ରଣଯନ୍ମହତୀଂ ଗାଯନ୍ଗାଯତ୍ର୍ଯାଃ ପରମାନ୍ଗୁଣାନ୍ । ନିଷସାଦ ସଭାମଧ୍ଯେ ମୁନୀନାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍
ବଡ଼ ଶବ୍ଦରେ ସଙ୍ଗୀତ ହେଉଥିଲା, ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣଗାନ ହେଉଥିଲା; ଏବଂ ନାରଦ ମୁନି ଧ୍ୟାନରତ ମୁନିମାନଙ୍କ ସଭା ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିଲେ।
ଗୌତମାଦିଭିରତ୍ଯୁଚ୍ଚୈଃ ପୂଜିତଃ ଶାନ୍ତମାନସଃ । କଥାଶ୍ଚକାର ଵିଵିଧା ଯଶସୋ ଗୌତମସ୍ଯ ଚ
ଗୌତମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ; ତାଙ୍କ ମନ ଶାନ୍ତ ଥିଲା, ଏବଂ ସେ ବିଭିନ୍ନ କଥା, ଗୌତମଙ୍କ ଯଶ ସହିତ, କହିଥିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମର୍ଷେ ଦେଵସଦସି ଦେଵରାଟ୍ ତଵ ଯଦ୍ଯଶଃ । ଜଗୌ ବହୁଵିଧଂ ସ୍ଵଚ୍ଛଂ ମୁନିପୋଷଣଜଂ ପରମ୍
ହେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ଦେବତାଙ୍କ ସଭାରେ ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର ମୁନିମାନଙ୍କ ପୋଷଣ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଯଶ ବହୁ ପ୍ରକାରରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଗାଇଥିଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶଚୀପତେର୍ଵାଣୀଂ ତ୍ଵାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମହମାଗତଃ । ଧନ୍ଯୋଽସି ତ୍ଵଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଗଦମ୍ବାପ୍ରସାଦତଃ
ଶଚୀପତିଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି; ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଜଗଦମ୍ବାଙ୍କ କୃପାରେ ଧନ୍ୟ ହେଇଛ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମୁନିଵର୍ଯଂ ତଂ ଗାଯତ୍ରୀସଦନଂ ଯଯୌ । ଦଦର୍ଶ ଜଗଦମ୍ବାଂ ତାଂ ପ୍ରେମୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଵିଲୋଚନଃ
ଏଭଳି କହି ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗଲେ; ପ୍ରେମରେ ଫୁଲିଥିବା ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେ ଜଗଦମ୍ବାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ତୁଷ୍ଟାଵ ଵିଧିଵଦ୍ଦେଵୀଂ ଜଗାମ ତ୍ରିଦିଵଂ ପୁନଃ । ଅଥ ତତ୍ର ସ୍ଥିତା ଯେ ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣା ମୁନିପୋଷିତାଃ
ସେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ପୁନି ତିନିଲୋକକୁ ଫେରିଗଲେ; ଏଉଁଠି ମୁନିଙ୍କ ପୋଷିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅବସ୍ଥାନ କରିଥିଲେ।
ଉତ୍କର୍ଷଂ ତୁ ମୁନେଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵାସୂଯଯା ଖେଦମାଗତାଃ । ଯଥାସ୍ଯ ନ ଯଶୋ ଭୂଯାତ୍କର୍ତଵ୍ଯଂ ସର୍ଵଥୈଵ ହି
ମୁନିଙ୍କ ଉତ୍କର୍ଷ ଶୁଣି ସେମାନେ ଇର୍ଷ୍ୟାରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ଏବଂ ତାଙ୍କର ଯଶ ଆଉ ବଢ଼ିବା ନ ଦେବାକୁ ସମସ୍ତେ ଠିକ୍ କଲେ।
କାଲେ ସମାଗତେ ପଶ୍ଚାଦିତି ସର୍ଵୈସ୍ତୁ ନିଶ୍ଚିତମ୍ । ତତଃ କାଲେନ କିଯତାପ୍ଯଭୂଦ୍ଵୃଷ୍ଟିର୍ଧରାତଲେ
ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଆସିଲାପରେ ସମସ୍ତେ ଏହି ମତରେ ଏକମତ ହେଲେ; ତାପରେ କିଛି ସମୟ ପରେ ପୃଥିବୀରେ ବର୍ଷା ଆସିଲା।
ସୁଭିକ୍ଷମଭଵତ୍ସର୍ଵଦେଶେଷୁ ନୃପସତ୍ତମ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାର୍ତାଂ ସୁଭିକ୍ଷସ୍ଯ ମିଲିତାଃ ସର୍ଵଵାଡଵାଃ
ହେ ରାଜା, ସମସ୍ତ ଦେଶରେ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ପ୍ରଚୁରତା ଦେଖାଯାଇଲା। ଏହି ଭଲ ଖବର ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଗ୍ରାମବାସୀ ଏକଠା ହେଲେ।
ଗୌତମଂ ଶପ୍ତୁମୁଦ୍ଯୋଗଂ ହା ହା ରାଜନ୍ ପ୍ରଚକ୍ରିରେ । ଧନ୍ଯୌ ତେଷାଂ ଚ ପିତରୌ ଯଯୋରୁତ୍ପତ୍ତିରୀଦୃଶୀ
ହା ହା ରାଜା, ସେମାନେ ଗୌତମଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ। ଯେଉଁ ପିତାମାତାଙ୍କ ଘରେ ଏପରି ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ।
କାଲସ୍ଯ ମହିମା ରାଜନ୍ ଵକ୍ତୁଂ କେନ ହି ଶକ୍ଯତେ । ଗୌର୍ନିର୍ମିତା ମାଯଯୈକା ମୁମୂର୍ଷୁର୍ଜରତୀ ନୃପ
ହେ ରାଜା, କାଳର ମହିମା କିଏ କହିପାରିବ? ମାୟାରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଗାଈ, ବୟସ୍କ ଓ ଅସୁସ୍ଥ ହୋଇ, ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଲା।
ଜଗାମ ସା ଚ ଶାଲାଯାଂ ହୋମକାଲେ ମୁନେସ୍ତଦା । ହୁଂହୁଂଶବ୍ଦୈର୍ଵାରିତା ସା ପ୍ରାଣାଂସ୍ତତ୍ଯାଜ ତତ୍କ୍ଷଣେ
ସେ ଗାଈ, ହୋମ ସମୟରେ ଶାଳାକୁ ଗଲା। 'ହୁଁ ହୁଁ' ବୋଲି ଡାକି ତାକୁ ଦୂରେ ରଖାଗଲା, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେଲା।
ଗୌର୍ହତାନେନ ଦୁଷ୍ଟେନେତ୍ଯେଵଂ ତେ ଚୁକ୍ରୁଶୁର୍ଦ୍ଵିଜାଃ । ହୋମଂ ସମାପ୍ଯ ମୁନିରାଙ୍ ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତଃ
ଦ୍ୱିଜମାନେ ଚିତ୍କାର କଲେ, 'ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଗାଈକୁ ମାରିଦେଲା!' ମୁନି ହୋମ ସମାପ୍ତ କରି, ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ସମାଧିମୀଲିତାକ୍ଷଃ ସଂଶ୍ଚିନ୍ତଯାମାସ କାରଣମ୍ । କୃତଂ ସର୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜୈରେତଦିତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତଦୈଵ ସଃ
ମୁନି ଚକ୍ଷୁ ମୁଦି ଧ୍ୟାନରେ ବସିଲେ ଏବଂ ଏହାର କାରଣ ଭାବିଲେ। ସମସ୍ତ କାମ ଦ୍ୱିଜମାନେ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ବୁଝିଲେ।
ଦଧାର କୋପଂ ପରମଂ ପ୍ରଲଯେ ରୁଦ୍ରକୋପଵତ୍ । ଶଶାପ ଚ ଋଷୀନ୍ସର୍ଵାନ୍କୋପସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ
ସେ ମହାକ୍ରୋଧ ଧରିଲେ, ଯେପରି ନାଶକାଳରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧ। କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଋଷିଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।
ଵେଦମାତରି ଗାଯତ୍ର୍ଯାଂ ତଦ୍ଧ୍ଯାନେ ତନ୍ମନୋର୍ଜପେ । ଭଵତାନୁନ୍ମୁଖା ଯୂଯଂ ସର୍ଵଥା ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ବେଦମାତା ଗାୟତ୍ରୀ, ତାହାର ଧ୍ୟାନ ଓ ମନସିକ ଜପରେ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଦୂର ରହିବ, ହେ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ଵେଦେ ଵେଦୋକ୍ତଯଜ୍ଞେଷୁ ତଦ୍ଵାର୍ତାସୁ ତଥୈଵ ଚ । ଭଵତାନୁନ୍ମୁଖା ଯୂଯଂ ସର୍ଵଦା ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ବେଦ, ବେଦ ଉକ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଓ ତାହାର ଆଲୋଚନାରେ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଦୂର ରହିବ, ହେ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ଶିଵେ ଶିଵସ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରେ ଚ ଶିଵଶାସ୍ତ୍ରେ ତଥୈଵ ଚ । ଭଵତାନୁନ୍ମୁଖା ଯୂଯଂ ସର୍ଵଦା ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ଶିବ, ଶିବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଶିବ ଶାସ୍ତ୍ରରେ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଦୂର ରହିବ, ହେ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ମୂଲପ୍ରକୃତ୍ଯାଃ ଶ୍ରୀଦେଵ୍ଯାସ୍ତଦ୍ଧ୍ଯାନେ ତତ୍କଥାସୁ ଚ । ଭଵତାନୁନ୍ମୁଖା ଯୂଯଂ ସର୍ଵଦା ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ଶ୍ରୀଦେବୀଙ୍କ ମୂଳ ପ୍ରକୃତି, ତାହାର ଧ୍ୟାନ ଓ କଥାରେ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଦୂର ରହିବ, ହେ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ଦେଵୀମନ୍ତ୍ରେ ତଥା ଦେଵ୍ଯାଃ ସ୍ଥାନେଽନୁଷ୍ଠାନକର୍ମଣି । ଭଵତାନୁନ୍ମୁଖା ଯୂଯଂ ସର୍ଵଦା ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ଦେବୀଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଦେବୀଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ହେଉଥିବା କାର୍ଯ୍ୟରେ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଦୂର ରହିବ, ହେ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ଦେଵ୍ଯୁତ୍ସଵଦିଦୃକ୍ଷାଯାଂ ଦେଵୀନାମାନୁକୀର୍ତନେ । ଭଵତାନୁନ୍ମୁଖା ଯୂଯଂ ସର୍ଵଦା ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ଦେବୀଙ୍କ ଉତ୍ସବ ଦେଖିବା ଇଚ୍ଛା ଓ ଦେବୀଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣରେ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଦୂର ରହିବ, ହେ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ଦେଵୀଭକ୍ତସ୍ଯ ସାନ୍ନିଧ୍ଯେ ଦେଵୀଭକ୍ତାର୍ଚନେ ତଥା । ଭଵତାନୁନ୍ମୁଖା ଯୂଯଂ ସର୍ଵଦା ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ଦେବୀଭକ୍ତଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଓ ଦେବୀଭକ୍ତଙ୍କ ପୂଜାରେ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଦୂର ରହିବ, ହେ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ଶିଵୋତ୍ସଵଦିଦୃକ୍ଷାଯାଂ ଶିଵଭକ୍ତସ୍ଯ ପୂଜନେ । ଭଵତାନୁନ୍ମୁଖା ଯୂଯଂ ସର୍ଵଦା ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ଶିବଙ୍କ ଉତ୍ସବ ଦେଖିବା ଇଚ୍ଛା ଓ ଶିବଭକ୍ତଙ୍କ ପୂଜାରେ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଦୂର ରହିବ, ହେ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷଂ ବିଲ୍ଵପତ୍ରେ ଚ ତଥା ଶୁଦ୍ଧେ ଚ ଭସ୍ମନି । ଭଵତାନୁନ୍ମୁଖା ଯୂଯଂ ସର୍ଵଦା ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ, ବିଳ୍ବପତ୍ର ଓ ପବିତ୍ର ଭସ୍ମରେ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଦୂର ରହିବ, ହେ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ଶ୍ରୌତସ୍ମାର୍ତସଦାଚାରେ ଜ୍ଞାନମାର୍ଗେ ତଥୈଵ ଚ । ଭଵତାନୁନ୍ମୁଖା ଯୂଯଂ ସର୍ଵଦା ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ଶ୍ରୌତ ଓ ସ୍ମାର୍ତ୍ତ ଆଚରଣ, ଜ୍ଞାନର ପଥରେ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଦୂର ରହିବ, ହେ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ଅଦ୍ଵୈତଜ୍ଞାନନିଷ୍ଠାଯାଂ ଶାନ୍ତିଦାନ୍ତ୍ଯାଦିସାଧନେ । ଭଵତାନୁନ୍ମୁଖା ଯୂଯଂ ସର୍ଵଦା ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ଅଦ୍ୱୈତ ଜ୍ଞାନର ନିଷ୍ଠା, ଶାନ୍ତି, ଦମ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ ଅଭ୍ୟାସରେ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଦୂର ରହିବ, ହେ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ନିତ୍ଯକର୍ମାଦ୍ଯନୁଷ୍ଠାନେଽପ୍ଯଗ୍ନିହୋତ୍ରାଦିସାଧନେ । ଭଵତାନୁନ୍ମୁଖା ଯୂଯଂ ସର୍ଵଦା ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ନିତ୍ୟ କର୍ମ ଓ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାରେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଦୂରେ ରହିଛ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ।
ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯାଧ୍ଯଯନେ ଚୈଵ ତଥା ପ୍ରଵଚନେଽପି ଚ । ଭଵତାନୁନ୍ମୁଖା ଯୂଯଂ ସର୍ଵଦା ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ଵେଦ ପଢିବା, ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଓ ଶିଖେଇବାରେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଦୂରେ ରହିଛ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ।
ଗୋଦାନାଦିଷୁ ଦାନେଷୁ ପିତୃଶ୍ରାଦ୍ଧେଷୁ ଚୈଵ ହି । ଭଵତାନୁନ୍ମୁଖା ଯୂଯଂ ସର୍ଵଦା ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ଗାଁଁ ଦାନ ଓ ପିତୃପୂଜା ଭଳି ଦାନଦେବା କାମରେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଦୂରେ ରହିଛ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ।
କୃଚ୍ଛ୍ରଚାନ୍ଦ୍ରାଯଣେ ଚୈଵ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତେ ତଥୈଵ ଚ । ଭଵତାନୁନ୍ମୁଖା ଯୂଯଂ ସର୍ଵଦା ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
କୃଚ୍ଛ୍ର ଓ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଉପବାସ, ପାପମୋଚନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଦୂରେ ରହିଛ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ।