ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ସର୍ଵାନ୍ଵିସୃଜ୍ଯାଥ ଗୌତମୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ । ପ୍ରାରବ୍ଧାମିତି ମତ୍ଵା ତୁ ଚିତ୍ତେ ଶାନ୍ତିଂ ଜଗାମ ହ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଇ, ଗୌତମ ମୁନି, ଯାହା ହେବା ଥିଲା ଆରମ୍ଭ ହେଲା ବୋଲି ଭାବି, ମନରେ ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ।
ଏତସ୍ମାତ୍କାରଣାଦ୍ରାଜନ୍ ଗତେ କୃଷ୍ଣେ ତୁ ଧୀମତି । କଲୌ ଯୁଗେ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ତୁ କୁମ୍ଭୀପାକାତ୍ତୁ ନିର୍ଗତାଃ
ଏହି କାରଣରୁ, ରାଜନ୍, ଜ୍ଞାନୀ କୃଷ୍ଣ ଯାଉଥିବାବେଳେ ଏବଂ କଳିଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲାବେଳେ, ସେମାନେ କୁମ୍ଭୀପାକରୁ ବାହାରିଲେ।
ଭୁଵି ଜାତା ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚ ଶାପଦଗ୍ଧାଃ ପୁରା ତୁ ଯେ । ସନ୍ଧ୍ଯାତ୍ରଯଵିହୀନାଶ୍ଚ ଗାଯତ୍ରୀଭକ୍ତିଵର୍ଜିତାଃ
ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଶାପରେ ଦଗ୍ଧ ହେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସନ୍ଧ୍ୟାତ୍ରୟ ନାହିଁ, ଗାୟତ୍ରୀ ଭକ୍ତି ନାହିଁ।
ଵେଦଭକ୍ତିଵିହୀନାଶ୍ଚ ପାଖଣ୍ଡମତଗାମିନଃ । ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରାଦିସତ୍କର୍ମସ୍ଵଧାସ୍ଵାହାଵିଵର୍ଜିତାଃ
ବେଦ ଭକ୍ତି ନାହିଁ, ଅପସଂପ୍ରଦାୟର ମତ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ 'ସ୍ଵଧା', 'ସ୍ଵାହା' ଦାନ ନାହିଁ।
ମୂଲପ୍ରକୃତିମଵ୍ଯକ୍ତାଂ ନୈଵ ଜାନନ୍ତି କର୍ହିଚିତ୍ । ତପ୍ତମୁଦ୍ରାଙ୍କିତାଃ କେଚିତ୍କାମାଚାରରତାଃ ପରେ
ମୂଳପ୍ରକୃତି ଅବ୍ୟକ୍ତକୁ କେବେ ଜାଣିନାହାନ୍ତି; କିଛି ଲୋକ ତପ୍ତ ମୁଦ୍ରା ଲାଗିଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ କାମ ଆଚାରରେ ମନ ଲଗାନ୍ତି।
କାପାଲିକାଃ କୌଲିକାଶ୍ଚ ବୌଦ୍ଧା ଜୈନାସ୍ତଥାପରେ । ପଣ୍ଡିତା ଅପି ତେ ସର୍ଵେ ଦୁରାଚାରପ୍ରଵର୍ତକାଃ
କିଛି କାପାଳିକ, କୌଳିକ, ବୌଦ୍ଧ, ଜୈନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ; ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତେ ଦୁରାଚାରରେ ଲିପ୍ତ।
ଲମ୍ପଟାଃ ପରଦାରେଷୁ ଦୁରାଚାରପରାଯଣାଃ । କୁମ୍ଭୀପାକଂ ପୁନଃ ସର୍ଵେ ଯାସ୍ଯନ୍ତି ନିଜକର୍ମଭିଃ
ପରସ୍ତ୍ରୀରେ ଲମ୍ପଟ, ଦୁରାଚାରରେ ଲଗ୍ନ; ସମସ୍ତେ ନିଜ କର୍ମରେ ପୁଣି କୁମ୍ଭୀପାକକୁ ଯିବେ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵାତ୍ମନା ରାଜନ୍ ସଂସେଵ୍ଯା ପରମେଶ୍ଵରୀ । ନ ଵିଷ୍ଣୂପାସନା ନିତ୍ଯା ନ ଶିଵୋପାସନା ତଥା
ତେଣୁ, ରାଜନ୍, ସମସ୍ତ ଭାବରେ ପରମେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ; ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବଙ୍କ ନିତ୍ୟ ଉପାସନା ଏହି ପଥ ନୁହେଁ।
ନିତ୍ଯା ଚୋପାସନା ଶକ୍ତେର୍ଯାଂ ଵିନା ତୁ ପତତ୍ଯଧଃ । ସର୍ଵମୁକ୍ତଂ ସମାସେନ ଯତ୍ପୃଷ୍ଟଂ ତତ୍ତ୍ଵଯାନଘ
ନିତ୍ୟ ଶକ୍ତି ଉପାସନା ଛଡା ଅଧଃପତନ ନିଶ୍ଚିତ; ଅପରାଧ ହୀନ, ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିବା ସବୁକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଦେଲି।
ଅତଃ ପରଂ ମଣିଦ୍ଵୀପଵର୍ଣନଂ ଶୃଣୁ ସୁନ୍ଦରମ୍ । ଯତ୍ପରଂ ସ୍ଥାନମାଦ୍ଯାଯା ଭୁଵନେଶ୍ଯା ଭଵାରଣେଃ
ଏବେ ମଣିଦ୍ବୀପର ସୁନ୍ଦର ବର୍ଣ୍ନନା ଶୁଣ, ଯାହା ପ୍ରଥମା ଭବାରଣୀ, ଭୁବନେଶ୍ୱରୀଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନିବାସ।
; ମଣିଦ୍ଵୀପଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ବ୍ରହ୍ମଲୋକାଦୂର୍ଧ୍ଵଭାଗେ ସର୍ଵଲୋକୋଽସ୍ତି ଯଃ ଶ୍ରୁତଃ । ମଣିଦ୍ଵୀପଃ ସ ଏଵାସ୍ତି ଯତ୍ର ଦେଵୀ ଵିରାଜତେ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରୁ ଉପରେ ଏକ ଲୋକ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣା; ସେହି ମଣିଦ୍ବୀପ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବୀ ଚମକୁଛନ୍ତି।
ସର୍ଵସ୍ମାଦଧିକୋ ଯସ୍ମାତ୍ସର୍ଵଲୋକସ୍ତତଃ ସ୍ମୃତଃ । ପୁରା ପରାମ୍ବଯୈଵାଯଂ କଲ୍ପିତୋ ମନସେଚ୍ଛଯା
ସମସ୍ତ ଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଥିବାରୁ, ଏହାକୁ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ପରାମ୍ବା ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଏହାକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ।
ସର୍ଵାଦୌ ନିଜଵାସାର୍ଥଂ ପ୍ରକୃତ୍ଯା ମୂଲଭୂତଯା । କୈଲାସାଦଧିକୋ ଲୋକୋ ଵୈକୁଣ୍ଠାଦପି ଚୋତ୍ତମଃ
ସମସ୍ତ ଆରମ୍ଭରେ, ନିଜ ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ମୂଳ ସ୍ୱଭାବରେ, ଦେବୀ ନିଜ ବାସସ୍ଥାନ ପାଇଁ ଏକ ଏମିତି ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯାହା କୈଳାସ ଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଏବଂ ବୈକୁଣ୍ଠ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।
ଗୋଲୋକାଦପି ସର୍ଵସ୍ମାତ୍ସର୍ଵଲୋକୋଽଧିକଃ ସ୍ମୃତଃ । ନ ତତ୍ସମଂ ତ୍ରିଲୋକ୍ଯାଂ ତୁ ସୁନ୍ଦରଂ ଵିଦ୍ଯତେ କ୍ଵଚିତ୍
ଏହି ଲୋକକୁ ଗୋଲୋକ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ତିନି ଲୋକରେ ଏହା ପରି ସୁନ୍ଦର କିଛିଏ ନାହିଁ ।
ଛତ୍ରୀଭୂତଂ ତ୍ରିଜଗତୋ ଭଵସନ୍ତାପନାଶକମ୍ । ଛାଯାଭୂତଂ ତଦେଵାସ୍ତି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡାନାଂ ତୁ ସତ୍ତମ
ଏହି ଲୋକ ତିନି ଜଗତ ପାଇଁ ଛତା ପରି ରହିଛି, ଭବସଂତାପ ଦୂର କରେ; ଏହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ ।
ବହୁଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣୋ ଗମ୍ଭୀରସ୍ତାଵଦେଵ ହି । ମଣିଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ପରିତୋ ଵର୍ତତେ ତୁ ସୁଧୋଦଧିଃ
ମଣିଦ୍ୱୀପକୁ ଚାରିପାଖରେ ଅନେକ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଓ ଗଭୀର ଶୁଧ୍ଧ ସମୁଦ୍ର ଘେରି ରହିଛି ।
ମରୁତ୍ସଙ୍ଘଟ୍ଟନୋତ୍କୀର୍ଣତରଙ୍ଗ ଶତସଙ୍କୁଲଃ । ରତ୍ନାଚ୍ଛଵାଲୁକାଯୁକ୍ତୋ ଝଷଶଙ୍ଖସମାକୁଲଃ
ଏହି ସମୁଦ୍ର ବାୟୁର ଝଟକାରେ ଉଠୁଥିବା ଶତଶଃ ତରଙ୍ଗରେ ଭରିଯାଇଛି, ରତ୍ନରେ ଚମକୁଥିବା ବାଳୁକା ଓ ଅନେକ ମାଛ ଓ ଶଂଖ ରହିଛି ।
ଵୀଚିସଙ୍ଘର୍ଷସଞ୍ଜାତଲହରୀକଣଶୀତଲଃ । ନାନାଧ୍ଵଜସମାଯୁକ୍ତନାନାପୋତଗତାଗତୈଃ
ତରଙ୍ଗର ଘସାଘସିରେ ଉଠୁଥିବା ଜଳକଣ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମୁଦ୍ର ଶୀତଳ ହୋଇଯାଏ; ବିଭିନ୍ନ ପତାକା ରେ ଶୋଭିତ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜାହାଜ ଆସିଯାଉଛି, ଯାଉଛି ।
ଵିରାଜମାନଃ ପରିତସ୍ତୀରରତ୍ନଦ୍ରୁମୋ ମହାନ୍ । ତଦୁତ୍ତରମଯୋଧାତୁନିର୍ମିତୋ ଗଗନେ ତତଃ
ଚାରିପାଖରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ତଟ ରତ୍ନ ଗଛରେ ଚମକୁଛି; ଏହା ପରେ ଆକାଶରେ ଦିବ୍ୟ ଧାତୁରେ ତିଆରି ଏକ ଦେଉଳ ରହିଛି ।
ସପ୍ତଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଃ ପ୍ରାକାରୋ ଵର୍ତତେ ମହାନ୍ । ନାନାଶସ୍ତ୍ରପ୍ରହରଣା ନାନାଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦାଃ
ସାତ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରାକାର ଅଛି, ଯାହା ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଯୁଦ୍ଧ ଦକ୍ଷ ସେନାରେ ଭରିଆ ।
ରକ୍ଷକା ନିଵସନ୍ତ୍ଯତ୍ର ମୋଦମାନାଃ ସମନ୍ତତଃ । ଚତୁର୍ଦ୍ଵାରସମାଯୁକ୍ତୋ ଦ୍ଵାରପାଲଶତାନ୍ଵିତଃ
ସେଠାରେ ରକ୍ଷକମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଆନନ୍ଦରେ ବସୁଛନ୍ତି; ଚାରିଟି ଦ୍ୱାର ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାରରେ ଶତଶଃ ଦ୍ୱାରପାଳ ରହିଛନ୍ତି ।
ନାନାଗଣୈଃ ପରିଵୃତୋ ଦେଵୀଭକ୍ତିଯୁତୈର୍ନୃପ । ଦର୍ଶନାର୍ଥଂ ସମାଯାନ୍ତି ଯେ ଦେଵା ଜଗଦୀଶିତୁଃ
ହେ ରାଜା, ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଦେବୀଭକ୍ତ ଦଳ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି; ଯେଉଁ ଦେବତାମାନେ ଜଗତର ନାଥ, ସେମାନେ ଦେବୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତି ।
