ଦେଵାଙ୍ଗନାସମା ଦାରାଃ ଶୋଭନ୍ତେ ଭୂଷଣାଦିଭିଃ । ମୁନଯୋ ଦେଵସଦୃଶା ଵସ୍ତ୍ରଚନ୍ଦନଭୂଷଣୈଃ
ଦେବତାଙ୍କ ଅପ୍ସରାମାନେ ପରି ଶ୍ରୀମତୀ ଜଣେ ଜଣେ ସୁନ୍ଦର ଗହନା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶୃଙ୍ଗାର ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ ଚମକୁଥିଲେ; ଏବଂ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ପରି ଭଲ ଜମା, ଚନ୍ଦନ ଓ ଗହନା ପିନ୍ଧି ରହିଥିଲେ।
ନିତ୍ଯୋତ୍ସଵଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ମୁନେରାଶ୍ରମମଣ୍ଡଲେ । ନ ରୋଗାଦିଭଯଂ କିଞ୍ଚିନ୍ନ ଚ ଦୈତ୍ଯଭଯଂ କ୍ଵଚିତ୍
ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ପରିସରରେ ପ୍ରତିଦିନ ଉତ୍ସବ ଚାଲିଥିଲା; ସେଠାରେ କେହି ରୋଗ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଭୟ ନଥିଲା, ଏବଂ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଦାନବମାନେ ଭୟ ଦେଉଥିଲେ ନାହିଁ।
ସ ମୁନେରାଶ୍ରମୋ ଜାତଃ ସମନ୍ତାଚ୍ଛତଯୋଜନଃ । ଅନ୍ଯେ ଚ ପ୍ରାଣିନୋ ଯେଽପି ତେଽପି ତତ୍ର ସମାଗତାଃ
ସେ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶତ ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଥିଲା; ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜୀବଜନ୍ତୁମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଏକଠା ହୋଇଥିଲେ।
ତାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵାନ୍ପୁପୋଷାଯଂ ଦତ୍ତ୍ଵାଭଯମଥାତ୍ମଵାନ୍ । ନାନାଵିଧୈର୍ମହାଯଜ୍ଞୈର୍ଵିଧିଵତ୍କଲ୍ପିତୈଃ ସୁରାଃ
ସେ ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଥିବା ମୁନି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟ କରି, ତାଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରିଥିଲେ; ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମହାଯଜ୍ଞ ଯଥାବିଧି କରିଥିଲେ।
ସନ୍ତୋଷଂ ପରମଂ ପ୍ରାପୁର୍ମୁନେଶ୍ଚୈଵ ଜଗୁର୍ଯଶଃ । ସଭାଯାଂ ଵୃତ୍ରହା ଭୂଯୋ ଜଗୌ ଶ୍ଲୋକଂ ମହାଯଶାଃ
ସେଇଁ ଦେବତାମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଥିଲେ, ଏବଂ ମୁନିଙ୍କ ଯଶ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଲା; ସଭାରେ ବୃତ୍ର ନାଶକ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଉଥରେ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ଗାଇଲେ।
ଅହୋ ଅଯଂ ନଃ କିଲ କଲ୍ପପାଦପୋ ମନୋରଥାନ୍ପୂରଯତି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ । ନୋଚେଦକାଣ୍ଡେ କ୍ଵ ହଵିର୍ଵପା ଵା ସୁଦୁର୍ଲଭା ଯତ୍ର ତୁ ଜୀଵନାଶା
ହାଁ, ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଆମର କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ସ୍ଥିର ହୋଇ ରହିଛି, ଯାହା ଆମର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଛି; ନହେଲେ ଏହି ଅନୁଚିତ କାଳରେ କେଉଁଠି ହବିର୍ବା ଜୀବିକା ମିଳିଥାନ୍ତା, ଯେଉଁଠି ଜୀବନ ନାଶ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।
ଇତ୍ଥଂ ଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷାଣି ପୁପୋଷ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵାନ୍ । ପୁତ୍ରଵନ୍ମୁନିରାଡ୍ ଗର୍ଵଗନ୍ଧେନ ପରିଵର୍ଜିତଃ
ଏଭଳି ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଯାଏଁ ସେ ମୁନି ସର୍ବୋତ୍ତମ ମୁନିମାନେ ପୋଷଣ କରିଥିଲେ; ସେ ମୁନିରାଜ ପୁଅମାନେ ପାଇଁ ବାପା ପରି ଥିଲେ ଏବଂ ଗର୍ବ ଓ ଅହଂକାରରୁ ଦୂର ଥିଲେ।
ଗାଯତ୍ର୍ଯାଃ ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ଚକାର ମୁନିସତ୍ତମଃ । ଯତ୍ର ସର୍ଵୈର୍ମୁନିଵରୈଃ ପୂଜ୍ଯତେ ଜଗଦମ୍ବିକା
ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଣେ ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୀଠ ସ୍ଥାପନ କଲେ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଜଗଦମ୍ବାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ତ୍ରିକାଲଂ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ପୁରଶ୍ଚରଣକର୍ମଭିଃ । ଅଦ୍ଯାପି ଯତ୍ର ଦେଵୀ ସା ପ୍ରାତର୍ବାଲା ତୁ ଦୃଶ୍ଯତେ
ସେଠାରେ ତିନିବେଳେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା ଓ ନିୟମିତ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଥିଲା; ଏବଂ ଏଯାଁ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଦେବୀ ପ୍ରଭାତ ବେଳେ ବାଳିକା ରୂପେ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ଯୁଵତୀ ଵୃଦ୍ଧା ସାଯଂକାଲେ ତୁ ଦୃଶ୍ଯତେ । ତତ୍ରୈକଦା ସମାଯାତୋ ନାରଦୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ
ମଧ୍ୟାହ୍ନ ବେଳେ ସେ ଯୁବତୀ ରୂପେ ଦେଖାଯାନ୍ତି; ସାନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ବୃଦ୍ଧା ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ସେଠାକୁ ଏକଥର ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦ ଆସିଥିଲେ।
ରଣଯନ୍ମହତୀଂ ଗାଯନ୍ଗାଯତ୍ର୍ଯାଃ ପରମାନ୍ଗୁଣାନ୍ । ନିଷସାଦ ସଭାମଧ୍ଯେ ମୁନୀନାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍
ବଡ଼ ଶବ୍ଦରେ ସଙ୍ଗୀତ ହେଉଥିଲା, ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣଗାନ ହେଉଥିଲା; ଏବଂ ନାରଦ ମୁନି ଧ୍ୟାନରତ ମୁନିମାନଙ୍କ ସଭା ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିଲେ।
ଗୌତମାଦିଭିରତ୍ଯୁଚ୍ଚୈଃ ପୂଜିତଃ ଶାନ୍ତମାନସଃ । କଥାଶ୍ଚକାର ଵିଵିଧା ଯଶସୋ ଗୌତମସ୍ଯ ଚ
ଗୌତମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ; ତାଙ୍କ ମନ ଶାନ୍ତ ଥିଲା, ଏବଂ ସେ ବିଭିନ୍ନ କଥା, ଗୌତମଙ୍କ ଯଶ ସହିତ, କହିଥିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମର୍ଷେ ଦେଵସଦସି ଦେଵରାଟ୍ ତଵ ଯଦ୍ଯଶଃ । ଜଗୌ ବହୁଵିଧଂ ସ୍ଵଚ୍ଛଂ ମୁନିପୋଷଣଜଂ ପରମ୍
ହେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ଦେବତାଙ୍କ ସଭାରେ ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର ମୁନିମାନଙ୍କ ପୋଷଣ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଯଶ ବହୁ ପ୍ରକାରରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଗାଇଥିଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶଚୀପତେର୍ଵାଣୀଂ ତ୍ଵାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମହମାଗତଃ । ଧନ୍ଯୋଽସି ତ୍ଵଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଗଦମ୍ବାପ୍ରସାଦତଃ
ଶଚୀପତିଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି; ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଜଗଦମ୍ବାଙ୍କ କୃପାରେ ଧନ୍ୟ ହେଇଛ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମୁନିଵର୍ଯଂ ତଂ ଗାଯତ୍ରୀସଦନଂ ଯଯୌ । ଦଦର୍ଶ ଜଗଦମ୍ବାଂ ତାଂ ପ୍ରେମୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଵିଲୋଚନଃ
ଏଭଳି କହି ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗଲେ; ପ୍ରେମରେ ଫୁଲିଥିବା ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେ ଜଗଦମ୍ବାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ତୁଷ୍ଟାଵ ଵିଧିଵଦ୍ଦେଵୀଂ ଜଗାମ ତ୍ରିଦିଵଂ ପୁନଃ । ଅଥ ତତ୍ର ସ୍ଥିତା ଯେ ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣା ମୁନିପୋଷିତାଃ
ସେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ପୁନି ତିନିଲୋକକୁ ଫେରିଗଲେ; ଏଉଁଠି ମୁନିଙ୍କ ପୋଷିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅବସ୍ଥାନ କରିଥିଲେ।
ଉତ୍କର୍ଷଂ ତୁ ମୁନେଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵାସୂଯଯା ଖେଦମାଗତାଃ । ଯଥାସ୍ଯ ନ ଯଶୋ ଭୂଯାତ୍କର୍ତଵ୍ଯଂ ସର୍ଵଥୈଵ ହି
ମୁନିଙ୍କ ଉତ୍କର୍ଷ ଶୁଣି ସେମାନେ ଇର୍ଷ୍ୟାରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ଏବଂ ତାଙ୍କର ଯଶ ଆଉ ବଢ଼ିବା ନ ଦେବାକୁ ସମସ୍ତେ ଠିକ୍ କଲେ।
କାଲେ ସମାଗତେ ପଶ୍ଚାଦିତି ସର୍ଵୈସ୍ତୁ ନିଶ୍ଚିତମ୍ । ତତଃ କାଲେନ କିଯତାପ୍ଯଭୂଦ୍ଵୃଷ୍ଟିର୍ଧରାତଲେ
ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଆସିଲାପରେ ସମସ୍ତେ ଏହି ମତରେ ଏକମତ ହେଲେ; ତାପରେ କିଛି ସମୟ ପରେ ପୃଥିବୀରେ ବର୍ଷା ଆସିଲା।
ସୁଭିକ୍ଷମଭଵତ୍ସର୍ଵଦେଶେଷୁ ନୃପସତ୍ତମ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାର୍ତାଂ ସୁଭିକ୍ଷସ୍ଯ ମିଲିତାଃ ସର୍ଵଵାଡଵାଃ
ହେ ରାଜା, ସମସ୍ତ ଦେଶରେ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ପ୍ରଚୁରତା ଦେଖାଯାଇଲା। ଏହି ଭଲ ଖବର ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଗ୍ରାମବାସୀ ଏକଠା ହେଲେ।
ଗୌତମଂ ଶପ୍ତୁମୁଦ୍ଯୋଗଂ ହା ହା ରାଜନ୍ ପ୍ରଚକ୍ରିରେ । ଧନ୍ଯୌ ତେଷାଂ ଚ ପିତରୌ ଯଯୋରୁତ୍ପତ୍ତିରୀଦୃଶୀ
ହା ହା ରାଜା, ସେମାନେ ଗୌତମଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ। ଯେଉଁ ପିତାମାତାଙ୍କ ଘରେ ଏପରି ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ।
କାଲସ୍ଯ ମହିମା ରାଜନ୍ ଵକ୍ତୁଂ କେନ ହି ଶକ୍ଯତେ । ଗୌର୍ନିର୍ମିତା ମାଯଯୈକା ମୁମୂର୍ଷୁର୍ଜରତୀ ନୃପ
ହେ ରାଜା, କାଳର ମହିମା କିଏ କହିପାରିବ? ମାୟାରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଗାଈ, ବୟସ୍କ ଓ ଅସୁସ୍ଥ ହୋଇ, ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଲା।
ଜଗାମ ସା ଚ ଶାଲାଯାଂ ହୋମକାଲେ ମୁନେସ୍ତଦା । ହୁଂହୁଂଶବ୍ଦୈର୍ଵାରିତା ସା ପ୍ରାଣାଂସ୍ତତ୍ଯାଜ ତତ୍କ୍ଷଣେ
ସେ ଗାଈ, ହୋମ ସମୟରେ ଶାଳାକୁ ଗଲା। 'ହୁଁ ହୁଁ' ବୋଲି ଡାକି ତାକୁ ଦୂରେ ରଖାଗଲା, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେଲା।
ଗୌର୍ହତାନେନ ଦୁଷ୍ଟେନେତ୍ଯେଵଂ ତେ ଚୁକ୍ରୁଶୁର୍ଦ୍ଵିଜାଃ । ହୋମଂ ସମାପ୍ଯ ମୁନିରାଙ୍ ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତଃ
ଦ୍ୱିଜମାନେ ଚିତ୍କାର କଲେ, 'ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଗାଈକୁ ମାରିଦେଲା!' ମୁନି ହୋମ ସମାପ୍ତ କରି, ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ସମାଧିମୀଲିତାକ୍ଷଃ ସଂଶ୍ଚିନ୍ତଯାମାସ କାରଣମ୍ । କୃତଂ ସର୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜୈରେତଦିତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତଦୈଵ ସଃ
ମୁନି ଚକ୍ଷୁ ମୁଦି ଧ୍ୟାନରେ ବସିଲେ ଏବଂ ଏହାର କାରଣ ଭାବିଲେ। ସମସ୍ତ କାମ ଦ୍ୱିଜମାନେ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ବୁଝିଲେ।
ଦଧାର କୋପଂ ପରମଂ ପ୍ରଲଯେ ରୁଦ୍ରକୋପଵତ୍ । ଶଶାପ ଚ ଋଷୀନ୍ସର୍ଵାନ୍କୋପସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ
ସେ ମହାକ୍ରୋଧ ଧରିଲେ, ଯେପରି ନାଶକାଳରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧ। କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଋଷିଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।
ଵେଦମାତରି ଗାଯତ୍ର୍ଯାଂ ତଦ୍ଧ୍ଯାନେ ତନ୍ମନୋର୍ଜପେ । ଭଵତାନୁନ୍ମୁଖା ଯୂଯଂ ସର୍ଵଥା ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ବେଦମାତା ଗାୟତ୍ରୀ, ତାହାର ଧ୍ୟାନ ଓ ମନସିକ ଜପରେ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଦୂର ରହିବ, ହେ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ଵେଦେ ଵେଦୋକ୍ତଯଜ୍ଞେଷୁ ତଦ୍ଵାର୍ତାସୁ ତଥୈଵ ଚ । ଭଵତାନୁନ୍ମୁଖା ଯୂଯଂ ସର୍ଵଦା ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ବେଦ, ବେଦ ଉକ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଓ ତାହାର ଆଲୋଚନାରେ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଦୂର ରହିବ, ହେ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ଶିଵେ ଶିଵସ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରେ ଚ ଶିଵଶାସ୍ତ୍ରେ ତଥୈଵ ଚ । ଭଵତାନୁନ୍ମୁଖା ଯୂଯଂ ସର୍ଵଦା ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ଶିବ, ଶିବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଶିବ ଶାସ୍ତ୍ରରେ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଦୂର ରହିବ, ହେ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ମୂଲପ୍ରକୃତ୍ଯାଃ ଶ୍ରୀଦେଵ୍ଯାସ୍ତଦ୍ଧ୍ଯାନେ ତତ୍କଥାସୁ ଚ । ଭଵତାନୁନ୍ମୁଖା ଯୂଯଂ ସର୍ଵଦା ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ଶ୍ରୀଦେବୀଙ୍କ ମୂଳ ପ୍ରକୃତି, ତାହାର ଧ୍ୟାନ ଓ କଥାରେ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଦୂର ରହିବ, ହେ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ଦେଵୀମନ୍ତ୍ରେ ତଥା ଦେଵ୍ଯାଃ ସ୍ଥାନେଽନୁଷ୍ଠାନକର୍ମଣି । ଭଵତାନୁନ୍ମୁଖା ଯୂଯଂ ସର୍ଵଦା ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମାଃ
ଦେବୀଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଦେବୀଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ହେଉଥିବା କାର୍ଯ୍ୟରେ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଦୂର ରହିବ, ହେ ନିମ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।