ଵଜ୍ରନିର୍ଘୋଷମୁଖରଶ୍ଚେନ୍ଦ୍ରଧନ୍ଵା ସମନ୍ତତଃ । ସହସ୍ରଶୋ ଵାରିଧାରା ମୁଞ୍ଚନ୍ନାସ୍ତେ ଗଣାଵୃତଃ
ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ ମେଘର ଗୁରୁତ୍ୱ ଭଳି ଗଞ୍ଜିଉଛି, ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ଦେଖାଯାଏ, ତାଙ୍କ ସହ ଅନେକ ସାଥୀ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେ ହଜାର ଧାରାରେ ପାଣି ବର୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।
ନଭଃଶ୍ରୀଶ୍ଚ ନଭସ୍ଯଶ୍ରୀଃ ସ୍ଵରସ୍ଯା ରସ୍ଯମାଲିନୀ । ଅମ୍ବା ଦୁଲା ନିରତ୍ନିଶ୍ଚାଭ୍ରମନ୍ତୀ ମେଘଯନ୍ତିକା
ନଭଃଶ୍ରୀ, ନଭସ୍ୟଶ୍ରୀ, ସ୍ୱରସ୍ୟା, ରସ୍ୟମାଳିନୀ, ଅମ୍ବା, ଦୁଲା, ନିରତ୍ନି, ଅଭ୍ରମନ୍ତୀ ଓ ମେଘୟନ୍ତିକା ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନେ।
ଵର୍ଷଯନ୍ତୀ ଚିପୁଣିକା ଵାରିଧାରା ଚ ସମ୍ମତାଃ । ଵର୍ଷର୍ତୋର୍ଦ୍ଵାଦଶ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ଶକ୍ତଯୋ ମଦଵିହ୍ଵଲାଃ
ବର୍ଷୟନ୍ତୀ, ଚିପୁଣିକା ଓ ବାରିଧାରା ମଧ୍ୟ ଗର୍ବିତ; ବର୍ଷା ଋତୁର ଏହି ବାରୋଟି ଶକ୍ତି ଆନନ୍ଦରେ ମତ୍ତ ଅଛନ୍ତି।
ନଵପଲ୍ଲଵଵୃକ୍ଷାଶ୍ଚ ନଵୀନଲତିକାନ୍ଵିତାଃ । ହରିତାନି ତୃଣାନ୍ଯେଵ ଵେଷ୍ଟିତା ଯୈର୍ଧରାଖିଲା
ନୂତନ କିଶଳୟ ଥିବା ଗଛ, ନୂଆ ଲତା ଲଗିଥିବା, ଏବଂ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ହରିତ ଘାସରେ ଢାକିଯାଇଛି।
ନଦୀନଦପ୍ରଵାହାଶ୍ଚ ପ୍ରଵହନ୍ତି ଚ ଵେଗତଃ । ସରାଂସି କଲୁଷାମ୍ବୂନି ରାଗିଚିତ୍ତସମାନି ଚ
ନଦୀ ଓ ନାଳା ଦ୍ରୁତ ବେଗରେ ବହୁଛି; ସରୋବର ମାନେ କ୍ଳିବ୍ର ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯେପରି ରାଗରେ ଭରିଥିବା ଚିତ୍ତ।
ଵସନ୍ତି ଦେଵାଃ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ଯେ ଦେଵୀକର୍ମକାରିଣଃ । ଵାପୀକୂପତଡାଗାଶ୍ଚ ଯେ ଦେଵ୍ଯର୍ଥଂ ସମର୍ପିତାଃ
ଯେମାନେ ଦେବୀଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେବତା ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଏଠାରେ ବସନ୍ତି; ଦେବୀଙ୍କ ପାଇଁ ଉପହାର ଦିଆଯାଇଥିବା କୂଆ, ପୋଖରୀ ଓ ଜଳାଶୟ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛି।
ତେ ଗଣା ନିଵସନ୍ତ୍ଯତ୍ର ସଵିଲାସାଶ୍ଚ ସାଙ୍ଗନାଃ । ଆରକୂଟମଯାଦଗ୍ରେ ସପ୍ତଯୋଜନଦୈର୍ଘ୍ଯଵାନ୍
ସେହି ସମସ୍ତ ଦଳ ଏଠାରେ ନିଜ ସଙ୍ଗୀନୀମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ବସବାସ କରନ୍ତି । ସାମ୍ନାରେ ଆରକୂଟ ଗଛର କଠରେ ତିଆରି, ସାତି ଯୋଜନା ଲମ୍ବା ଏକ ମହଲ ଅଛି ।
ପଞ୍ଚଲୋହାତ୍ମକଃ ସାଲୋ ମଧ୍ଯେ ମନ୍ଦାରଵାଟିକା । ନାନାପୁଷ୍ପଲତାକୀର୍ଣା ନାନାପଲ୍ଲଵଶୋଭିତା
ଏହି ମହଲ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଧାତୁରେ ତିଆରି । ମଧ୍ୟଭାଗରେ ମନ୍ଦାର ଗଛର ବାଗିଚା ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫୁଲ ଲତା ଓ ନନା ପ୍ରକାର ନବ କିଶଳୟ ରେ ଶୋଭିତ ।
