ଶ୍ରୀଦେଵୀଭିନ୍ନଦେଵେଷୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭକ୍ତିସମନ୍ଵିତାଃ । ଶଙ୍ଖଚକ୍ରାଦ୍ଯଙ୍କିତାଶ୍ଚ ଭଵତ ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ଶ୍ରୀଦେବୀ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ତୁମେ ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ କରୁଛ, ଶଂଖ ଚକ୍ର ଭଳି ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିଛ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ।
କାପାଲିକମତାସକ୍ତା ବୌଦ୍ଧଶାସ୍ତ୍ରରତାଃ ସଦା । ପାଖଣ୍ଡାଚାରନିରତା ଭଵତ ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
କାପାଳିକ ମତରେ ଆସକ୍ତ, ବୌଦ୍ଧ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ରୁଚି ଓ ପାଖଣ୍ଡ ଆଚରଣରେ ଲିନ ଅଛ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ।
ପିତୃମାତୃସୁତାଭ୍ରାତୃକନ୍ଯାଵିକ୍ରଯିଣସ୍ତଥା । ଭାର୍ଯାଵିକଯିଣସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ଭଵତ ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ପିତା, ମାଆ, ପୁଅ, ଭାଇ, ଝିଅ ଓ ଜଣେ ଭଳି ଜଣେ ଜଣାଙ୍କୁ ବିକ୍ରି କରୁଛ, ଭାବିକୁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ବିକ୍ରି କରୁଛ, ତେଣୁ ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ।
ଵେଦଵିକ୍ରଯିଣସ୍ତଦ୍ଵତ୍ତୀର୍ଥଵିକ୍ରଯିଣସ୍ତଥା । ଧର୍ମଵିକ୍ରଯିଣସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ଭଵତ ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ଵେଦ ବିକ୍ରି କରୁଛ, ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ବିକ୍ରି କରୁଛ, ଧର୍ମକୁ ମଧ୍ୟ ବିକ୍ରି କରୁଛ, ଏଭଳି ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ।
ପାଞ୍ଚରାତ୍ରେ କାମଶାସ୍ତ୍ରେ ତଥା କାପାଲିକେ ମତେ । ବୌଦ୍ଧେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁତା ଯୂଯଂ ଭଵତ ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ପାଞ୍ଚରାତ୍ର, କାମଶାସ୍ତ୍ର, କାପାଳିକ ମତ ଓ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖ, ଏଭଳି ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ।
ମାତୃକନ୍ଯାଗାମିନଶ୍ଚ ଭଗିନୀଗାମିନସ୍ତଥା । ପରସ୍ତ୍ରୀଲମ୍ପଟାଃ ସର୍ଵେ ଭଵତ ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ମାଆ, ଝିଅ, ଭଉଣୀଙ୍କୁ ଭଳି ନିଜ ଆତ୍ମୀୟ ମହିଳାଙ୍କୁ ଯିବା, ଓ ଅନ୍ୟର ଜନାନୀଙ୍କୁ ଆସକ୍ତ ହେବା, ସମସ୍ତେ ଏଭଳି କରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ ହେଉଛ।
ଯୁଷ୍ମାକଂ ଵଂଶଜାତାଶ୍ଚ ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚ ପୁରୁଷାସ୍ତଥା । ମଦ୍ଦତ୍ତଶାପଦଗ୍ଧାସ୍ତେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଭଵତ୍ସମାଃ
