କାଲସ୍ଯ ମହିମା ରାଜନ୍ ଵକ୍ତୁଂ କେନ ହି ଶକ୍ଯତେ । ଗୌର୍ନିର୍ମିତା ମାଯଯୈକା ମୁମୂର୍ଷୁର୍ଜରତୀ ନୃପ
ହେ ରାଜା, କାଳର ମହିମା କିଏ କହିପାରିବ? ମାୟାରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଗାଈ, ବୟସ୍କ ଓ ଅସୁସ୍ଥ ହୋଇ, ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଲା।
ଜଗାମ ସା ଚ ଶାଲାଯାଂ ହୋମକାଲେ ମୁନେସ୍ତଦା । ହୁଂହୁଂଶବ୍ଦୈର୍ଵାରିତା ସା ପ୍ରାଣାଂସ୍ତତ୍ଯାଜ ତତ୍କ୍ଷଣେ
ସେ ଗାଈ, ହୋମ ସମୟରେ ଶାଳାକୁ ଗଲା। 'ହୁଁ ହୁଁ' ବୋଲି ଡାକି ତାକୁ ଦୂରେ ରଖାଗଲା, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେଲା।
ଗୌର୍ହତାନେନ ଦୁଷ୍ଟେନେତ୍ଯେଵଂ ତେ ଚୁକ୍ରୁଶୁର୍ଦ୍ଵିଜାଃ । ହୋମଂ ସମାପ୍ଯ ମୁନିରାଙ୍ ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତଃ
ଦ୍ୱିଜମାନେ ଚିତ୍କାର କଲେ, 'ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଗାଈକୁ ମାରିଦେଲା!' ମୁନି ହୋମ ସମାପ୍ତ କରି, ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ସମାଧିମୀଲିତାକ୍ଷଃ ସଂଶ୍ଚିନ୍ତଯାମାସ କାରଣମ୍ । କୃତଂ ସର୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜୈରେତଦିତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତଦୈଵ ସଃ
ମୁନି ଚକ୍ଷୁ ମୁଦି ଧ୍ୟାନରେ ବସିଲେ ଏବଂ ଏହାର କାରଣ ଭାବିଲେ। ସମସ୍ତ କାମ ଦ୍ୱିଜମାନେ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ବୁଝିଲେ।
ଦଧାର କୋପଂ ପରମଂ ପ୍ରଲଯେ ରୁଦ୍ରକୋପଵତ୍ । ଶଶାପ ଚ ଋଷୀନ୍ସର୍ଵାନ୍କୋପସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ
ସେ ମହାକ୍ରୋଧ ଧରିଲେ, ଯେପରି ନାଶକାଳରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧ। କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଋଷିଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।
ଵେଦମାତରି ଗାଯତ୍ର୍ଯାଂ ତଦ୍ଧ୍ଯାନେ ତନ୍ମନୋର୍ଜପେ । ଭଵତାନୁନ୍ମୁଖା ଯୂଯଂ ସର୍ଵଥା ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ବେଦମାତା ଗାୟତ୍ରୀ, ତାହାର ଧ୍ୟାନ ଓ ମନସିକ ଜପରେ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଦୂର ରହିବ, ହେ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ଵେଦେ ଵେଦୋକ୍ତଯଜ୍ଞେଷୁ ତଦ୍ଵାର୍ତାସୁ ତଥୈଵ ଚ । ଭଵତାନୁନ୍ମୁଖା ଯୂଯଂ ସର୍ଵଦା ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ବେଦ, ବେଦ ଉକ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଓ ତାହାର ଆଲୋଚନାରେ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଦୂର ରହିବ, ହେ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ଶିଵେ ଶିଵସ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରେ ଚ ଶିଵଶାସ୍ତ୍ରେ ତଥୈଵ ଚ । ଭଵତାନୁନ୍ମୁଖା ଯୂଯଂ ସର୍ଵଦା ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ଶିବ, ଶିବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଶିବ ଶାସ୍ତ୍ରରେ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଦୂର ରହିବ, ହେ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ମୂଲପ୍ରକୃତ୍ଯାଃ ଶ୍ରୀଦେଵ୍ଯାସ୍ତଦ୍ଧ୍ଯାନେ ତତ୍କଥାସୁ ଚ । ଭଵତାନୁନ୍ମୁଖା ଯୂଯଂ ସର୍ଵଦା ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ଶ୍ରୀଦେବୀଙ୍କ ମୂଳ ପ୍ରକୃତି, ତାହାର ଧ୍ୟାନ ଓ କଥାରେ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଦୂର ରହିବ, ହେ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ଦେଵୀମନ୍ତ୍ରେ ତଥା ଦେଵ୍ଯାଃ ସ୍ଥାନେଽନୁଷ୍ଠାନକର୍ମଣି । ଭଵତାନୁନ୍ମୁଖା ଯୂଯଂ ସର୍ଵଦା ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ଦେବୀଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଦେବୀଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ହେଉଥିବା କାର୍ଯ୍ୟରେ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଦୂର ରହିବ, ହେ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ଦେଵ୍ଯୁତ୍ସଵଦିଦୃକ୍ଷାଯାଂ ଦେଵୀନାମାନୁକୀର୍ତନେ । ଭଵତାନୁନ୍ମୁଖା ଯୂଯଂ ସର୍ଵଦା ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ଦେବୀଙ୍କ ଉତ୍ସବ ଦେଖିବା ଇଚ୍ଛା ଓ ଦେବୀଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣରେ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଦୂର ରହିବ, ହେ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ଦେଵୀଭକ୍ତସ୍ଯ ସାନ୍ନିଧ୍ଯେ ଦେଵୀଭକ୍ତାର୍ଚନେ ତଥା । ଭଵତାନୁନ୍ମୁଖା ଯୂଯଂ ସର୍ଵଦା ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ଦେବୀଭକ୍ତଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଓ ଦେବୀଭକ୍ତଙ୍କ ପୂଜାରେ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଦୂର ରହିବ, ହେ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ଶିଵୋତ୍ସଵଦିଦୃକ୍ଷାଯାଂ ଶିଵଭକ୍ତସ୍ଯ ପୂଜନେ । ଭଵତାନୁନ୍ମୁଖା ଯୂଯଂ ସର୍ଵଦା ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ଶିବଙ୍କ ଉତ୍ସବ ଦେଖିବା ଇଚ୍ଛା ଓ ଶିବଭକ୍ତଙ୍କ ପୂଜାରେ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଦୂର ରହିବ, ହେ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷଂ ବିଲ୍ଵପତ୍ରେ ଚ ତଥା ଶୁଦ୍ଧେ ଚ ଭସ୍ମନି । ଭଵତାନୁନ୍ମୁଖା ଯୂଯଂ ସର୍ଵଦା ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ, ବିଳ୍ବପତ୍ର ଓ ପବିତ୍ର ଭସ୍ମରେ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଦୂର ରହିବ, ହେ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ଶ୍ରୌତସ୍ମାର୍ତସଦାଚାରେ ଜ୍ଞାନମାର୍ଗେ ତଥୈଵ ଚ । ଭଵତାନୁନ୍ମୁଖା ଯୂଯଂ ସର୍ଵଦା ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ଶ୍ରୌତ ଓ ସ୍ମାର୍ତ୍ତ ଆଚରଣ, ଜ୍ଞାନର ପଥରେ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଦୂର ରହିବ, ହେ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ଅଦ୍ଵୈତଜ୍ଞାନନିଷ୍ଠାଯାଂ ଶାନ୍ତିଦାନ୍ତ୍ଯାଦିସାଧନେ । ଭଵତାନୁନ୍ମୁଖା ଯୂଯଂ ସର୍ଵଦା ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ଅଦ୍ୱୈତ ଜ୍ଞାନର ନିଷ୍ଠା, ଶାନ୍ତି, ଦମ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ ଅଭ୍ୟାସରେ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଦୂର ରହିବ, ହେ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ନିତ୍ଯକର୍ମାଦ୍ଯନୁଷ୍ଠାନେଽପ୍ଯଗ୍ନିହୋତ୍ରାଦିସାଧନେ । ଭଵତାନୁନ୍ମୁଖା ଯୂଯଂ ସର୍ଵଦା ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ନିତ୍ୟ କର୍ମ ଓ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାରେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଦୂରେ ରହିଛ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ।
ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯାଧ୍ଯଯନେ ଚୈଵ ତଥା ପ୍ରଵଚନେଽପି ଚ । ଭଵତାନୁନ୍ମୁଖା ଯୂଯଂ ସର୍ଵଦା ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ଵେଦ ପଢିବା, ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଓ ଶିଖେଇବାରେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଦୂରେ ରହିଛ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ।
ଗୋଦାନାଦିଷୁ ଦାନେଷୁ ପିତୃଶ୍ରାଦ୍ଧେଷୁ ଚୈଵ ହି । ଭଵତାନୁନ୍ମୁଖା ଯୂଯଂ ସର୍ଵଦା ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ଗାଁଁ ଦାନ ଓ ପିତୃପୂଜା ଭଳି ଦାନଦେବା କାମରେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଦୂରେ ରହିଛ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ।
କୃଚ୍ଛ୍ରଚାନ୍ଦ୍ରାଯଣେ ଚୈଵ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତେ ତଥୈଵ ଚ । ଭଵତାନୁନ୍ମୁଖା ଯୂଯଂ ସର୍ଵଦା ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
କୃଚ୍ଛ୍ର ଓ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଉପବାସ, ପାପମୋଚନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଦୂରେ ରହିଛ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ।