ଅଧିଷ୍ଠାତାତ୍ର ସମ୍ପ୍ରୋକ୍ତଃ ଶରଦ୍ଋତୁରନାମଯଃ । ଇଷୁଲକ୍ଷ୍ମୀରୂର୍ଜଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଦ୍ଵେ ଭାର୍ଯେ ତସ୍ଯ ସମ୍ମତେ
ଏଠାରେ ଅଧିପତି ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଶରତ୍ ଋତୁ ବସନ୍ତି । ତାଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା — ଇଷୁଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଉର୍ଜ୍ଜଲକ୍ଷ୍ମୀ ।
ନାନାସିଦ୍ଧା ଵସନ୍ତ୍ଯତ୍ର ସାଙ୍ଗନାଃ ସପରିଚ୍ଛଦାଃ । ପଞ୍ଚଲୋହମଯାଦଗ୍ରେ ସପ୍ତଯୋଜନଦୈର୍ଘ୍ଯଵାନ୍
ବିଭିନ୍ନ ସିଦ୍ଧ ଜନେ ଏଠାରେ ନିଜ ସଙ୍ଗୀନୀ ଓ ପରିଚାରିକାମାନେ ସହ ବସନ୍ତି । ସାମ୍ନାରେ ପାଞ୍ଚ ଧାତୁରେ ତିଆରି, ସାତି ଯୋଜନା ଲମ୍ବା ଏକ ମହଲ ଅଛି ।
ଦୀପ୍ଯମାନୋ ମହାଶୃଙ୍ଗୈର୍ଵର୍ତତେ ରୌପ୍ଯସାଲକଃ । ପାରିଜାତାଟଵୀମଧ୍ଯେ ପ୍ରସୂନସ୍ତବକାନ୍ଵିତା
ବଡ଼ ଶିଖରରେ ଜଳମଳାଉଥିବା ଏକ ରୌପ୍ୟ ମହଲ ଅଛି । ଏହା ପାରିଜାତ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଫୁଲ ଗୁଛ ରହିଛି ।
ଦଶଯୋଜନଗନ୍ଧୀନି କୁସୁମାନି ସମନ୍ତତଃ । ମୋଦଯନ୍ତି ଗଣାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଯେ ଦେଵୀକର୍ମକାରିଣଃ
ଦଶ ଯୋଜନା ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘ୍ରାଣ ହେଉଥିବା ଫୁଲ ଚାରିପଟେ ରହିଛି, ଯାହା ଦେବୀଙ୍କ କାମ କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ଦଳଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି ।
ତତ୍ରାଧିନାଥଃ ସମ୍ପ୍ରୋକ୍ତୋ ହେମନ୍ତର୍ତୁର୍ମହୋଜ୍ଜ୍ଵଲଃ । ସଗଣଃ ସାଯୁଧଃ ସର୍ଵାନ୍ ରାଗିଣୋ ରଞ୍ଜଯନ୍ନୃପ
ଏଠାରେ ଅଧିପତି ଭାବେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେମନ୍ତ ଋତୁ ବସନ୍ତି । ସେ ତାଙ୍କ ଦଳ ଓ ଅସ୍ତ୍ରସଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତ ଜନଙ୍କୁ ରଙ୍ଗିଦେଉଛନ୍ତି, ରାଜନ ।
ସହଶ୍ରୀଶ୍ଚ ସହସ୍ଯଶ୍ରୀର୍ଦ୍ଵେ ଭାର୍ଯେ ତସ୍ଯ ସମ୍ମତେ । ଵସନ୍ତି ତତ୍ର ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ଯେ ଦେଵୀଵ୍ରତକାରିଣଃ
ତାଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା — ସହଶ୍ରୀ ଓ ସହସ୍ୟଶ୍ରୀ । ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଦେବୀଙ୍କ ବ୍ରତ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସିଦ୍ଧ ଭାବେ ବସନ୍ତି ।
ରୌପ୍ଯସାଲମଯାଦଗ୍ରେ ସପ୍ତଯୋଜନଦୈର୍ଘ୍ଯଵାନ୍ । ସୌଵର୍ଣସାଲଃ ସମ୍ପ୍ରୋକ୍ତସ୍ତପ୍ତହାଟକକଲ୍ପିତଃ
ରୌପ୍ୟ ମହଲ ସାମ୍ନାରେ, ସାତି ଯୋଜନା ଲମ୍ବା ଏକ ସୁନାର ମହଲ ଅଛି, ଯାହା ଶୁଦ୍ଧ ସୁନାରେ ତିଆରି ।
ମଧ୍ଯେ କଦମ୍ବଵାଟୀ ତୁ ପୁଷ୍ପପଲ୍ଲଵଶୋଭିତା । କଦମ୍ବମଦିରାଧାରାଃ ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ ସହସ୍ରଶଃ
ଏହାର ମଧ୍ୟରେ କଦମ୍ବ ଗଛର ବାଗିଚା ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଫୁଲ ଓ କିଶଳୟ ରେ ଶୋଭିତ । ଏଠାରେ ହଜାର ହଜାର କଦମ୍ବ ମଧୁର ଧାରା ବହୁଛି ।
ଯାଭିର୍ନିପୀତପୀତାଭିର୍ନିଜାନନ୍ଦୋଽନୁଭୂଯତେ । ତତ୍ରାଧିନାଥଃ ସମ୍ପ୍ରୋକ୍ତଃ ଶୈଶିରର୍ତୁର୍ମହୋଦଯଃ
ଏହି ସୁନା ଧାରା ପିଇଲେ ନିଜ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ ହୁଏ । ଏଠାରେ ଅଧିପତି ଭାବେ ମହୋଦୟ ଶିଶିର ଋତୁ ବସନ୍ତି ।
ତପଃଶ୍ରୀଶ୍ଚ ତପସ୍ଯଶ୍ରୀର୍ଦ୍ଵେ ଭାର୍ଯେ ତସ୍ଯ ସମ୍ମତେ । ମୋଦମାନଃ ସହୈତାଭ୍ଯାଂ ଵର୍ତତେ ଶିଶିରାକୃତିଃ
ତାଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା — ତପଃଶ୍ରୀ ଓ ତପସ୍ୟାଶ୍ରୀ । ସେ ଦୁହିଁଜଣ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ଶିଶିର ଆକୃତିରେ ବସନ୍ତି ।
ନାନାଵିଲାସସଂଯୁକ୍ତୋ ନାନାଗଣସମାଵୃତଃ । ନିଵସନ୍ତି ମହାସିଦ୍ଧା ଯେ ଦେଵୀଦାନକାରିଣଃ
ସେ ବିଭିନ୍ନ ବିଳାସରେ ଯୁକ୍ତ ଓ ବହୁ ଦଳ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛନ୍ତି । ଯେମାନେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠାରେ ମହାସିଦ୍ଧ ଭାବେ ବସନ୍ତି ।
ନାନାଭୋଗସମୁତ୍ପନ୍ନମହାନନ୍ଦସମନ୍ଵିତାଃ । ସାଙ୍ଗନାଃ ପରିଵାରୈସ୍ତୁ ସଙ୍ଘଶଃ ପରିଵାରିତାଃ
ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏଥିବା ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ଯୁକ୍ତ, ସେମାନେ ନିଜ ସଙ୍ଗୀନୀ ଓ ପରିବାର ସହ ଦଳ ଦଳ ଭାବେ ଘେରାଯାଇଛନ୍ତି ।
ସ୍ଵର୍ଣସାଲମଯାଦଗ୍ରେ ମୁନିଯୋଜନଦୈର୍ଘ୍ଯଵାନ୍ । ପୁଷ୍ପରାଗମଯଃ ସାଲଃ କୁଙ୍କୁମାରୁଣଵିଗ୍ରହଃ
ସୁନାର ମହଲ ସାମ୍ନାରେ, ଏକ ମୁନି ଯୋଜନା ଲମ୍ବା, ପୁଷ୍ପରାଗ ମଣିରେ ତିଆରି, କୁଙ୍କୁମ ରଙ୍ଗର ଏକ ମହଲ ଅଛି ।
ପୁଷ୍ପରାଗମଯୀ ଭୂମିର୍ଵନାନ୍ଯୁପଵନାନି ଚ । ରତ୍ନଵୃକ୍ଷାଲଵାଲାଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପରାଗମଯାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଏଠାର ଭୂମି, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉପବନ ସବୁ ପୁଷ୍ପରାଗ ମଣିରେ ତିଆରି । ରତ୍ନ ଗଛର ଶାରି ମଧ୍ୟ ପୁଷ୍ପରାଗ ମଣିର ହେବାକୁ କୁହାଯାଏ ।
ପ୍ରାକାରୋ ଯସ୍ଯ ରତ୍ନସ୍ଯ ତଦ୍ରତ୍ନରଚିତା ଦ୍ରୁମାଃ । ଵନଭୂଃ ପକ୍ଷିଣଶ୍ଚୈଵ ରତ୍ନଵର୍ଣଜଲାନି ଚ
ଏହି ରତ୍ନର ପ୍ରାକାର ଓ ଏହି ମଣିରେ ତିଆରି ଗଛ, ଜଙ୍ଗଲ ଭୂମି, ପକ୍ଷୀ ଏବଂ ଜଳ ମଧ୍ୟ ରତ୍ନ ରଙ୍ଗର ।
ମଣ୍ଡପା ମଣ୍ଡପସ୍ତମ୍ଭାଃ ସରାଂସି କମଲାନି ଚ । ପ୍ରାକାରେ ତତ୍ର ଯଦ୍ଯତ୍ସ୍ଯାତ୍ତତ୍ସର୍ଵଂ ତତ୍ସମଂ ଭଵେତ୍
ମଣ୍ଡପ, ତାହାର ଖମ୍ଭ, ସରୋବର ଓ ପଦ୍ମ — ପ୍ରାକାର ଭିତରେ ଯେଉଁଠି ଯାହା ଅଛି, ସେ ସବୁ ଏହି ମଣି ସମାନ ହେଉଛି ।
ପରିଭାଷେଯମୁଦ୍ଦିଷ୍ଟା ରତ୍ନସାଲାଦିଷୁ ପ୍ରଭୋ । ତେଜସା ସ୍ଯାଲ୍ଲକ୍ଷଗୁଣଃ ପୂର୍ଵସାଲାତ୍ପରୋ ନୃପ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ବର୍ଣ୍ଣନା ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ମଣ୍ଡପ ଓ ଏହା ସଦୃଶ ଅନ୍ୟ ଘରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଛି। ଏହାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ପୂର୍ବ ମଣ୍ଡପଠାରୁ ଲକ୍ଷଗୁଣିଏ ଅଧିକ, ହେ ରାଜା।
ଦିକ୍ପାଲା ନିଵସନ୍ତ୍ଯତ୍ର ପ୍ରତିବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଵର୍ତିନାମ୍ । ଦିକ୍ପାଲାନାଂ ସମଷ୍ଟ୍ଯାତ୍ମରୂପାଃ ସ୍ଫୂର୍ଜଦ୍ଵରାଯୁଧାଃ
ଏଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଦିଗର ରକ୍ଷକମାନେ ବସିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଏଠି ସାମୂହିକ ରୂପରେ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଭାବେ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ପୂର୍ଵାଶାଯାଂ ସମୁତ୍ତୁଙ୍ଗଶୃଙ୍ଗା ପୂରମରାଵତୀ । ନାନୋପଵନସଂଯୁକ୍ତୋ ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ତତ୍ର ରାଜତେ
ପୂର୍ବ ଦିଗର ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଉପରେ ଅମରାବତୀ ନାମକ ସହର ଅଛି, ଯାହା ବିଭିନ୍ନ ଉଦ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ସେଠି ମହାଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଅଭିଭା ଭିତରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ସ୍ଵର୍ଗଶୋଭା ଚ ଯା ସ୍ଵର୍ଗେ ଯାଵତୀ ସ୍ଯାତ୍ତତୋଽଧିକା । ସମଷ୍ଟିଶତନେତ୍ରସ୍ଯ ସହସ୍ରଗୁଣତଃ ସ୍ମୃତା
ସ୍ୱର୍ଗର ଯେତେ ଶୋଭା ଅଛି, ଏଠି ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ। ଏହି ଶୋଭା ଶତଚକ୍ଷୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସାମୂହିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାଠାରୁ ହଜାର ଗୁଣିଏ ବେଶି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଐରାଵତସମାରୂଢୋ ଵଜ୍ରହସ୍ତଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଦେଵସେନାପରିଵୃତୋ ରାଜତେଽତ୍ର ଶତକ୍ରତୁଃ
ଏଠି ଏଇରାବତ ହାତୀ ଉପରେ ଚଢି, ବଜ୍ରଧାରୀ, ଶୂରବୀର ଏବଂ ଦେବମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଲୋକିକ ଭାବେ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ଦେଵାଙ୍ଗନାଗଣଯୁତା ଶଚୀ ତତ୍ର ଵିରାଜତେ । ଵହ୍ନିକୋଣେ ଵହ୍ନିପୁରୀ ଵହ୍ନିପୂଃସଦୃଶୀ ନୃପ
ଦେବାଙ୍ଗନାମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ଶଚୀ ଏଠି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଦିଗରେ ଅଗ୍ନିପୁରୀ ଅଛି, ଯାହା ଅଗ୍ନିର ନିଜ ନିବାସ ସଦୃଶ।