ସ୍ଵାହାସ୍ଵଧାସମାଯୁକ୍ତୋ ଵହ୍ନିସ୍ତତ୍ର ଵିରାଜତେ । ନିଜଵାହନଭୂଷାଢ୍ଯୋ ନିଜଦେଵଗଣୈର୍ଵୃତଃ
ସେଠି ଅଗ୍ନି, ସ୍ୱାହା ଓ ସ୍ୱଧାଙ୍କ ସହିତ ଏବଂ ନିଜ ଯାନ ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ନିଜ ଦେବମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ଯାମ୍ଯାଶାଯାଂ ଯମପୁରୀ ତତ୍ର ଦଣ୍ଡଧରୋ ମହାନ୍ । ସ୍ଵଭଟୈର୍ଵେଷ୍ଟିତୋ ରାଜନ୍ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତପୁରୋଗମୈଃ
ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଯମପୁରୀ ଅଛି, ସେଠି ଦଣ୍ଡଧାରୀ ମହାନ୍ ଯମ ନିଜ ସେବକମାନେ ଓ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଚାରିପାଖରେ ରହିଛନ୍ତି, ହେ ରାଜା।
ନିଜଶକ୍ତିଯୁତୋ ଭାସ୍ଵତ୍ତନଯୋଽସ୍ତି ଯମୋ ମହାନ୍ । ନୈର୍ଋତ୍ଯାଂ ଦିଶି ରାକ୍ଷସ୍ଯାଂ ରାକ୍ଷସୈଃ ପରିଵାରିତଃ
ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପୁତ୍ର ମହାନ୍ ଯମ ଅଛନ୍ତି। ନୈୃତ୍ୟ ଦିଗରେ ରାକ୍ଷସ ଦେଶରେ ସେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହିଛନ୍ତି।
ଖଡ୍ଗଧାରୀ ସ୍ଫୁରନ୍ନାସ୍ତେ ନିର୍ଋତିର୍ନିଜଶକ୍ତିଯୁକ୍ । ଵାରୁଣ୍ଯାଂ ଵରୁଣୋ ରାଜା ପାଶଧାରୀ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଖଡ୍ଗଧାରୀ ଓ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନିରୃତି ସେଠି ବସିଛନ୍ତି। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପାଶଧାରୀ ବରୁଣ ରାଜା ଅଛନ୍ତି।
ମହାଝଷସମାରୂଢୋ ଵାରୁଣୀମଧୁଵିହ୍ଵଲଃ । ନିଜଶକ୍ତିସମାଯୁକ୍ତୋ ନିଜଯାଦୋଗଣାନ୍ଵିତଃ
ବଡ଼ ମାଛ ଉପରେ ବସି, ବାରୁଣୀ ମଦରେ ମତ୍ତ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ନିଜ ଯକ୍ଷମାନେ ସହିତ ବରୁଣ ଅଛନ୍ତି।
ସମାସ୍ତେ ଵାରୁଣେ ଲୋକେ ଵରୁଣାନୀରତାକୁଲଃ । ଵାଯୁକୋଣେ ଵାଯୁଲୋକୋ ଵାଯୁସ୍ତତ୍ରାଧିତିଷ୍ଠତି
ସେ ବରୁଣ ଲୋକରେ ବାରୁଣୀ କନ୍ୟାମାନେ ଦ୍ୱାରା ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଛନ୍ତି। ବାୟୁଙ୍କ ଦିଗରେ ବାୟୁ ଲୋକ ଅଛି, ସେଠି ବାୟୁ ନିଜେ ବସିଛନ୍ତି।
ଵାଯୁସାଧନସଂସିଦ୍ଧଯୋଗିଭିଃ ପରିଵାରିତଃ । ଧ୍ଵଜହସ୍ତୋ ଵିଶାଲାକ୍ଷୋ ମୃଗଵାହନସଂସ୍ଥିତଃ
ବାୟୁ ସାଧନାରେ ସିଦ୍ଧ ଯୋଗୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହିଛନ୍ତି, ଧ୍ୱଜଧାରୀ, ବଡ଼ ଆଖି, ମୃଗ ଯାନ ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି।
ମରୁଦ୍ଗଣୈଃ ପରିଵୃତୋ ନିଜଶକ୍ତିସମନ୍ଵିତଃ । ଉତ୍ତରସ୍ଯାଂ ଦିଶି ମହାନ୍ ଯକ୍ଷଲୋକୋଽସ୍ତି ଭୂମିପ
ମରୁତ୍ ଗଣମାନେ ଚାରିପାଖରେ, ନିଜ ଶକ୍ତି ସହିତ ବସିଛନ୍ତି। ଉତ୍ତର ଦିଗରେ, ହେ ରାଜା, ବଡ଼ ଯକ୍ଷ ଲୋକ ଅଛି।
ଯକ୍ଷାଧିରାଜସ୍ତତ୍ରାସ୍ତେ ଵୃଦ୍ଧିଋଦ୍ଧ୍ଯାଦିଶକ୍ତିଭିଃ । ନଵଭିର୍ନିଧିଭିର୍ଯୁକ୍ତସ୍ତୁନ୍ଦିଲୋ ଧନନାଯକଃ
ସେଠି ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ରାଜା ବସିଛନ୍ତି, ବୃଦ୍ଧି ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଶକ୍ତି ସହିତ, ନବ ଧନର ଅଧିକାରୀ ଓ ଧନର ନାୟକ ତୁଣ୍ଡିଳ ଅଛନ୍ତି।
ମଣିଭଦ୍ରଃ ପୂର୍ଣଭଦ୍ରୋ ମଣିମାନ୍ମଣିକନ୍ଧରଃ । ମଣିଭୂଷୋ ମଣିସ୍ରଗ୍ଵୀ ମଣିକାର୍ମୁକଧାରକଃ
ମଣିଭଦ୍ର, ପୂର୍ଣ୍ଣଭଦ୍ର, ମଣିମାନ୍, ମଣିକଣ୍ଠର, ମଣିଭୂଷ, ମଣିସ୍ରଗ୍ବୀ ଓ ମଣିଧନୁର୍ଧାରୀ ଏଠି ଅଛନ୍ତି।
ଇତ୍ଯାଦିଯକ୍ଷସେନାନୀସହିତୋ ନିଜଶକ୍ତିଯୁକ୍ । ଈଶାନକୋଣେ ସମ୍ପ୍ରୋକ୍ତୋ ରୁଦ୍ରଲୋକୋ ମହତ୍ତରଃ
ଏଭଳି ଯକ୍ଷ ସେନାପତିମାନେ ଓ ନିଜ ଶକ୍ତି ସହିତ, ଈଶାନ କୋଣରେ ବଡ଼ ରୁଦ୍ର ଲୋକ ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅନର୍ଘ୍ଯରତ୍ନଖଚିତୋ ଯତ୍ର ରୁଦ୍ରୋଽଧିଦୈଵତମ୍ । ମନ୍ଯୁମାନ୍ଦୀପ୍ତନଯନୋ ବଦ୍ଧପୃଷ୍ଠମହେଷୁଧିଃ
ଏଠି ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ରୁଦ୍ର ମୁଖ୍ୟ ଦେବତା ଭାବେ ଅଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ରୋଷ ଭରା ଦୃଷ୍ଟି, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଚକ୍ଷୁ, ଏବଂ ପିଛିରେ ବଡ଼ ଧନୁ ଧରି ଅଛନ୍ତି।
ସ୍ଫୂର୍ଜଦ୍ଧନୁର୍ଵାମହସ୍ତୋଽଧିଜ୍ଯଧନ୍ଵଭିରାଧୃତଃ । ସ୍ଵସମାନୈରସଂଖ୍ଯାତରୁଦ୍ରୈଃ ଶୂଲଵରାଯୁଧୈଃ
ବାମହାତରେ ଗଜଗଜ କରୁଥିବା ଧନୁ ଧରି, ସେ ନିଜ ପରି ଅସଙ୍ଖ୍ୟ ରୁଦ୍ରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରେ ଘିରିଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଶୂଳ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିଲେ।
ଵିକୃତାସ୍ଯୈଃ କରାଲାସ୍ଯୈର୍ଵମଦ୍ଵହ୍ନିଭିରାସ୍ଯତଃ । ଦଶହସ୍ତୈଃ ଶତକରୈଃ ସହସ୍ରଭୁଜସଂଯୁତୈଃ
ବିକୃତ ଓ ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ, ମୁହଁରୁ ଅଗ୍ନି ନିସ୍କାସିଥିବା, ଦଶଟି ହାତ, ଶତଟି ବାହୁ, ଏବଂ ହଜାରଟି ବାହୁ ସହିତ ଏହି ଦେହରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ।
ଦଶପାଦୈର୍ଦଶଗ୍ରୀଵୈସ୍ତ୍ରିନେତ୍ରୈରୁଗ୍ରମୂର୍ତିଭିଃ । ଅନ୍ତରିକ୍ଷଚରା ଯେ ଚ ଯେ ଚ ଭୂମିଚରା ସ୍ମୃତାଃ
ଦଶଟି ପାଦ, ଦଶଟି ଗଳା, ତିନିଟି ଚକ୍ଷୁ, ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ—ଏମାନେ ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା ଓ ପୃଥିବୀରେ ଚଳିଥିବା ବୋଲି ସ୍ମୃତ ହୋଇଥିବା ଏହି ସମସ୍ତ ରୁଦ୍ରମାନେ।
ରୁଦ୍ରାଧ୍ଯାଯେ ସ୍ମୃତା ରୁଦ୍ରାସ୍ତୈଃ ସର୍ଵୈଶ୍ଚ ସମାଵୃତଃ । ରୁଦ୍ରାଣୀକୋଟିସହିତୋ ଭଦ୍ରକାଲ୍ଯାଦିମାତୃଭିଃ
ରୁଦ୍ରାଧ୍ୟାୟରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଯେତେ ରୁଦ୍ର ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏବଂ କୋଟିକୋଟି ରୁଦ୍ରାଣୀ ଭଦ୍ରକାଳୀ ଆଦି ମାତୃମାନେ ସହିତ ସେ ଚାରିପାଖରେ ଘିରିଥିଲେ।
ନାନାଶକ୍ତିସମାଵିଷ୍ଟଡାମର୍ଯାଦିଗଣାଵୃତଃ । ଵୀରଭଦ୍ରାଦିସହିତୋ ରୁଦ୍ରୋ ରାଜନ୍ ଵିରାଜତେ
ନାନା ଶକ୍ତିରେ ଆବିଷ୍ଟ, ଡାମର ଓ ଅନ୍ୟ ଗଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା, ବୀରଭଦ୍ର ଆଦି ସହିତ ରୁଦ୍ର, ରାଜନ୍, ତାଙ୍କର ଦିପ୍ତି ଚମକୁଛି।
ମୁଣ୍ଡମାଲାଧରୋ ନାଗଵଲଯୋ ନାଗକନ୍ଧରଃ । ଵ୍ଯାଘ୍ରଚର୍ମପରୀଧାନୋ ଗଜଚର୍ମୋତ୍ତରୀଯକଃ
ମୁଣ୍ଡମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ନାଗବଳୟ ରେ ଭୂଷିତ, ଗଳାରେ ନାଗ, ବାଘଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ହାତୀଚର୍ମ ଉପରି ଶୂଳ ଭାବରେ ପିନ୍ଧିଥିବା।
ଚିତାଭସ୍ମାଙ୍ଗ ଲିପ୍ତାଙ୍ଗଃ ପ୍ରମଥାଦିଗଣାଵୃତଃ । ନିନଦଡ୍ଡମରୁଧ୍ଵାନୈର୍ବଧିରୀକୃତଦିଙ୍ମୁଖଃ
ଚିତାର ଭସ୍ମରେ ଶରୀର ଲିପ୍ତ, ପ୍ରମଥ ଓ ଅନ୍ୟ ଗଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା, ଡମ୍ରୁ ଓ ଦହାଡ଼ିର ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବିରାଟ ରୂପରେ ଅନୁଭୂତି ଦେଇଥିଲେ।
ଅଟ୍ଟହାସାସ୍ଫୋଟଶବ୍ଦୈଃ ସନ୍ତ୍ରାସିତନଭସ୍ତଲଃ । ଭୂତସଙ୍ଘସମାଵିଷ୍ଟୋ ଭୂତାଵାସୋ ମହେଶ୍ଵରଃ । ଈଶାନଦିକ୍ପତିଃ ସୋଽଯଂ ନାମ୍ନା ଚେଶାନ ଏଵ ଚ
ତାଙ୍କର ଅଟ୍ଟହାସ ଓ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ ଆକାଶକୁ ବିତରିତ କରି, ଭୂତମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆବିଷ୍ଟ, ଭୂତମାନଙ୍କ ନିବାସ ସ୍ଥାନ ମହେଶ୍ୱର, ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗର ନାୟକ, ତାଙ୍କୁ ନାମରେ ଇଶାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
thumb|୬୪ କଲା-୧ thumb|୬୪ କଲା - ୨ thumb|୬୪ କଲା- ୩ thumb|୬୪ କଲା- ୪ ପଦ୍ମରାଗାଦିମଣିଵିନିର୍ମିତପ୍ରାକାରଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ପୁଷ୍ପରାଗମଯାଦଗ୍ରେ କୁଙ୍କୁମାରୁଣଵିଗ୍ରହଃ । ପଦ୍ମରାଗମଯଃ ସାଲୋ ମଧ୍ଯେ ଭୂଶ୍ଚୈଵ ତାଦୃଶୀ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ସାମ୍ନାରେ ପୁଷ୍ପରାଗ ମଣିରେ ତିଆରି, କୁଙ୍କୁମ ରଙ୍ଗର ଦେହ, ମଧ୍ୟରେ ପଦ୍ମରାଗ ମଣିର ଶାଳ ଅଛି, ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ ଭୂମି ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ତିଆରି।
ଦଶଯୋଜନଵାନ୍ଦୈର୍ଘ୍ଯେ ଗୋପୁରଦ୍ଵାରସଂଯୁତଃ । ତନ୍ମଣିସ୍ତମ୍ଭସଂଯୁକ୍ତା ମଣ୍ଡପାଃ ଶତଶୋ ନୃପ
ଦଶ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା, ଗୋପୁର ଓ ଦ୍ୱାର ସହିତ, ସେ ମଣିର ଥମ୍ଭ ଦ୍ୱାରା ଯୋଗାଯୋଗିତ, ଶତଶଖ ମଣ୍ଡପ ରହିଛି, ରାଜନ।
ମଧ୍ଯେ ଭୁଵି ସମାସୀନାଶ୍ଚତୁଃଷଷ୍ଟିମିତାଃ କଲାଃ । ନାନାଯୁଧଧରା ଵୀରା ରତ୍ନଭୂଷଣଭୂଷିତାଃ
ମଧ୍ୟରେ ଭୂମିରେ ବସିଥିବା, ଚଉଷଠି କଳା ଅଛନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ରତ୍ନ ଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ।
ପ୍ରତ୍ଯେକଲୋକସ୍ତାସାଂ ତୁ ତତ୍ତଲ୍ଲୋକସ୍ଯ ନାଯକାଃ । ସମନ୍ତାତ୍ପଦ୍ମରାଗସ୍ଯ ପରିଵାର୍ଯ ସ୍ଥିତାଃ ସଦା
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ନିଜ ଲୋକର ନାୟକ, ସେମାନେ ପଦ୍ମରାଗ ଶାଳକୁ ଚାରିପାଖରେ ଘିରି ଦିଆଯାଇଥିବା।
ସ୍ଵସ୍ଵଲୋକଜନୈର୍ଜୁଷ୍ଟାଃ ସ୍ଵସ୍ଵଵାହନହେତିଭିଃ । ତାସାଂ ନାମାନି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ତ୍ଵଂ ଜନମେଜଯ
ନିଜ ଲୋକର ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ନିଜ ଯାନ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ସହିତ; ତାଙ୍କର ନାମ ମୁଁ କହିବି, ତୁମେ ଶୁଣ, ଜନମେଜୟ।
ପିଙ୍ଗଲାକ୍ଷୀ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ସମୃଦ୍ଧିର୍ଵୃଦ୍ଧିରେଵ ଚ । ଶ୍ରଦ୍ଧା ସ୍ଵାହା ସ୍ଵଧାଭିଖ୍ଯା ମାଯା ସଂଜ୍ଞା ଵସୁନ୍ଧରା
ପିଙ୍ଗଳାକ୍ଷୀ, ବିଶାଳାକ୍ଷୀ, ସମୃଦ୍ଧି, ବୃଦ୍ଧି; ଶ୍ରଦ୍ଧା, ସ୍ୱାହା, ସ୍ୱଧା ନାମରେ, ମାୟା, ସଂଜ୍ଞା, ଓ ବସୁନ୍ଧରା।
ତ୍ରିଲୋକଧାତ୍ରୀ ସାଵିତ୍ରୀ ଗାଯତ୍ରୀ ତ୍ରିଦଶେଶ୍ଵରୀ । ସୁରୂପା ବହୁରୂପା ଚ ସ୍କନ୍ଦମାତାଚ୍ଯୁତପ୍ରିଯା
ତିନି ଲୋକର ଧାରଣକାରୀ, ସାବିତ୍ରୀ, ଗାୟତ୍ରୀ, ଦେବମାନଙ୍କର ଦେବୀ, ସୁରୂପା, ବହୁରୂପା, ସ୍କନ୍ଦମାତା, ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ପ୍ରିୟା।
ଵିମଲା ଚାମଲା ତଦ୍ଵଦରୁଣୀ ପୁନରାରୁଣୀ । ପ୍ରକୃତିର୍ଵିକୃତିଃ ସୃଷ୍ଟିଃ ସ୍ଥିତିଃ ସଂହୃତିରେଵ ଚ
ବିମଳା ଓ ଆମଳା, ଏହିପରି ଅରୁଣୀ ଏବଂ ପୁନଃ ଅରୁଣୀ; ପ୍ରକୃତି, ବିକୃତି, ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି, ଏବଂ ସଂହାର।
ସନ୍ଧ୍ଯା ମାତା ସତୀ ହଂସୀ ମର୍ଦିକା ଵଜ୍ରିକା ପରା । ଦେଵମାତା ଭଗଵତୀ ଦେଵକୀ କମଲାସନା
ସନ୍ଧ୍ୟା, ମାତା, ସତୀ, ହଂସୀ, ମର୍ଦ୍ଦିକା, ବଜ୍ରିକା, ପରା; ଦେବମାତା, ଭଗବତୀ, ଦେବକୀ, କମଳାସନା।
ତ୍ରିମୁଖୀ ସପ୍ତମୁଖ୍ଯନ୍ଯା ସୁରାସୁରଵିମର୍ଦିନୀ । ଲମ୍ବୋଷ୍ଠୀ ଚୋର୍ଧ୍ଵକେଶୀ ଚ ବହୁଶୀର୍ଷା ଵୃକୋଦରୀ
ତ୍ରିମୁଖୀ, ସପ୍ତମୁଖୀ ଅନ୍ୟ, ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦଳିଥିବା; ଲମ୍ବୋଷ୍ଠୀ, ଉର୍ଧ୍ୱକେଶୀ, ବହୁଶୀର୍ଷା, ବୃକୋଦରୀ।