ତେଷାଂ ଗଣା ଵସନ୍ତ୍ଯତ୍ର ଵାହନାନି ଚ ତତ୍ର ହି । ଵିମାନଶତସଙ୍ଘର୍ଷଘଣ୍ଟାସ୍ଵନସମାକୁଲଃ
ସେମାନଙ୍କ ଦଳ ଓ ବାହନମାନେ ଏଠାରେ ବସୁଛନ୍ତି; ଶତଶଃ ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ଓ ଘଣ୍ଟାର ଶବ୍ଦରେ ସେଠି ଚଉଦିକ ଗଞ୍ଜିଉଠେ ।
ହଯହେଷାଖରାଘାତବଧିରୀକୃତଦିଙ୍ମୁଖଃ । ଗଣୈଃ କିଲକିଲାରାଵୈର୍ଵେତ୍ରହସ୍ତୈଶ୍ଚ ତାଡିତାଃ
ଘୋଡ଼ାର ହିହିନାରି ଓ ରଥର ଧ୍ୱନିରେ ଦିଗବାରି ଅନୁଭବ ହୋଇଯାଏ; ଗଣମାନେ ହାତରେ ଛଡ଼ ନେଇ ଚିତ୍କାର କରି ଶବ୍ଦ କରନ୍ତି ।
ସେଵକା ଦେଵସଙ୍ଘାନାଂ ଭ୍ରାଜନ୍ତେ ତତ୍ର ଭୂମିପ । ତସ୍ମିନ୍କୋଲାହଲେ ରାଜନ୍ନ ଶବ୍ଦଃ କେନଚିତ୍କ୍ଵଚିତ୍
ଦେବତାମାନଙ୍କ ସେବକମାନେ ସେଠି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ରହନ୍ତି, ହେ ରାଜା; ସେଇ କୋଳାହଳ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶବ୍ଦ କେଉଁଠି ଶୁଣାଯାଏ ନାହିଁ ।
କସ୍ଯଚିଚ୍ଛ୍ରୂଯତେଽତ୍ଯନ୍ତଂ ନାନାଧ୍ଵନିସମାକୁଲେ । ପଦେ ପଦେ ମିଷ୍ଟଵାରିପରିପୂର୍ଣସରାଂସି ଚ
ସେଇ ଅନେକ ଧ୍ୱନିର ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶବ୍ଦ କେବେ ଶୁଣାଯାଏ ନାହିଁ; ପ୍ରତି ପଦେ ପଦେ ମିଠା ପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସରୋବର ରହିଛି ।
ଵାଟିକା ଵିଵିଧା ରାଜନ୍ ରତ୍ନଦ୍ରୁମଵିରାଜିତାଃ । ତଦୁତ୍ତରଂ ମହାସାରଧାତୁନିର୍ମିତମଣ୍ଡଲଃ
ହେ ରାଜା, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଉଦ୍ୟାନ ରତ୍ନ ଗଛରେ ଶୋଭିତ; ଏହା ପରେ ମୂଲ୍ୟବାନ ଧାତୁରେ ତିଆରି ଏକ ବଡ଼ ମଣ୍ଡଳ ଅଛି ।
ସାଲୋଽପରୋ ମହାନସ୍ତି ଗଗନସ୍ପର୍ଶି ଯଚ୍ଛିରଃ । ତେଜସା ସ୍ଯାଚ୍ଛତଗୁଣଃ ପୂର୍ଵସାଲାଦଯଂ ପରଃ
ଅନ୍ୟ ଏକ ବଡ଼ ଦେଉଳ ଅଛି, ଯାହାର ଶିଖର ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଯାଏ; ଏହା ପୂର୍ବ ଦେଉଳ ଠାରୁ ଶତଗୁଣା ଅଧିକ ତେଜସ୍ୱୀ ।
ଗୋପୁରଦ୍ଵାରସହିତୋ ବହୁଵୃକ୍ଷସମନ୍ଵିତଃ । ଯା ଵୃକ୍ଷଜାତଯଃ ସନ୍ତି ସର୍ଵାସ୍ତାସ୍ତତ୍ର ସନ୍ତି ଚ
ଉଚ୍ଚ ଗୋପୁର ଦ୍ୱାର ଓ ଅନେକ ଗଛରେ ଭରିଆ; ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଗଛ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଏଠି ମିଳେ ।
ନିରନ୍ତରଂ ପୁଷ୍ପଯୁତାଃ ସଦା ଫଲସମନ୍ଵିତାଃ । ନଵପଲ୍ଲଵସଂଯୁକ୍ତାଃ ପରସୌରଭସଙ୍କୁଲାଃ
ସେମାନେ ସଦା ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳରେ ଭରିଆ, ନିରନ୍ତର ନୂତନ ପତ୍ରରେ ଶୋଭିତ ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସୁଗନ୍ଧରେ ଭରିପୁର ।