ତୁମ ଗୋତ୍ରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପୁରୁଷ ଓ ମହିଳାମାନେ, ମୋର ଶାପରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ତୁମେ ଯେମିତି ଅଛ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଭଳି ହେବେ।
କିଂ ମଯା ବହୁନୋକ୍ତେନ ମୂଲପ୍ରକୃତିରୀଶ୍ଵରୀ । ଗାଯତ୍ରୀ ପରମା ଭୂଯାଦ୍ଯୁଷ୍ମାସୁ ଖଲୁ କୋପିତା
ମୁଁ ଅଧିକ କାହିଁକି କହିବି? ମୂଳ ପ୍ରକୃତି ଈଶ୍ୱରୀ, ଗାୟତ୍ରୀ ଦେବୀ, ସେ ତୁମେ ଉପରେ ନିଶ୍ଚୟ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଅନ୍ଧକୂପାଦିକୁଣ୍ଡେଷୁ ଯୁଷ୍ମାକଂ ସ୍ଯାତ୍ସଦା ସ୍ଥିତିଃ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଵାଗ୍ଦଣ୍ଡମୀଦୃଶଂ କୃତ୍ଵାପ୍ଯୁପସ୍ପୃଶ୍ଯ ଜଲଂ ତତଃ
ତୁମେ ସଦା ଅନ୍ଧା କୁଆଁ ଓ ଏପରି ଗଭୀର ଗଡ଼ିକୁ ରହିବ। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି ଶାପ ଦେଇ, ସେ ପରେ ଜଳ ଛୁଇଁ ପବିତ୍ର ହେଲେ।
ଜଗାମ ଦର୍ଶନାର୍ଥଂ ଚ ଗାଯତ୍ର୍ଯାଃ ପରମୋସ୍ତୁକଃ । ପ୍ରଣନାମ ମହାଦେଵୀଂ ସାପି ଦେଵୀ ପରାତ୍ପରା
ସେ ଗାୟତ୍ରୀ ଦେବୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଗଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ପରମ ଦେବୀଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଉପରେ ଅଛନ୍ତି।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ କୃତିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ମଯଂ ଚିତ୍ତେ ଚକାର ହ । ଅଦ୍ଯାପି ତସ୍ଯା ଵଦନଂ ସ୍ମଯଯୁକ୍ତଂ ଚ ଦୃଶ୍ଯତେ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ଦେବୀ ମନରେ ହସିଲେ; ଏଠାକୁ ଆଜି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ହସ ଦେଖାଯାଏ।
ଉଵାଚ ମୁନିଵର୍ଯଂ ତଂ ସ୍ମଯମାନମୁଖାମ୍ବୁଜା । ଭୁଜଙ୍ଗାଯାର୍ପିତଂ ଦୁଗ୍ଧଂ ଵିଷାଯୈଵୋପଜାଯତେ
ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ, ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ସାପକୁ ଦୁଧ ଦେଲେ ସେ ମଧୁର ହେବ ନାହିଁ, ବିଷ ହେଉଛି।'
ଶାନ୍ତିଂ କୁରୁ ମହାଭାଗ କର୍ମଣୋ ଗତିରୀଦୃଶୀ । ଇତି ଦେଵୀଂ ପ୍ରଣମ୍ଯାଥ ତତୋଽଗାତ୍ସ୍ଵାଶ୍ରମଂ ପ୍ରତି
'ଶାନ୍ତି କର, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ; କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଏଭଳି ହୁଏ।' ଏଭଳି ଦେବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସେ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ।
ତତୋ ଵିପ୍ରୈଃ ଶାପଦଗ୍ଧୈର୍ଵିସ୍ମୃତା ଵେଦରାଶଯଃ । ଗାଯତ୍ରୀ ଵିସ୍ମୃତା ସର୍ଵୈସ୍ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ତାପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଶାପରେ, ବେଦମାନେ ଭୁଲିଯାଇଲେ; ସମସ୍ତେ ଗାୟତ୍ରୀକୁ ଭୁଲିଗଲେ, ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ହେଲା।
