ଦେଵଦେଵଂ ତଦା ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମୋହଯାମାସ ଦାନଵୌ । ତଦୈଵ ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁଃ ପରମାତ୍ମା ଜଗତ୍ପତିଃ
ସେ ସମୟରେ, ଦେବଙ୍କର ଦେବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ମା' ସେଇ ଦୁଇ ଦାନବକୁ ମୋହିତ କଲେ; ତାହା ସହିତ, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସ୍ୱାମୀ—
ପ୍ରବୋଧମାପ ଦେଵେଶୋ ଦଦୃଶେ ଦାନଵୋତ୍ତମୌ । ତଦା ତୌ ଦାନଵୌ ଘୋରୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ମଧୁସୂଦନମ୍
ଦେବତାଙ୍କର ଦେବ ଜାଗିଲେ ଓ ସେଇ ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବକୁ ଦେଖିଲେ; ତାହାପରେ ସେ ଦୁଇ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ, ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ଦେଖି—
ଯୁଦ୍ଧାଯ କୃତସଙ୍କଲ୍ପୌ ଜଗ୍ମତୁଃ ସନ୍ନିଧିଂ ହରେଃ । ଯୁଯୁଧେ ଚ ତତସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ଭଗଵାନ୍ମଧୁସୂଦନଃ
ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି, ସେମାନେ ହରିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ; ତାପରେ ଭଗବାନ ମଧୁସୂଦନ ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ପଞ୍ଚଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ବାହୁପ୍ରହରଣୋ ଵିଭୁଃ । ତୌ ତଦାତିବଲୋନ୍ମତ୍ତୌ ଜଗନ୍ମାଯାଵିମୋହିତୌ
ପାଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭଗବାନ ନିଜ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ସେ ଦୁଇ ଦାନବ ଅତି ଶକ୍ତିର ମଦରେ ମତ୍ତ ଓ ମାୟାରେ ମୋହିତ ଥିଲେ।
ଵ୍ରିଯତାଂ ଵର ଇତ୍ଯେଵମୂଚତୁଃ ପରମେଶ୍ଵରମ୍ । ଏଵଂ ତଯୋର୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭଗଵାନାଦିପୂରୁଷଃ
"ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚୟନ କର," ବୋଲି ସେମାନେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କହିଲେ; ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଭଗବାନ ଆଦିପୁରୁଷ—
ଵଵ୍ରେ ଵଧ୍ଯାବୁଭୌ ମେଽଦ୍ଯ ଭଵେତାମିତି ନିଶ୍ଚିତମ୍ । ତୌ ତଦାତିବଲୌ ଦେଵଂ ପୁନରେଵୋଚତୁର୍ହରିମ୍
"ଆଜି ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ମାରିବି," ବୋଲି ଚୟନ କଲେ; ତାପରେ ସେ ଦୁଇ ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ପୁନି ହରିଙ୍କୁ କହିଲେ—
ଆଵାଂ ଜହି ନ ଯତ୍ରୋର୍ଵୀ ପଯସା ଚ ପରିପ୍ଲୁତା । ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵତା ଗଦାଶଙ୍ଖଭୃତା ନୃପ
"ଯେଉଁଠାରେ ପୃଥିବୀ ପାଣିରେ ଢାକାଯାଇଛି, ସେଠି ଆମକୁ ମାରିନାହାନ୍ତୁ"; ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ଭଗବାନ ଗଦା ଓ ଶଂଖଧାରୀ କହିଲେ, "ଏମିତି ହେଉ"।
କୃତ୍ଵା ଚକ୍ରେଣ ଵୈ ଛିନ୍ନେ ଜଘନେ ଶିରସୀ ତଯୋଃ । ଏଵଂ ଦେଵୀ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ବ୍ରହ୍ମଣା ସଂସ୍ତୁତା ନୃପ
ତାପରେ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ତାଳୁରେ କାଟିଦେଲେ; ଏଭଳି ଦେବୀ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହେଲେ, ରାଜନ।
ମହାକାଲୀ ମହାରାଜ ସର୍ଵଯୋଗେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରୀ । ମହାଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାସ୍ତଥୋତ୍ପତ୍ତିଂ ନିଶାମଯ ମହୀପତେ
ହେ ମହାରାଜ, ମହାକାଳୀ ସମସ୍ତ ଯୋଗିନୀଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠା; ଏବେ, ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣନ୍ତୁ, ମହୀପତି।
ଦେଵୀଚରିତ୍ରସହିତଂ ସାଵର୍ଣିମନୁଵୃତାନ୍ତଵର୍ଣନମ୍ ମୁନିରୁଵାଚ ମହିଷୀଗର୍ଭସମ୍ଭୂତୋ ମହାବଲପରାକ୍ରମଃ । ଦେଵାନ୍ସର୍ଵାନ୍ପରାଜିତ୍ଯ ମହିଷୋଽଭୂଜ୍ଜଗତ୍ପ୍ରଭୁଃ ॥ ୧ ସର୍ଵେଷାଂ ଲୋକପାଲାନାମଧିକାରାନ୍ମହାସୁରଃ । ବଲାନିର୍ଜିତ୍ଯ ବୁଭୁଜେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯୈଶ୍ଵର୍ଯମଦ୍ଭୁତମ୍
ଦେବୀଙ୍କର ଚରିତ୍ର ସହିତ ସାବର୍ଣ୍ଣି ମନୁଙ୍କ ବୃତ୍ତାନ୍ତର ବର୍ଣ୍ଣନା। ମୁନି କହିଲେ—ମହିଷୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ମହିଷ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ହରାଇ, ଜଗତର ସ୍ୱାମୀ ହେଲା। ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳଙ୍କର ଅଧିକାର ଜିତି, ସେ ମହାସୁର ତିନି ଲୋକର ଅଦ୍ଭୁତ ଶାସନ ଉପଭୋଗ କରିଲା।
ତତଃ ପରାଜିତାଃ ସର୍ଵେ ଦେଵାଃ ସ୍ଵର୍ଗପରିଚ୍ଯୁତାଃ । ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଚ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ତେ ଜଗ୍ମୁର୍ଲୋକମୁତ୍ତମମ୍
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ହାରିଥିବା ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ବହିଷ୍କୃତ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକକୁ ଗଲେ।
ଯତ୍ରୋତ୍ତମୌ ଦେଵଦେଵୌ ସଂସ୍ଥିତୌ ଶଙ୍କରାଚ୍ଯୁତୌ । ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ କଥଯାମାସୁର୍ମହିଷସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବ, ଶଙ୍କର ଓ ଅଚ୍ୟୁତ ବସିଥିଲେ, ସେଠାରେ ସେମାନେ ମହିଷ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ଦେଵାନାଂ ଚୈଵ ସର୍ଵେଷାଂ ସ୍ଥାନାନି ତରସାସୁରଃ । ଵିନିର୍ଜିତ୍ଯ ସ୍ଵଯଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ବଲଵୀର୍ଯମଦୋଦ୍ଧତଃ
ମହିଷ ନାମକ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାନ ଜୋରଦାର ଭାବେ ଦଳି, ଏବେ ନିଜେ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବର ଗର୍ବରେ ତିନି ଲୋକର ଶାସନ ଉପଭୋଗ କରୁଛି।
ମହିଷାସୁରନାମାସୌ ଦୁଷ୍ଟଦୈତ୍ଯୋଽମରେଶ୍ଵରୌ । ଵଧୋପାଯଶ୍ଚ ତସ୍ଯାଶୁ ଚିନ୍ତ୍ଯତାମସୁରାର୍ଦନୌ
ମହିଷାସୁର ନାମର ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ, ହେ ଅମରଦେବତାଙ୍କର ନାଥମାନେ, ତାଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ଉପାୟ ଶୀଘ୍ର ଭାବିବା ଉଚିତ, ହେ ଦାନବନାଶକମାନେ।
ଏଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ଭଗଵାନ୍ଦେଵାନାମାର୍ତିଯୁଗ୍ଵଚଃ । ଚକାର କୋପଂ ସୁବହୁଂ ତଥା ଶଙ୍କରପଦ୍ମଜୌ
ଏପରି ଭାବରେ ଦେବତାମାନେ ଦୁଃଖରେ ପଡି ଯେଉଁ କଥା କହିଥିଲେ, ସେହି କଥା ଶୁଣି ଭଗବାନ୍ ଶିବ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସହିତ ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ଏଵଂ କୋପଯୁତସ୍ଯାସ୍ଯ ହରେରାସ୍ଯାନ୍ମହୀପତେ । ତେଜଃ ପ୍ରାଦୁରଭୂଦ୍ଦିଵ୍ଯଂ ସହସ୍ରାର୍କସମଦ୍ଯୁତି
ହେ ରାଜା, ଏଭଳି ହରିଙ୍କ ମନରେ କ୍ରୋଧ ଆସିବା ସହିତ, ତାଙ୍କ ମୁଁହରୁ ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦିବ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜ ଦେଖାଦେଲା।
ଅଥାନୁକ୍ରମତସ୍ତେଜଃ ସର୍ଵେଷାଂ ତ୍ରିଦିଵୌକସାମ୍ । ଶରୀରାଦୁଦ୍ଭଵଂ ପ୍ରାପ ହର୍ଷଯଦ୍ଵିବୁଧାଧିପାନ୍
ତାପରେ, ସବୁ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଏକ ପରେ ଏକ ତେଜ ବାହାରିଲା, ଯାହା ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଭରିଦେଲା।
ଯଦଭୂଚ୍ଛମ୍ଭୁଜଂ ତେଜୋ ମୁଖମସ୍ଯୋଦପଦ୍ଯତ । କେଶା ବଭୂଵୁର୍ଯାମ୍ଯେନ ଵୈଷ୍ଣଵେନ ଚ ବାହଵଃ
ଶିବଙ୍କ ତେଜରୁ ତାଙ୍କ ମୁଁହ ତିଆରି ହେଲା; ଯମଙ୍କ ତେଜରୁ କେଶ ହେଲା, ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ ତାଙ୍କ ବାହୁ ହେଲା।
ସୌମ୍ଯେନ ଚ ସ୍ତନୌ ଜାତୌ ମାହେନ୍ଦ୍ରେଣ ଚ ମଧ୍ଯମଃ । ଵାରୁଣେନ ତତୋ ଭୂପ ଜଙ୍ଘୋରୂ ସମ୍ବଭୂଵତୁଃ
ତାଙ୍କର ଶୋଣିତ ଦୁଇଟି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, କମର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ତେଜରୁ ଗଢ଼ାଗଲା, ଏବଂ ରାଜା, ତାଙ୍କର ଉରୁ ଓ ଗୋଡ଼ ବରୁଣଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରୁ ଗଢ଼ାହେଲା।
ନିତମ୍ବୌ ତେଜସା ଭୂମେଃ ପାଦୌ ବ୍ରାହ୍ମେଣ ତେଜସା । ପାଦାଙ୍ଗୁଲ୍ଯୋ ଭାନଵେନ ଵାସଵେନ କରାଙ୍ଗୁଲୀ
ତାଙ୍କର ନିତମ୍ବ ଭୂମିର ତେଜରୁ ଗଢ଼ାଗଲା, ପାଦ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ ହେଲା; ପାଦର ଆଙ୍ଗୁଠି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଏବଂ ହାତର ଆଙ୍ଗୁଠି ବାସବଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ ଗଢ଼ାଗଲା।
କୌବେରେଣ ତଥା ନାସା ଦନ୍ତାଃ ସଞ୍ଜଜ୍ଞିରେ ତଦା । ପ୍ରାଜାପତ୍ଯେନୋତ୍ତମେନ ତେଜସା ଵସୁଧାଧିପ
ତାଙ୍କର ନାକ କୁବେରଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ ଗଢ଼ାଗଲା, ଏବଂ ସେଇ ସମୟରେ ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ତେଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ହେ ପୃଥିବୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପାଵକେନ ଚ ସଞ୍ଜାତଂ ଲୋଚନତ୍ରିତଯଂ ଶୁଭମ୍ । ସାନ୍ଧ୍ଯେନ ତେଜସା ଜାତେ ଭୃକୁଟ୍ଯୌ ତେଜସାଂ ନିଧୀ
ତାଙ୍କର ତିନିଟି ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ ଗଢ଼ାଗଲା, ଏବଂ ଭୂତାନ୍ତରାଳର ତେଜରୁ ଭୃକୁଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
କର୍ଣୌ ଵାଯଵ୍ଯତୋ ଜାତୌ ତେଜସୋ ମନୁଜାଧିପ । ସର୍ଵେଷାଂ ତେଜସା ଦେଵୀ ଜାତା ମହିଷମର୍ଦିନୀ
ହେ ମଣୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ରାଜା, ଦେବୀଙ୍କର କାନ ବାୟୁଙ୍କର ଶକ୍ତିରୁ ଗଠିତ ହେଲା। ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ତେଜରୁ ମହିଷାସୁରମର୍ଦ୍ଦିନୀ ଦେବୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଶୂଲଂ ଦଦୌ ଶିଵୋ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚକ୍ରଂ ଶଙ୍ଖଂ ଚ ପାଶଭୃତ୍ । ହୁତାଶନୋ ଦଦୌ ଶକ୍ତିଂ ମାରୁତଶ୍ଚାପସାଯକୌ
ଶିବ ଦେବୀଙ୍କୁ ତ୍ରିଶୂଳ ଦେଲେ, ବିଷ୍ଣୁ ଚକ୍ର ଓ ଶଂଖ ଦେଲେ, ପାଶଧାରୀ ଦେବତା ପାଶ ଦେଲେ, ଅଗ୍ନି ଦେବୀଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଦେଲେ, ଓ ବାୟୁ ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଦେଲେ।
ଵଜ୍ରଂ ମହେନ୍ଦ୍ରଃ ପ୍ରଦଦୌ ଘଣ୍ଟାଂ ଚୈରାଵତାଦ୍ ଗଜାତ୍ । କାଲଦଣ୍ଡଂ ଯମୋ ବ୍ରହ୍ମା ଚାକ୍ଷମାଲାକମଣ୍ଡଲୂ
ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବୀଙ୍କୁ ବଜ୍ର ଦେଲେ ଓ ଏଇରାବତ ହାତୀରୁ ଘଣ୍ଟା ଦେଲେ। ଯମ ଦେଲେ କାଳଦଣ୍ଡ, ବ୍ରହ୍ମା ଦେଲେ ଅକ୍ଷମାଳା ଓ କମଣ୍ଡଳୁ।
ଦିଵାକରୋ ରଶ୍ମିମାଲାଂ ରୋମକୂପେଷୁ ସନ୍ଦଦୌ । କାଲଃ ଖଡ୍ଗଂ ତଥା ଚର୍ମ ନିର୍ମଲଂ ଵସୁଧାଧିପ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବୀଙ୍କ ଶରୀରର ରୋମକୁପରେ କିରଣର ମାଳା ପିନ୍ଧାଇଲେ। କାଳ ଦେଲେ ତାଲୱାର ଓ ନିର୍ମଳ ଢାଳ, ହେ ପୃଥିବୀର ରାଜା।
ସମୁଦ୍ରୋ ନିର୍ମଲଂ ହାରମଜରେ ଚାମ୍ବରେ ନୃପ । ଚୂଡାମଣିଂ କୁଣ୍ଡଲେ ଚ କଟକାନି ତଥାଙ୍ଗଦେ
ସମୁଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଏକ ଶୁଭ୍ର ମାଳା, କେବେ ବୁଡ଼ିନଯିବା ନଥିବା ବସ୍ତ୍ର, ଚୂଡ଼ାମଣି, କନ୍ତା, ବାହୁଡ଼ି ବା କଙ୍କଣ ଏବଂ ହସ୍ତବଳୟ ଦେଲେ।
ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରଂ ନିର୍ମଲଂ ଚ ନୂପୁରାଣି ତଥା ଦଦୌ । ଗ୍ରୈଵେଯକଂ ଭୂଷଣଂ ଚ ତସ୍ଯୈ ଦେଵ୍ଯୈ ମୁଦାନ୍ଵିତଃ
ସେ ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଏକ ନିର୍ମଳ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର, ନୂପୁର, ଗଳାର ଗହଣା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୂଷଣ ଦେଲେ।
ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ଚୋର୍ମିକାଶ୍ଚ ଦଦୌ ତସ୍ଯୈ ଧରାପତେ । ହିମଵାନ୍ଵାହନଂ ସିଂହଂ ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ
ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତାଙ୍କୁ ବାହୁବନ୍ଧ ଦେଲେ; ହିମବନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଏକ ସିଂହ ଯାନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମଣି ଦେଲେ।
ପାନପାତ୍ରଂ ସୁରାପୂର୍ଣଂ ଦଦୌ ତସ୍ଯୈ ଧନାଧିପଃ । ଶେଷଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ଦେଵୋ ନାଗହାରଂ ଦଦୌ ଵିଭୁଃ
ଧନର ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ଦେବମଦିରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାନପାତ୍ର ଦେଲେ; ଭଗବାନ ଶେଷ ତାଙ୍କୁ ନାଗମାଳା ଦେଲେ।