ସ୍ଵର୍ଣସାଲମଯାଦଗ୍ରେ ମୁନିଯୋଜନଦୈର୍ଘ୍ଯଵାନ୍ । ପୁଷ୍ପରାଗମଯଃ ସାଲଃ କୁଙ୍କୁମାରୁଣଵିଗ୍ରହଃ
ସୁନାର ମହଲ ସାମ୍ନାରେ, ଏକ ମୁନି ଯୋଜନା ଲମ୍ବା, ପୁଷ୍ପରାଗ ମଣିରେ ତିଆରି, କୁଙ୍କୁମ ରଙ୍ଗର ଏକ ମହଲ ଅଛି ।
ପୁଷ୍ପରାଗମଯୀ ଭୂମିର୍ଵନାନ୍ଯୁପଵନାନି ଚ । ରତ୍ନଵୃକ୍ଷାଲଵାଲାଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପରାଗମଯାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଏଠାର ଭୂମି, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉପବନ ସବୁ ପୁଷ୍ପରାଗ ମଣିରେ ତିଆରି । ରତ୍ନ ଗଛର ଶାରି ମଧ୍ୟ ପୁଷ୍ପରାଗ ମଣିର ହେବାକୁ କୁହାଯାଏ ।
ପ୍ରାକାରୋ ଯସ୍ଯ ରତ୍ନସ୍ଯ ତଦ୍ରତ୍ନରଚିତା ଦ୍ରୁମାଃ । ଵନଭୂଃ ପକ୍ଷିଣଶ୍ଚୈଵ ରତ୍ନଵର୍ଣଜଲାନି ଚ
ଏହି ରତ୍ନର ପ୍ରାକାର ଓ ଏହି ମଣିରେ ତିଆରି ଗଛ, ଜଙ୍ଗଲ ଭୂମି, ପକ୍ଷୀ ଏବଂ ଜଳ ମଧ୍ୟ ରତ୍ନ ରଙ୍ଗର ।
ମଣ୍ଡପା ମଣ୍ଡପସ୍ତମ୍ଭାଃ ସରାଂସି କମଲାନି ଚ । ପ୍ରାକାରେ ତତ୍ର ଯଦ୍ଯତ୍ସ୍ଯାତ୍ତତ୍ସର୍ଵଂ ତତ୍ସମଂ ଭଵେତ୍
ମଣ୍ଡପ, ତାହାର ଖମ୍ଭ, ସରୋବର ଓ ପଦ୍ମ — ପ୍ରାକାର ଭିତରେ ଯେଉଁଠି ଯାହା ଅଛି, ସେ ସବୁ ଏହି ମଣି ସମାନ ହେଉଛି ।
ପରିଭାଷେଯମୁଦ୍ଦିଷ୍ଟା ରତ୍ନସାଲାଦିଷୁ ପ୍ରଭୋ । ତେଜସା ସ୍ଯାଲ୍ଲକ୍ଷଗୁଣଃ ପୂର୍ଵସାଲାତ୍ପରୋ ନୃପ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ବର୍ଣ୍ଣନା ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ମଣ୍ଡପ ଓ ଏହା ସଦୃଶ ଅନ୍ୟ ଘରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଛି। ଏହାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ପୂର୍ବ ମଣ୍ଡପଠାରୁ ଲକ୍ଷଗୁଣିଏ ଅଧିକ, ହେ ରାଜା।
ଦିକ୍ପାଲା ନିଵସନ୍ତ୍ଯତ୍ର ପ୍ରତିବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଵର୍ତିନାମ୍ । ଦିକ୍ପାଲାନାଂ ସମଷ୍ଟ୍ଯାତ୍ମରୂପାଃ ସ୍ଫୂର୍ଜଦ୍ଵରାଯୁଧାଃ
ଏଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଦିଗର ରକ୍ଷକମାନେ ବସିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଏଠି ସାମୂହିକ ରୂପରେ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଭାବେ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ପୂର୍ଵାଶାଯାଂ ସମୁତ୍ତୁଙ୍ଗଶୃଙ୍ଗା ପୂରମରାଵତୀ । ନାନୋପଵନସଂଯୁକ୍ତୋ ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ତତ୍ର ରାଜତେ
ପୂର୍ବ ଦିଗର ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଉପରେ ଅମରାବତୀ ନାମକ ସହର ଅଛି, ଯାହା ବିଭିନ୍ନ ଉଦ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ସେଠି ମହାଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଅଭିଭା ଭିତରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ସ୍ଵର୍ଗଶୋଭା ଚ ଯା ସ୍ଵର୍ଗେ ଯାଵତୀ ସ୍ଯାତ୍ତତୋଽଧିକା । ସମଷ୍ଟିଶତନେତ୍ରସ୍ଯ ସହସ୍ରଗୁଣତଃ ସ୍ମୃତା
ସ୍ୱର୍ଗର ଯେତେ ଶୋଭା ଅଛି, ଏଠି ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ। ଏହି ଶୋଭା ଶତଚକ୍ଷୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସାମୂହିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାଠାରୁ ହଜାର ଗୁଣିଏ ବେଶି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଐରାଵତସମାରୂଢୋ ଵଜ୍ରହସ୍ତଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଦେଵସେନାପରିଵୃତୋ ରାଜତେଽତ୍ର ଶତକ୍ରତୁଃ
ଏଠି ଏଇରାବତ ହାତୀ ଉପରେ ଚଢି, ବଜ୍ରଧାରୀ, ଶୂରବୀର ଏବଂ ଦେବମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଲୋକିକ ଭାବେ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ଦେଵାଙ୍ଗନାଗଣଯୁତା ଶଚୀ ତତ୍ର ଵିରାଜତେ । ଵହ୍ନିକୋଣେ ଵହ୍ନିପୁରୀ ଵହ୍ନିପୂଃସଦୃଶୀ ନୃପ
ଦେବାଙ୍ଗନାମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ଶଚୀ ଏଠି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଦିଗରେ ଅଗ୍ନିପୁରୀ ଅଛି, ଯାହା ଅଗ୍ନିର ନିଜ ନିବାସ ସଦୃଶ।
ସ୍ଵାହାସ୍ଵଧାସମାଯୁକ୍ତୋ ଵହ୍ନିସ୍ତତ୍ର ଵିରାଜତେ । ନିଜଵାହନଭୂଷାଢ୍ଯୋ ନିଜଦେଵଗଣୈର୍ଵୃତଃ
ସେଠି ଅଗ୍ନି, ସ୍ୱାହା ଓ ସ୍ୱଧାଙ୍କ ସହିତ ଏବଂ ନିଜ ଯାନ ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ନିଜ ଦେବମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ଯାମ୍ଯାଶାଯାଂ ଯମପୁରୀ ତତ୍ର ଦଣ୍ଡଧରୋ ମହାନ୍ । ସ୍ଵଭଟୈର୍ଵେଷ୍ଟିତୋ ରାଜନ୍ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତପୁରୋଗମୈଃ
ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଯମପୁରୀ ଅଛି, ସେଠି ଦଣ୍ଡଧାରୀ ମହାନ୍ ଯମ ନିଜ ସେବକମାନେ ଓ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଚାରିପାଖରେ ରହିଛନ୍ତି, ହେ ରାଜା।
ନିଜଶକ୍ତିଯୁତୋ ଭାସ୍ଵତ୍ତନଯୋଽସ୍ତି ଯମୋ ମହାନ୍ । ନୈର୍ଋତ୍ଯାଂ ଦିଶି ରାକ୍ଷସ୍ଯାଂ ରାକ୍ଷସୈଃ ପରିଵାରିତଃ
ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପୁତ୍ର ମହାନ୍ ଯମ ଅଛନ୍ତି। ନୈୃତ୍ୟ ଦିଗରେ ରାକ୍ଷସ ଦେଶରେ ସେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହିଛନ୍ତି।
ଖଡ୍ଗଧାରୀ ସ୍ଫୁରନ୍ନାସ୍ତେ ନିର୍ଋତିର୍ନିଜଶକ୍ତିଯୁକ୍ । ଵାରୁଣ୍ଯାଂ ଵରୁଣୋ ରାଜା ପାଶଧାରୀ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଖଡ୍ଗଧାରୀ ଓ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନିରୃତି ସେଠି ବସିଛନ୍ତି। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପାଶଧାରୀ ବରୁଣ ରାଜା ଅଛନ୍ତି।
ମହାଝଷସମାରୂଢୋ ଵାରୁଣୀମଧୁଵିହ୍ଵଲଃ । ନିଜଶକ୍ତିସମାଯୁକ୍ତୋ ନିଜଯାଦୋଗଣାନ୍ଵିତଃ
ବଡ଼ ମାଛ ଉପରେ ବସି, ବାରୁଣୀ ମଦରେ ମତ୍ତ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ନିଜ ଯକ୍ଷମାନେ ସହିତ ବରୁଣ ଅଛନ୍ତି।
ସମାସ୍ତେ ଵାରୁଣେ ଲୋକେ ଵରୁଣାନୀରତାକୁଲଃ । ଵାଯୁକୋଣେ ଵାଯୁଲୋକୋ ଵାଯୁସ୍ତତ୍ରାଧିତିଷ୍ଠତି
ସେ ବରୁଣ ଲୋକରେ ବାରୁଣୀ କନ୍ୟାମାନେ ଦ୍ୱାରା ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଛନ୍ତି। ବାୟୁଙ୍କ ଦିଗରେ ବାୟୁ ଲୋକ ଅଛି, ସେଠି ବାୟୁ ନିଜେ ବସିଛନ୍ତି।
ଵାଯୁସାଧନସଂସିଦ୍ଧଯୋଗିଭିଃ ପରିଵାରିତଃ । ଧ୍ଵଜହସ୍ତୋ ଵିଶାଲାକ୍ଷୋ ମୃଗଵାହନସଂସ୍ଥିତଃ
ବାୟୁ ସାଧନାରେ ସିଦ୍ଧ ଯୋଗୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହିଛନ୍ତି, ଧ୍ୱଜଧାରୀ, ବଡ଼ ଆଖି, ମୃଗ ଯାନ ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି।
ମରୁଦ୍ଗଣୈଃ ପରିଵୃତୋ ନିଜଶକ୍ତିସମନ୍ଵିତଃ । ଉତ୍ତରସ୍ଯାଂ ଦିଶି ମହାନ୍ ଯକ୍ଷଲୋକୋଽସ୍ତି ଭୂମିପ
ମରୁତ୍ ଗଣମାନେ ଚାରିପାଖରେ, ନିଜ ଶକ୍ତି ସହିତ ବସିଛନ୍ତି। ଉତ୍ତର ଦିଗରେ, ହେ ରାଜା, ବଡ଼ ଯକ୍ଷ ଲୋକ ଅଛି।
ଯକ୍ଷାଧିରାଜସ୍ତତ୍ରାସ୍ତେ ଵୃଦ୍ଧିଋଦ୍ଧ୍ଯାଦିଶକ୍ତିଭିଃ । ନଵଭିର୍ନିଧିଭିର୍ଯୁକ୍ତସ୍ତୁନ୍ଦିଲୋ ଧନନାଯକଃ
ସେଠି ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ରାଜା ବସିଛନ୍ତି, ବୃଦ୍ଧି ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଶକ୍ତି ସହିତ, ନବ ଧନର ଅଧିକାରୀ ଓ ଧନର ନାୟକ ତୁଣ୍ଡିଳ ଅଛନ୍ତି।
ମଣିଭଦ୍ରଃ ପୂର୍ଣଭଦ୍ରୋ ମଣିମାନ୍ମଣିକନ୍ଧରଃ । ମଣିଭୂଷୋ ମଣିସ୍ରଗ୍ଵୀ ମଣିକାର୍ମୁକଧାରକଃ
ମଣିଭଦ୍ର, ପୂର୍ଣ୍ଣଭଦ୍ର, ମଣିମାନ୍, ମଣିକଣ୍ଠର, ମଣିଭୂଷ, ମଣିସ୍ରଗ୍ବୀ ଓ ମଣିଧନୁର୍ଧାରୀ ଏଠି ଅଛନ୍ତି।
ଇତ୍ଯାଦିଯକ୍ଷସେନାନୀସହିତୋ ନିଜଶକ୍ତିଯୁକ୍ । ଈଶାନକୋଣେ ସମ୍ପ୍ରୋକ୍ତୋ ରୁଦ୍ରଲୋକୋ ମହତ୍ତରଃ
ଏଭଳି ଯକ୍ଷ ସେନାପତିମାନେ ଓ ନିଜ ଶକ୍ତି ସହିତ, ଈଶାନ କୋଣରେ ବଡ଼ ରୁଦ୍ର ଲୋକ ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅନର୍ଘ୍ଯରତ୍ନଖଚିତୋ ଯତ୍ର ରୁଦ୍ରୋଽଧିଦୈଵତମ୍ । ମନ୍ଯୁମାନ୍ଦୀପ୍ତନଯନୋ ବଦ୍ଧପୃଷ୍ଠମହେଷୁଧିଃ
ଏଠି ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ରୁଦ୍ର ମୁଖ୍ୟ ଦେବତା ଭାବେ ଅଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ରୋଷ ଭରା ଦୃଷ୍ଟି, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଚକ୍ଷୁ, ଏବଂ ପିଛିରେ ବଡ଼ ଧନୁ ଧରି ଅଛନ୍ତି।
ସ୍ଫୂର୍ଜଦ୍ଧନୁର୍ଵାମହସ୍ତୋଽଧିଜ୍ଯଧନ୍ଵଭିରାଧୃତଃ । ସ୍ଵସମାନୈରସଂଖ୍ଯାତରୁଦ୍ରୈଃ ଶୂଲଵରାଯୁଧୈଃ
ବାମହାତରେ ଗଜଗଜ କରୁଥିବା ଧନୁ ଧରି, ସେ ନିଜ ପରି ଅସଙ୍ଖ୍ୟ ରୁଦ୍ରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରେ ଘିରିଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଶୂଳ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିଲେ।
ଵିକୃତାସ୍ଯୈଃ କରାଲାସ୍ଯୈର୍ଵମଦ୍ଵହ୍ନିଭିରାସ୍ଯତଃ । ଦଶହସ୍ତୈଃ ଶତକରୈଃ ସହସ୍ରଭୁଜସଂଯୁତୈଃ
ବିକୃତ ଓ ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ, ମୁହଁରୁ ଅଗ୍ନି ନିସ୍କାସିଥିବା, ଦଶଟି ହାତ, ଶତଟି ବାହୁ, ଏବଂ ହଜାରଟି ବାହୁ ସହିତ ଏହି ଦେହରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ।
ଦଶପାଦୈର୍ଦଶଗ୍ରୀଵୈସ୍ତ୍ରିନେତ୍ରୈରୁଗ୍ରମୂର୍ତିଭିଃ । ଅନ୍ତରିକ୍ଷଚରା ଯେ ଚ ଯେ ଚ ଭୂମିଚରା ସ୍ମୃତାଃ
ଦଶଟି ପାଦ, ଦଶଟି ଗଳା, ତିନିଟି ଚକ୍ଷୁ, ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ—ଏମାନେ ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା ଓ ପୃଥିବୀରେ ଚଳିଥିବା ବୋଲି ସ୍ମୃତ ହୋଇଥିବା ଏହି ସମସ୍ତ ରୁଦ୍ରମାନେ।
ରୁଦ୍ରାଧ୍ଯାଯେ ସ୍ମୃତା ରୁଦ୍ରାସ୍ତୈଃ ସର୍ଵୈଶ୍ଚ ସମାଵୃତଃ । ରୁଦ୍ରାଣୀକୋଟିସହିତୋ ଭଦ୍ରକାଲ୍ଯାଦିମାତୃଭିଃ
ରୁଦ୍ରାଧ୍ୟାୟରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଯେତେ ରୁଦ୍ର ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏବଂ କୋଟିକୋଟି ରୁଦ୍ରାଣୀ ଭଦ୍ରକାଳୀ ଆଦି ମାତୃମାନେ ସହିତ ସେ ଚାରିପାଖରେ ଘିରିଥିଲେ।
ନାନାଶକ୍ତିସମାଵିଷ୍ଟଡାମର୍ଯାଦିଗଣାଵୃତଃ । ଵୀରଭଦ୍ରାଦିସହିତୋ ରୁଦ୍ରୋ ରାଜନ୍ ଵିରାଜତେ
ନାନା ଶକ୍ତିରେ ଆବିଷ୍ଟ, ଡାମର ଓ ଅନ୍ୟ ଗଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା, ବୀରଭଦ୍ର ଆଦି ସହିତ ରୁଦ୍ର, ରାଜନ୍, ତାଙ୍କର ଦିପ୍ତି ଚମକୁଛି।
ମୁଣ୍ଡମାଲାଧରୋ ନାଗଵଲଯୋ ନାଗକନ୍ଧରଃ । ଵ୍ଯାଘ୍ରଚର୍ମପରୀଧାନୋ ଗଜଚର୍ମୋତ୍ତରୀଯକଃ
ମୁଣ୍ଡମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ନାଗବଳୟ ରେ ଭୂଷିତ, ଗଳାରେ ନାଗ, ବାଘଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ହାତୀଚର୍ମ ଉପରି ଶୂଳ ଭାବରେ ପିନ୍ଧିଥିବା।
ଚିତାଭସ୍ମାଙ୍ଗ ଲିପ୍ତାଙ୍ଗଃ ପ୍ରମଥାଦିଗଣାଵୃତଃ । ନିନଦଡ୍ଡମରୁଧ୍ଵାନୈର୍ବଧିରୀକୃତଦିଙ୍ମୁଖଃ
ଚିତାର ଭସ୍ମରେ ଶରୀର ଲିପ୍ତ, ପ୍ରମଥ ଓ ଅନ୍ୟ ଗଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା, ଡମ୍ରୁ ଓ ଦହାଡ଼ିର ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବିରାଟ ରୂପରେ ଅନୁଭୂତି ଦେଇଥିଲେ।
ଅଟ୍ଟହାସାସ୍ଫୋଟଶବ୍ଦୈଃ ସନ୍ତ୍ରାସିତନଭସ୍ତଲଃ । ଭୂତସଙ୍ଘସମାଵିଷ୍ଟୋ ଭୂତାଵାସୋ ମହେଶ୍ଵରଃ । ଈଶାନଦିକ୍ପତିଃ ସୋଽଯଂ ନାମ୍ନା ଚେଶାନ ଏଵ ଚ
ତାଙ୍କର ଅଟ୍ଟହାସ ଓ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ ଆକାଶକୁ ବିତରିତ କରି, ଭୂତମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆବିଷ୍ଟ, ଭୂତମାନଙ୍କ ନିବାସ ସ୍ଥାନ ମହେଶ୍ୱର, ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗର ନାୟକ, ତାଙ୍କୁ ନାମରେ ଇଶାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।