ତେ ସର୍ଵେଽଥ ମିଲିତ୍ଵା ତୁ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପଯୁତାସ୍ତଥା । ପ୍ରଣେମୁର୍ମୁନିଵର୍ଯଂ ତଂ ଦଣ୍ଡଵତ୍ପତିତା ଭୁଵି
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକଠା ହେଇ, ଗଭୀର ପଶ୍ଚାତାପରେ, ମହାମୁନିଙ୍କ ପାଖରେ ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପଡି ଶିର ନମାଇଲେ।
ନୋଚୁଃ କିଞ୍ଚନ ଵାକ୍ଯଂ ତୁ ଲଜ୍ଜଯାଧୋମୁଖାଃ ସ୍ଥିତାଃ । ପ୍ରସୀଦେତି ପ୍ରସୀଦେତି ପ୍ରସୀଦେତି ପୁନଃ ପୁନଃ
ଲଜ୍ଜାରେ ମୁହଁ ନମାଇ ଉଭେ ରହିଲେ, କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ; ବାରମ୍ବାର 'ଦୟା କର, ଦୟା କର, ଦୟା କର' ବୋଲି ଦେଉଥିଲେ।
ପ୍ରାର୍ଥଯାମାସୁରଭିତଃ ପରିଵାର୍ଯ ମୁନୀଶ୍ଵରମ୍ । କରୁଣାପୂର୍ଣହୃଦଯୋ ମୁନିସ୍ତାନ୍ସମୁଵାଚ ହ
ସେମାନେ ମୁନିଶ୍ରୀଙ୍କୁ ଘେରି ଭୟରେ ଅନୁରୋଧ କଲେ; ମୁନି, ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟ ନେଇ, ସେମାନେ ପାଇଁ କଥା କହିଲେ।
କୃଷ୍ଣାଵତାରପର୍ଯନ୍ତଂ କୁମ୍ଭୀପାକେ ଭଵେତ୍ସ୍ଥିତିଃ । ନ ମେ ଵାକ୍ଯଂ ମୃଷା ଭୂଯାଦିତି ଜାନୀଥ ସର୍ଵଥା
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅବତାର ଶେଷ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ କୁମ୍ଭୀପାକରେ ରହିବା; ମୋର କଥା କେବେ ମିଥ୍ୟା ହେବ ନାହିଁ, ଏହି କଥା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଜାଣ।
ତତଃ ପରଂ କଲିଯୁଗେ ଭୁଵି ଜନ୍ମ ଭଵେଦ୍ଧି ଵାମ୍ । ମଦୁକ୍ତଂ ସର୍ଵମେତତ୍ତୁ ଭଵେଦେଵ ନ ଚାନ୍ଯଥା
ତାପରେ କଳିଯୁଗରେ ତୁମେ ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେବା; ମୁଁ ଯାହା କହିଛି, ସେ ସବୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଘଟିବ, ଅନ୍ୟଥା କିଛି ହେବ ନାହିଁ।
ମଚ୍ଛାପସ୍ଯ ଵିମୋକ୍ଷାର୍ଥଂ ଯୁଷ୍ମାକଂ ସ୍ଯାଦ୍ଯଦୀଷଣା । ତର୍ହି ସେଵ୍ଯଂ ସଦା ସର୍ଵୈର୍ଗାଯତ୍ରୀପଦପଙ୍କଜମ୍
ମୋ ଶାପରୁ ମୁକ୍ତି ଚାହିଲେ, ସମସ୍ତେ ସଦା ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କ ପଦପଙ୍କଜକୁ ଉପାସନା କରିବାକୁ ପଡିବ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ସର୍ଵାନ୍ଵିସୃଜ୍ଯାଥ ଗୌତମୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ । ପ୍ରାରବ୍ଧାମିତି ମତ୍ଵା ତୁ ଚିତ୍ତେ ଶାନ୍ତିଂ ଜଗାମ ହ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଇ, ଗୌତମ ମୁନି, ଯାହା ହେବା ଥିଲା ଆରମ୍ଭ ହେଲା ବୋଲି ଭାବି, ମନରେ ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ।
ଏତସ୍ମାତ୍କାରଣାଦ୍ରାଜନ୍ ଗତେ କୃଷ୍ଣେ ତୁ ଧୀମତି । କଲୌ ଯୁଗେ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ତୁ କୁମ୍ଭୀପାକାତ୍ତୁ ନିର୍ଗତାଃ