ଶ୍ରୀଦେଵୀଭିନ୍ନଦେଵେଷୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭକ୍ତିସମନ୍ଵିତାଃ । ଶଙ୍ଖଚକ୍ରାଦ୍ଯଙ୍କିତାଶ୍ଚ ଭଵତ ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ଶ୍ରୀଦେବୀ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ତୁମେ ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ କରୁଛ, ଶଂଖ ଚକ୍ର ଭଳି ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିଛ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ।
କାପାଲିକମତାସକ୍ତା ବୌଦ୍ଧଶାସ୍ତ୍ରରତାଃ ସଦା । ପାଖଣ୍ଡାଚାରନିରତା ଭଵତ ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
କାପାଳିକ ମତରେ ଆସକ୍ତ, ବୌଦ୍ଧ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ରୁଚି ଓ ପାଖଣ୍ଡ ଆଚରଣରେ ଲିନ ଅଛ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ।
ପିତୃମାତୃସୁତାଭ୍ରାତୃକନ୍ଯାଵିକ୍ରଯିଣସ୍ତଥା । ଭାର୍ଯାଵିକଯିଣସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ଭଵତ ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ପିତା, ମାଆ, ପୁଅ, ଭାଇ, ଝିଅ ଓ ଜଣେ ଭଳି ଜଣେ ଜଣାଙ୍କୁ ବିକ୍ରି କରୁଛ, ଭାବିକୁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ବିକ୍ରି କରୁଛ, ତେଣୁ ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ।
ଵେଦଵିକ୍ରଯିଣସ୍ତଦ୍ଵତ୍ତୀର୍ଥଵିକ୍ରଯିଣସ୍ତଥା । ଧର୍ମଵିକ୍ରଯିଣସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ଭଵତ ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ଵେଦ ବିକ୍ରି କରୁଛ, ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ବିକ୍ରି କରୁଛ, ଧର୍ମକୁ ମଧ୍ୟ ବିକ୍ରି କରୁଛ, ଏଭଳି ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ।
ପାଞ୍ଚରାତ୍ରେ କାମଶାସ୍ତ୍ରେ ତଥା କାପାଲିକେ ମତେ । ବୌଦ୍ଧେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁତା ଯୂଯଂ ଭଵତ ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ପାଞ୍ଚରାତ୍ର, କାମଶାସ୍ତ୍ର, କାପାଳିକ ମତ ଓ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖ, ଏଭଳି ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ।
ମାତୃକନ୍ଯାଗାମିନଶ୍ଚ ଭଗିନୀଗାମିନସ୍ତଥା । ପରସ୍ତ୍ରୀଲମ୍ପଟାଃ ସର୍ଵେ ଭଵତ ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ମାଆ, ଝିଅ, ଭଉଣୀଙ୍କୁ ଭଳି ନିଜ ଆତ୍ମୀୟ ମହିଳାଙ୍କୁ ଯିବା, ଓ ଅନ୍ୟର ଜନାନୀଙ୍କୁ ଆସକ୍ତ ହେବା, ସମସ୍ତେ ଏଭଳି କରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ ହେଉଛ।
ଯୁଷ୍ମାକଂ ଵଂଶଜାତାଶ୍ଚ ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚ ପୁରୁଷାସ୍ତଥା । ମଦ୍ଦତ୍ତଶାପଦଗ୍ଧାସ୍ତେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଭଵତ୍ସମାଃ
ତୁମ ଗୋତ୍ରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପୁରୁଷ ଓ ମହିଳାମାନେ, ମୋର ଶାପରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ତୁମେ ଯେମିତି ଅଛ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଭଳି ହେବେ।
କିଂ ମଯା ବହୁନୋକ୍ତେନ ମୂଲପ୍ରକୃତିରୀଶ୍ଵରୀ । ଗାଯତ୍ରୀ ପରମା ଭୂଯାଦ୍ଯୁଷ୍ମାସୁ ଖଲୁ କୋପିତା
ମୁଁ ଅଧିକ କାହିଁକି କହିବି? ମୂଳ ପ୍ରକୃତି ଈଶ୍ୱରୀ, ଗାୟତ୍ରୀ ଦେବୀ, ସେ ତୁମେ ଉପରେ ନିଶ୍ଚୟ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଅନ୍ଧକୂପାଦିକୁଣ୍ଡେଷୁ ଯୁଷ୍ମାକଂ ସ୍ଯାତ୍ସଦା ସ୍ଥିତିଃ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଵାଗ୍ଦଣ୍ଡମୀଦୃଶଂ କୃତ୍ଵାପ୍ଯୁପସ୍ପୃଶ୍ଯ ଜଲଂ ତତଃ
ତୁମେ ସଦା ଅନ୍ଧା କୁଆଁ ଓ ଏପରି ଗଭୀର ଗଡ଼ିକୁ ରହିବ। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି ଶାପ ଦେଇ, ସେ ପରେ ଜଳ ଛୁଇଁ ପବିତ୍ର ହେଲେ।
ଜଗାମ ଦର୍ଶନାର୍ଥଂ ଚ ଗାଯତ୍ର୍ଯାଃ ପରମୋସ୍ତୁକଃ । ପ୍ରଣନାମ ମହାଦେଵୀଂ ସାପି ଦେଵୀ ପରାତ୍ପରା
ସେ ଗାୟତ୍ରୀ ଦେବୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଗଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ପରମ ଦେବୀଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଉପରେ ଅଛନ୍ତି।