିପ୍ତ, ପ୍ରମଥ ଓ ଅନ୍ୟ ଗଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା, ଡମ୍ରୁ ଓ ଦହାଡ଼ିର ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବିରାଟ ରୂପରେ ଅନୁଭୂତି ଦେଇଥିଲେ।
ଅଟ୍ଟହାସାସ୍ଫୋଟଶବ୍ଦୈଃ ସନ୍ତ୍ରାସିତନଭସ୍ତଲଃ । ଭୂତସଙ୍ଘସମାଵିଷ୍ଟୋ ଭୂତାଵାସୋ ମହେଶ୍ଵରଃ । ଈଶାନଦିକ୍ପତିଃ ସୋଽଯଂ ନାମ୍ନା ଚେଶାନ ଏଵ ଚ
ତାଙ୍କର ଅଟ୍ଟହାସ ଓ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ ଆକାଶକୁ ବିତରିତ କରି, ଭୂତମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆବିଷ୍ଟ, ଭୂତମାନଙ୍କ ନିବାସ ସ୍ଥାନ ମହେଶ୍ୱର, ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗର ନାୟକ, ତାଙ୍କୁ ନାମରେ ଇଶାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
thumb|୬୪ କଲା-୧ thumb|୬୪ କଲା - ୨ thumb|୬୪ କଲା- ୩ thumb|୬୪ କଲା- ୪ ପଦ୍ମରାଗାଦିମଣିଵିନିର୍ମିତପ୍ରାକାରଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ପୁଷ୍ପରାଗମଯାଦଗ୍ରେ କୁଙ୍କୁମାରୁଣଵିଗ୍ରହଃ । ପଦ୍ମରାଗମଯଃ ସାଲୋ ମଧ୍ଯେ ଭୂଶ୍ଚୈଵ ତାଦୃଶୀ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ସାମ୍ନାରେ ପୁଷ୍ପରାଗ ମଣିରେ ତିଆରି, କୁଙ୍କୁମ ରଙ୍ଗର ଦେହ, ମଧ୍ୟରେ ପଦ୍ମରାଗ ମଣିର ଶାଳ ଅଛି, ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ ଭୂମି ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ତିଆରି।
ଦଶଯୋଜନଵାନ୍ଦୈର୍ଘ୍ଯେ ଗୋପୁରଦ୍ଵାରସଂଯୁତଃ । ତନ୍ମଣିସ୍ତମ୍ଭସଂଯୁକ୍ତା ମଣ୍ଡପାଃ ଶତଶୋ ନୃପ
ଦଶ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା, ଗୋପୁର ଓ ଦ୍ୱାର ସହିତ, ସେ ମଣିର ଥମ୍ଭ ଦ୍ୱାରା ଯୋଗାଯୋଗିତ, ଶତଶଖ ମଣ୍ଡପ ରହିଛି, ରାଜନ।
ମଧ୍ଯେ ଭୁଵି ସମାସୀନାଶ୍ଚତୁଃଷଷ୍ଟିମିତାଃ କଲାଃ । ନାନାଯୁଧଧରା ଵୀରା ରତ୍ନଭୂଷଣଭୂଷିତାଃ
ମଧ୍ୟରେ ଭୂମିରେ ବସିଥିବା, ଚଉଷଠି କଳା ଅଛନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ରତ୍ନ ଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ।
ପ୍ରତ୍ଯେକଲୋକସ୍ତାସାଂ ତୁ ତତ୍ତଲ୍ଲୋକସ୍ଯ ନାଯକାଃ । ସମନ୍ତାତ୍ପଦ୍ମରାଗସ୍ଯ ପରିଵାର୍ଯ ସ୍ଥିତାଃ ସଦା
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ନିଜ ଲୋକର ନାୟକ, ସେମାନେ ପଦ୍ମରାଗ ଶାଳକୁ ଚାରିପାଖରେ ଘିରି ଦିଆଯାଇଥିବା।
ସ୍ଵସ୍ଵଲୋକଜନୈର୍ଜୁଷ୍ଟାଃ ସ୍ଵସ୍ଵଵାହନହେତିଭିଃ । ତାସାଂ ନାମାନି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ତ୍ଵଂ ଜନମେଜଯ
ନିଜ ଲୋକର ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ନିଜ ଯାନ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ସହିତ; ତାଙ୍କର ନାମ ମୁଁ କହିବି, ତୁମେ ଶୁଣ, ଜନମେଜୟ।
ପିଙ୍ଗଲାକ୍ଷୀ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ସମୃଦ୍ଧିର୍ଵୃଦ୍ଧିରେଵ ଚ । ଶ୍ରଦ୍ଧା ସ୍ଵାହା ସ୍ଵଧାଭିଖ୍ଯା ମାଯା ସଂଜ୍ଞା ଵସୁନ୍ଧରା
ପିଙ୍ଗଳାକ୍ଷୀ, ବିଶାଳାକ୍ଷୀ, ସମୃଦ୍ଧି, ବୃଦ୍ଧି; ଶ୍ରଦ୍ଧା, ସ୍ୱାହା, ସ୍ୱଧା ନାମରେ, ମାୟା, ସଂଜ୍ଞା, ଓ ବସୁନ୍ଧରା।
ତ୍ରିଲୋକଧାତ୍ରୀ ସାଵିତ୍ରୀ ଗାଯତ୍ରୀ ତ୍ରିଦଶେଶ୍ଵରୀ । ସୁରୂପା ବହୁରୂପା ଚ ସ୍କନ୍ଦମାତାଚ୍ଯୁତପ୍ରିଯା
ତିନି ଲୋକର ଧାରଣକାରୀ, ସାବିତ୍ରୀ, ଗାୟତ୍ରୀ, ଦେବମାନଙ୍କର ଦେବୀ, ସୁରୂପା, ବହୁରୂପା, ସ୍କନ୍ଦମାତା, ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ପ୍ରିୟା।
ଵିମଲା ଚାମଲା ତଦ୍ଵଦରୁଣୀ ପୁନରାରୁଣୀ । ପ୍ରକୃତିର୍ଵିକୃତିଃ ସୃଷ୍ଟିଃ ସ୍ଥିତିଃ ସଂହୃତିରେଵ ଚ
ବିମଳା ଓ ଆମଳା, ଏହିପରି ଅରୁଣୀ ଏବଂ ପୁନଃ ଅରୁଣୀ; ପ୍ରକୃତି, ବିକୃତି, ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି, ଏବଂ ସଂହାର।
ସନ୍ଧ୍ଯା ମାତା ସତୀ ହଂସୀ ମର୍ଦିକା ଵଜ୍ରିକା ପରା । ଦେଵମାତା ଭଗଵତୀ ଦେଵକୀ କମଲାସନା
ସନ୍ଧ୍ୟା, ମାତା, ସତୀ, ହଂସୀ, ମର୍ଦ୍ଦିକା, ବଜ୍ରିକା, ପରା; ଦେବମାତା, ଭଗବତୀ, ଦେବକୀ, କମଳାସନା।
ତ୍ରିମୁଖୀ ସପ୍ତମୁଖ୍ଯନ୍ଯା ସୁରାସୁରଵିମର୍ଦିନୀ । ଲମ୍ବୋଷ୍ଠୀ ଚୋର୍ଧ୍ଵକେଶୀ ଚ ବହୁଶୀର୍ଷା ଵୃକୋଦରୀ
ତ୍ରିମୁଖୀ, ସପ୍ତମୁଖୀ ଅନ୍ୟ, ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦଳିଥିବା; ଲମ୍ବୋଷ୍ଠୀ, ଉର୍ଧ୍ୱକେଶୀ, ବହୁଶୀର୍ଷା, ବୃକୋଦରୀ।
ରଥରେଖାହ୍ଵଯା ପଶ୍ଚାଚ୍ଛଶିରେଖା ତଥାପରା । ଗଗନଵେଗା ପଵନଵେଗା ଵେଗା ଚୈଵ ତତଃ ପରମ୍
ପଛରେ ରଥରେଖା ନାମରେ ଜଣେ ଅଛନ୍ତି, ତାପରେ ଶଶିରେଖା। ତାପରେ ଗଗନବେଗା, ପବନବେଗା ଏବଂ ପରେ ବେଗା ଅଛନ୍ତି।
ଅଗ୍ରେ ଭୁଵନପାଲା ସ୍ଯାତ୍ତତ୍ପଶ୍ଚାନ୍ମଦନାତୁରା । ଅନଙ୍ଗାନଙ୍ଗମଥନା ତଥୈଵାନଙ୍ଗମେଖଲା
ସାମ୍ନାରେ ଭୁବନପାଳା ଅଛନ୍ତି, ତାପଛରେ ମଦନାତୁରା। ତାପରେ ଅନଙ୍ଗା, ଅନଙ୍ଗମଥନା ଏବଂ ଅନଙ୍ଗମେଖଳା ଅଛନ୍ତି।
ଅନଙ୍ଗକୁସୁମା ପଶ୍ଚାଦ୍ଵିଶ୍ଵରୂପା ସୁରାଦିକା । କ୍ଷଯଙ୍କରୀ ଭଵେଚ୍ଛକ୍ତିରକ୍ଷୋଭ୍ଯା ଚ ତତଃ ପରମ୍
ଅନଙ୍ଗକୁସୁମା ପଛରେ ବିଶ୍ୱରୂପା, ତାପରେ ସୁରାଦିକା। ତାପରେ କ୍ଷୟଙ୍କରୀ ଶକ୍ତି ଏବଂ ପରେ ଅକ୍ଷୋଭ୍ୟା ଅଛନ୍ତି।
ସତ୍ଯଵାଦିନ୍ଯଥ ପ୍ରୋକ୍ତା ବହୁରୂପା ଶୁଚିତଵ୍ରତା । ଉଦାରାଖ୍ଯା ଚ ଵାଗୀଶୀ ଚତୁଃଷଷ୍ଟିମିତାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ସତ୍ୟବାଦିନୀ ପରେ ବହୁରୂପା ଏବଂ ଶୁଚିତବ୍ରତା ଅଛନ୍ତି। ତାପରେ ଉଦାରାଖ୍ୟା ଏବଂ ବାଗୀଶୀ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ଚାଉଠିଶି ଦେବୀମାନେ ଗଣାଯାନ୍ତି।
ଜ୍ଵଲଜ୍ଜିହ୍ନାନନାଃ ସର୍ଵା ଵମନ୍ତ୍ଯୋ ଵହ୍ନିମୁଲ୍ବଣମ୍ । ଜଲଂ ପିବାମଃ ସକଲଂ ସଂହରାମୋ ଵିଭାଵସୁମ୍
ସମସ୍ତ ଦେବୀମାନଙ୍କର ମୁହଁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଜିହ୍ୱା, ତେଁମାନେ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଉଗଳନ୍ତି। ସେମାନେ କହନ୍ତି, "ଆମେ ସମସ୍ତ ଜଳ ପିବିବା ଏବଂ ଅଗ୍ନିକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା।"
ପଵନଂ ସ୍ତମ୍ଭଯାମୋଽଦ୍ଯ ଭକ୍ଷଯାମୋଽଖିଲଂ ଜଗତ୍ । ଇତି ଵାଚଂ ସଂଗିରନ୍ତେ କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତଲୋଚନାଃ
"ଆଜି ଆମେ ପବନକୁ ଅଟକାଇବା, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଭକ୍ଷିବା!"—ଏଭଳି କଥା କହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ରୋଷରେ ଲାଲ।
ଚାପବାଣଧରାଃ ସର୍ଵା ଯୁଦ୍ଧାଯୈଵୋତ୍ସୁକାଃ ସଦା । ଦଂଷ୍ଟ୍ରାକଟକଟାରାଵୈର୍ବଧିରୀକୃତଦିଙ୍ମୁଖାଃ
ସମସ୍ତ ଦେବୀମାନେ ଧନୁ ଏବଂ ବାଣ ଧରିଛନ୍ତି, ସଦା ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ। ସେମାନଙ୍କର ଦାଁତ ଟକଟକ ଶବ୍ଦ କରେ, ଯାହା ଦିଗକୁ ବି ଅନ୍ଧା କରିଦେଇ।
ପିଙ୍ଗୋର୍ଧ୍ଵକେଶ୍ଯଃ ସମ୍ପ୍ରୋକ୍ତାଶ୍ଚାପବାଣକରାଃ ସଦା । ଶତାକ୍ଷୌହିଣିକା ସେନାପ୍ଯେକୈକସ୍ଯାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତା
ସେମାନେ ପିଙ୍ଗଳ ଚୁଲ ଧରିଛନ୍ତି, ହାତରେ ସଦା ଧନୁ ଏବଂ ବାଣ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେବୀଙ୍କ ପାଖରେ ଏକ ଶତ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ଅଛି।
ଏକୈକଶକ୍ତେଃ ସାମର୍ଥ୍ଯଂ ଲକ୍ଷବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡନାଶନେ । ଶତାକ୍ଷୌହିଣିକା ସେନା ତାଦୃଶୀ ନୃପସତ୍ତମ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେବୀଙ୍କର ଶକ୍ତି ଏତେ, ଯେ ଏକ ଲକ୍ଷ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବେ। ଏପରି ଶତ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ଅଛି, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ।
କିଂ ନ କୁର୍ଯାଜ୍ଜଗତ୍ଯସ୍ମିନ୍ନଶକ୍ଯଂ ଵକ୍ତୁମେଵ ତତ୍ । ସର୍ଵାପି ଯୁଦ୍ଧସାମଗ୍ରୀ ତସ୍ମିନ୍ସାଲେ ସ୍ଥିତା ମୁନେ
ଏହି ଜଗତରେ ସେମାନେ କଣ କରିପାରିବେ ନାହିଁ? କହିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଅସମ୍ଭବ। ସମସ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ ସାଜସଜ୍ଜା ସେହି ଶାଳରେ ଏକତ୍ରିତ ଅଛି, ମୁନି।