ଏହି କାରଣରୁ, ରାଜନ୍, ଜ୍ଞାନୀ କୃଷ୍ଣ ଯାଉଥିବାବେଳେ ଏବଂ କଳିଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲାବେଳେ, ସେମାନେ କୁମ୍ଭୀପାକରୁ ବାହାରିଲେ।
ଭୁଵି ଜାତା ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚ ଶାପଦଗ୍ଧାଃ ପୁରା ତୁ ଯେ । ସନ୍ଧ୍ଯାତ୍ରଯଵିହୀନାଶ୍ଚ ଗାଯତ୍ରୀଭକ୍ତିଵର୍ଜିତାଃ
ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଶାପରେ ଦଗ୍ଧ ହେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସନ୍ଧ୍ୟାତ୍ରୟ ନାହିଁ, ଗାୟତ୍ରୀ ଭକ୍ତି ନାହିଁ।
ଵେଦଭକ୍ତିଵିହୀନାଶ୍ଚ ପାଖଣ୍ଡମତଗାମିନଃ । ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରାଦିସତ୍କର୍ମସ୍ଵଧାସ୍ଵାହାଵିଵର୍ଜିତାଃ
ବେଦ ଭକ୍ତି ନାହିଁ, ଅପସଂପ୍ରଦାୟର ମତ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ 'ସ୍ଵଧା', 'ସ୍ଵାହା' ଦାନ ନାହିଁ।
ମୂଲପ୍ରକୃତିମଵ୍ଯକ୍ତାଂ ନୈଵ ଜାନନ୍ତି କର୍ହିଚିତ୍ । ତପ୍ତମୁଦ୍ରାଙ୍କିତାଃ କେଚିତ୍କାମାଚାରରତାଃ ପରେ
ମୂଳପ୍ରକୃତି ଅବ୍ୟକ୍ତକୁ କେବେ ଜାଣିନାହାନ୍ତି; କିଛି ଲୋକ ତପ୍ତ ମୁଦ୍ରା ଲାଗିଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ କାମ ଆଚାରରେ ମନ ଲଗାନ୍ତି।
କାପାଲିକାଃ କୌଲିକାଶ୍ଚ ବୌଦ୍ଧା ଜୈନାସ୍ତଥାପରେ । ପଣ୍ଡିତା ଅପି ତେ ସର୍ଵେ ଦୁରାଚାରପ୍ରଵର୍ତକାଃ
କିଛି କାପାଳିକ, କୌଳିକ, ବୌଦ୍ଧ, ଜୈନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ; ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତେ ଦୁରାଚାରରେ ଲିପ୍ତ।
ଲମ୍ପଟାଃ ପରଦାରେଷୁ ଦୁରାଚାରପରାଯଣାଃ । କୁମ୍ଭୀପାକଂ ପୁନଃ ସର୍ଵେ ଯାସ୍ଯନ୍ତି ନିଜକର୍ମଭିଃ
ପରସ୍ତ୍ରୀରେ ଲମ୍ପଟ, ଦୁରାଚାରରେ ଲଗ୍ନ; ସମସ୍ତେ ନିଜ କର୍ମରେ ପୁଣି କୁମ୍ଭୀପାକକୁ ଯିବେ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵାତ୍ମନା ରାଜନ୍ ସଂସେଵ୍ଯା ପରମେଶ୍ଵରୀ । ନ ଵିଷ୍ଣୂପାସନା ନିତ୍ଯା ନ ଶିଵୋପାସନା ତଥା
ତେଣୁ, ରାଜନ୍, ସମସ୍ତ ଭାବରେ ପରମେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ; ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବଙ୍କ ନିତ୍ୟ ଉପାସନା ଏହି ପଥ ନୁହେଁ।
ନିତ୍ଯା ଚୋପାସନା ଶକ୍ତେର୍ଯାଂ ଵିନା ତୁ ପତତ୍ଯଧଃ । ସର୍ଵମୁକ୍ତଂ ସମାସେନ ଯତ୍ପୃଷ୍ଟଂ ତତ୍ତ୍ଵଯାନଘ
ନିତ୍ୟ ଶକ୍ତି ଉପାସନା ଛଡା ଅଧଃପତନ ନିଶ୍ଚିତ; ଅପରାଧ ହୀନ, ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିବା ସବୁକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଦେଲି।
ଅତଃ ପରଂ ମଣିଦ୍ଵୀପଵର୍ଣନଂ ଶୃଣୁ ସୁନ୍ଦରମ୍ । ଯତ୍ପରଂ ସ୍ଥାନମାଦ୍ଯାଯା ଭୁଵନେଶ୍ଯା ଭଵାରଣେଃ
ଏବେ ମଣିଦ୍ବୀପର ସୁନ୍ଦର ବର୍ଣ୍ନନା ଶୁଣ, ଯାହା ପ୍ରଥମା ଭବାରଣୀ, ଭୁବନେଶ୍ୱରୀଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନିବାସ।