ସର୍ଵଭୂତାରଣେ ଦେଵି କ୍ଷମସ୍ଵ ପରମେଶ୍ଵରି । ଇତି ସ୍ତୁତା ଜଗନ୍ମାତା ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଦର୍ଶନଂ ଦଦୌ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଦେବୀ, ମାଆ, ମୋ ଅପରାଧକୁ ଖ୍ଷମା କର; ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରାଯିବା ପରେ, ଜଗତ୍ ଜନନୀ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ।
ପୂର୍ଣପାତ୍ରଂ ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ଯେନ ସ୍ଯାତ୍ସର୍ଵପୋଷଣମ୍ । ଉଵାଚ ମୁନିମମ୍ବା ସା ଯଂ ଯଂ କାମଂ ତ୍ଵମିଚ୍ଛସି
ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ର ଦେଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପୋଷଣ ହେବ; ମାଆ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କର, ସେଇ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ।'
ତସ୍ଯ ପୂର୍ତିକରଂ ପାତ୍ରଂ ମଯା ଦତ୍ତଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାନ୍ତର୍ଦଧେ ଦେଵୀ ଗାଯତ୍ରୀ ପରମା କଲା
'ଏହି ପାତ୍ର, ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଇଛି।' ଏହିପରି କହି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ଗାