ତତଃ ପରାଜିତାଃ ସର୍ଵେ ଦେଵାଃ ସ୍ଵର୍ଗପରିଚ୍ଯୁତାଃ । ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଚ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ତେ ଜଗ୍ମୁର୍ଲୋକମୁତ୍ତମମ୍
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ହାରିଥିବା ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ବହିଷ୍କୃତ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକକୁ ଗଲେ।
ଯତ୍ରୋତ୍ତମୌ ଦେଵଦେଵୌ ସଂସ୍ଥିତୌ ଶଙ୍କରାଚ୍ଯୁତୌ । ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ କଥଯାମାସୁର୍ମହିଷସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବ, ଶଙ୍କର ଓ ଅଚ୍ୟୁତ ବସିଥିଲେ, ସେଠାରେ ସେମାନେ ମହିଷ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ଦେଵାନାଂ ଚୈଵ ସର୍ଵେଷାଂ ସ୍ଥାନାନି ତରସାସୁରଃ । ଵିନିର୍ଜିତ୍ଯ ସ୍ଵଯଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ବଲଵୀର୍ଯମଦୋଦ୍ଧତଃ
ମହିଷ ନାମକ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାନ ଜୋରଦାର ଭାବେ ଦଳି, ଏବେ ନିଜେ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବର ଗର୍ବରେ ତିନି ଲୋକର ଶାସନ ଉପଭୋଗ କରୁଛି।
ମହିଷାସୁରନାମାସୌ ଦୁଷ୍ଟଦୈତ୍ଯୋଽମରେଶ୍ଵରୌ । ଵଧୋପାଯଶ୍ଚ ତସ୍ଯାଶୁ ଚିନ୍ତ୍ଯତାମସୁରାର୍ଦନୌ
ମହିଷାସୁର ନାମର ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ, ହେ ଅମରଦେବତାଙ୍କର ନାଥମାନେ, ତାଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ଉପାୟ ଶୀଘ୍ର ଭାବିବା ଉଚିତ, ହେ ଦାନବନାଶକମାନେ।
ଏଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ଭଗଵାନ୍ଦେଵାନାମାର୍ତିଯୁଗ୍ଵଚଃ । ଚକାର କୋପଂ ସୁବହୁଂ ତଥା ଶଙ୍କରପଦ୍ମଜୌ
ଏପରି ଭାବରେ ଦେବତାମାନେ ଦୁଃଖରେ ପଡି ଯେଉଁ କଥା କହିଥିଲେ, ସେହି କଥା ଶୁଣି ଭଗବାନ୍ ଶିବ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସହିତ ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ଏଵଂ କୋପଯୁତସ୍ଯାସ୍ଯ ହରେରାସ୍ଯାନ୍ମହୀପତେ । ତେଜଃ ପ୍ରାଦୁରଭୂଦ୍ଦିଵ୍ଯଂ ସହସ୍ରାର୍କସମଦ୍ଯୁତି
ହେ ରାଜା, ଏଭଳି ହରିଙ୍କ ମନରେ କ୍ରୋଧ ଆସିବା ସହିତ, ତାଙ୍କ ମୁଁହରୁ ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦିବ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜ ଦେଖାଦେଲା।
ଅଥାନୁକ୍ରମତସ୍ତେଜଃ ସର୍ଵେଷାଂ ତ୍ରିଦିଵୌକସାମ୍ । ଶରୀରାଦୁଦ୍ଭଵଂ ପ୍ରାପ ହର୍ଷଯଦ୍ଵିବୁଧାଧିପାନ୍
ତାପରେ, ସବୁ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଏକ ପରେ ଏକ ତେଜ ବାହାରିଲା, ଯାହା ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଭରିଦେଲା।
ଯଦଭୂଚ୍ଛମ୍ଭୁଜଂ ତେଜୋ ମୁଖମସ୍ଯୋଦପଦ୍ଯତ । କେଶା ବଭୂଵୁର୍ଯାମ୍ଯେନ ଵୈଷ୍ଣଵେନ ଚ ବାହଵଃ
ଶିବଙ୍କ ତେଜରୁ ତାଙ୍କ ମୁଁହ ତିଆରି ହେଲା; ଯମଙ୍କ ତେଜରୁ କେଶ ହେଲା, ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ ତାଙ୍କ ବାହୁ ହେଲା।
ସୌମ୍ଯେନ ଚ ସ୍ତନୌ ଜାତୌ ମାହେନ୍ଦ୍ରେଣ ଚ ମଧ୍ଯମଃ । ଵାରୁଣେନ ତତୋ ଭୂପ ଜଙ୍ଘୋରୂ ସମ୍ବଭୂଵତୁଃ
ତାଙ୍କର ଶୋଣିତ ଦୁଇଟି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, କମର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ତେଜରୁ ଗଢ଼ାଗଲା, ଏବଂ ରାଜା, ତାଙ୍କର ଉରୁ ଓ ଗୋଡ଼ ବରୁଣଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରୁ ଗଢ଼ାହେଲା।
ନିତମ୍ବୌ ତେଜସା ଭୂମେଃ ପାଦୌ ବ୍ରାହ୍ମେଣ ତେଜସା । ପାଦାଙ୍ଗୁଲ୍ଯୋ ଭାନଵେନ ଵାସଵେନ କରାଙ୍ଗୁଲୀ
ତାଙ୍କର ନିତମ୍ବ ଭୂମିର ତେଜରୁ ଗଢ଼ାଗଲା, ପାଦ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ ହେଲା; ପାଦର ଆଙ୍ଗୁଠି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଏବଂ ହାତର ଆଙ୍ଗୁଠି ବାସବଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ ଗଢ଼ାଗଲା।
କୌବେରେଣ ତଥା ନାସା ଦନ୍ତାଃ ସଞ୍ଜଜ୍ଞିରେ ତଦା । ପ୍ରାଜାପତ୍ଯେନୋତ୍ତମେନ ତେଜସା ଵସୁଧାଧିପ
ତାଙ୍କର ନାକ କୁବେରଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ ଗଢ଼ାଗଲା, ଏବଂ ସେଇ ସମୟରେ ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ତେଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ହେ ପୃଥିବୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପାଵକେନ ଚ ସଞ୍ଜାତଂ ଲୋଚନତ୍ରିତଯଂ ଶୁଭମ୍ । ସାନ୍ଧ୍ଯେନ ତେଜସା ଜାତେ ଭୃକୁଟ୍ଯୌ ତେଜସାଂ ନିଧୀ
ତାଙ୍କର ତିନିଟି ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ ଗଢ଼ାଗଲା, ଏବଂ ଭୂତାନ୍ତରାଳର ତେଜରୁ ଭୃକୁଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
କର୍ଣୌ ଵାଯଵ୍ଯତୋ ଜାତୌ ତେଜସୋ ମନୁଜାଧିପ । ସର୍ଵେଷାଂ ତେଜସା ଦେଵୀ ଜାତା ମହିଷମର୍ଦିନୀ
ହେ ମଣୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ରାଜା, ଦେବୀଙ୍କର କାନ ବାୟୁଙ୍କର ଶକ୍ତିରୁ ଗଠିତ ହେଲା। ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ତେଜରୁ ମହିଷାସୁରମର୍ଦ୍ଦିନୀ ଦେବୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଶୂଲଂ ଦଦୌ ଶିଵୋ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚକ୍ରଂ ଶଙ୍ଖଂ ଚ ପାଶଭୃତ୍ । ହୁତାଶନୋ ଦଦୌ ଶକ୍ତିଂ ମାରୁତଶ୍ଚାପସାଯକୌ
ଶିବ ଦେବୀଙ୍କୁ ତ୍ରିଶୂଳ ଦେଲେ, ବିଷ୍ଣୁ ଚକ୍ର ଓ ଶଂଖ ଦେଲେ, ପାଶଧାରୀ ଦେବତା ପାଶ ଦେଲେ, ଅଗ୍ନି ଦେବୀଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଦେଲେ, ଓ ବାୟୁ ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଦେଲେ।
ଵଜ୍ରଂ ମହେନ୍ଦ୍ରଃ ପ୍ରଦଦୌ ଘଣ୍ଟାଂ ଚୈରାଵତାଦ୍ ଗଜାତ୍ । କାଲଦଣ୍ଡଂ ଯମୋ ବ୍ରହ୍ମା ଚାକ୍ଷମାଲାକମଣ୍ଡଲୂ
ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବୀଙ୍କୁ ବଜ୍ର ଦେଲେ ଓ ଏଇରାବତ ହାତୀରୁ ଘଣ୍ଟା ଦେଲେ। ଯମ ଦେଲେ କାଳଦଣ୍ଡ, ବ୍ରହ୍ମା ଦେଲେ ଅକ୍ଷମାଳା ଓ କମଣ୍ଡଳୁ।
ଦିଵାକରୋ ରଶ୍ମିମାଲାଂ ରୋମକୂପେଷୁ ସନ୍ଦଦୌ । କାଲଃ ଖଡ୍ଗଂ ତଥା ଚର୍ମ ନିର୍ମଲଂ ଵସୁଧାଧିପ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବୀଙ୍କ ଶରୀରର ରୋମକୁପରେ କିରଣର ମାଳା ପିନ୍ଧାଇଲେ। କାଳ ଦେଲେ ତାଲୱାର ଓ ନିର୍ମଳ ଢାଳ, ହେ ପୃଥିବୀର ରାଜା।
ସମୁଦ୍ରୋ ନିର୍ମଲଂ ହାରମଜରେ ଚାମ୍ବରେ ନୃପ । ଚୂଡାମଣିଂ କୁଣ୍ଡଲେ ଚ କଟକାନି ତଥାଙ୍ଗଦେ
ସମୁଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଏକ ଶୁଭ୍ର ମାଳା, କେବେ ବୁଡ଼ିନଯିବା ନଥିବା ବସ୍ତ୍ର, ଚୂଡ଼ାମଣି, କନ୍ତା, ବାହୁଡ଼ି ବା କଙ୍କଣ ଏବଂ ହସ୍ତବଳୟ ଦେଲେ।
ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରଂ ନିର୍ମଲଂ ଚ ନୂପୁରାଣି ତଥା ଦଦୌ । ଗ୍ରୈଵେଯକଂ ଭୂଷଣଂ ଚ ତସ୍ଯୈ ଦେଵ୍ଯୈ ମୁଦାନ୍ଵିତଃ
ସେ ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଏକ ନିର୍ମଳ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର, ନୂପୁର, ଗଳାର ଗହଣା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୂଷଣ ଦେଲେ।
ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ଚୋର୍ମିକାଶ୍ଚ ଦଦୌ ତସ୍ଯୈ ଧରାପତେ । ହିମଵାନ୍ଵାହନଂ ସିଂହଂ ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ
ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତାଙ୍କୁ ବାହୁବନ୍ଧ ଦେଲେ; ହିମବନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଏକ ସିଂହ ଯାନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମଣି ଦେଲେ।
ପାନପାତ୍ରଂ ସୁରାପୂର୍ଣଂ ଦଦୌ ତସ୍ଯୈ ଧନାଧିପଃ । ଶେଷଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ଦେଵୋ ନାଗହାରଂ ଦଦୌ ଵିଭୁଃ
ଧନର ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ଦେବମଦିରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାନପାତ୍ର ଦେଲେ; ଭଗବାନ ଶେଷ ତାଙ୍କୁ ନାଗମାଳା ଦେଲେ।
ଅନ୍ଯୈରଶେଷଵିବୁଧୈର୍ମାନିତା ସା ଜଗନ୍ମଯୀ । ତାଂ ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ମହାଦେଵୀଂ ଦେଵା ମହିଷପୀଡିତାଃ
ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ଜଗତ୍ର ମାୟା ଦେବୀଙ୍କୁ ଆଦର କରିଥିଲେ, ସେହି ମହିଷାସୁର ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ଦେବତାମାନେ ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଲେ।
ନାନାସ୍ତୋତ୍ରୈର୍ମହେଶାନୀଂ ଜଗଦୁଦ୍ଭଵକାରିଣୀମ୍ । ତେଷାଂ ନିଶମ୍ଯ ଦେଵେଶୀ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ଵିବୁଧପୂଜିତା
ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଷ୍ଟୁତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଉତ୍ସ ମହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଦେବତାମାନେ ପୂଜିତ ଏହି ଷ୍ଟୁତି ଶୁଣି, ଦେବୀ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଶୁଣିଲେ।
ମହିଷସ୍ଯ ଵଧାର୍ଥାଯ ମହାନାଦଂ ଚକାର ହ । ତେନ ନାଦେନ ମହିଷଶ୍ଚକିତୋଽଭୂଦ୍ଧରାପତେ
ମହିଷାସୁରଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ପାଇଁ ଦେବୀ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ। ସେଇ ଶବ୍ଦରେ ଦାନବମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ମହିଷ ଭୟଭୀତ ହେଇଗଲା।
ଆସସାଦ ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀଂ ସର୍ଵସୈନ୍ଯସମାଵୃତଃ । ତତଃ ସ ଯୁଯୁଧେ ଦେଵ୍ଯା ମହିଷାଖ୍ଯୋ ମହାସୁରଃ
ସମସ୍ତ ସେନା ସହିତ ମହିଷ ଦେବୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଲେ। ତାପରେ ସେ ମହାଦାନବ, ମହିଷାସୁର, ଦେବୀ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରୈର୍ବହୁଧା କ୍ଷିପ୍ତୈଃ ପୂରଯନ୍ନମ୍ବରାନ୍ତରମ୍ । ଚିକ୍ଷୁରୋ ଗ୍ରାମଣୀଃ ସେନାପତିର୍ଦୁର୍ଧରଦୁର୍ମୁଖୌ
ବହୁ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଶସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ଆକାଶକୁ ଭରିଦେଲେ। ସେନାପତି ଚିକ୍ଷୁର, ଦୁର୍ଧର ଓ ଦୁର୍ମୁଖ ଏହି ସେନାକୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଲେ।
ବାଷ୍କଲସ୍ତାମ୍ରକଶ୍ଚୈଵ ବିଡାଲଵଦନୋଽପରଃ । ଏତୈଶ୍ଚାନ୍ଯୈରସଂଖ୍ଯାତୈଃ ସଂଗ୍ରାମାନ୍ତକସନ୍ନିଭୈଃ
ବାଷ୍କଳ, ତାମ୍ରକ ଓ ଏକ ବିଲେଇମୁହଁ ବ୍ୟକ୍ତି, ଏମିତି ଅନେକ ଅନ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯୋଗ ଦେଲେ।
ଯୋଧୈଃ ପରିଵୃତୋ ଵୀରୋ ମହିଷୋ ଦାନଵୋତ୍ତମଃ । ତତଃ ସା କୋପତାମ୍ରାକ୍ଷୀ ଦେଵୀ ଲୋକଵିମୋହିନୀ
ଏହି ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହିଥିବା ବେଳେ, ଶୂର ଦାନବମଣ୍ଡଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିଷ ଦଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ତାପରେ କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖି ଥିବା, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ମୋହିତ କରୁଥିବା ଦେବୀ—
ଜଘାନ ଯୋଧାନ୍ସମରେ ଦେଵୀ ମହିଷମାଶ୍ରିତାନ୍ । ତତସ୍ତେଷୁ ହତେଷ୍ଵେଵ ସ ଦୈତ୍ଯୋ ରୋଷମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ
—ଯେଉଁମାନେ ମହିଷଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କଲେ। ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବାକୁ ଦେଖି, ସେ ଦାନବ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଆନ୍ଦୋଳିତ ହେଲେ।
ଆସସାଦ ତଦା ଦେଵୀଂ ତୂର୍ଣଂ ମାଯାଵିଶାରଦଃ । ରୂପାନ୍ତରାଣି ସମ୍ଭେଜେ ମାଯଯା ଦାନଵେଶ୍ଵରଃ
ତାପରେ, ମାୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିବା ସେ, ଦେବୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ତୁରନ୍ତ ଆସିଲେ। ଦାନବମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ନିଜ ମାୟାରେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।
ତାନି ତାନ୍ଯସ୍ଯ ରୂପାଣି ନାଶଯାମାସ ସା ତଦା । ତତୋଽନ୍ତେ ମାହିଷଂ ରୂପଂ ବିଭ୍ରାଣମମରାର୍ଦନମ୍
ସେ ଯେଉଁଯେଉଁ ରୂପ ନେଲେ, ଦେବୀ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ। ଶେଷରେ, ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା ମହିଷ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।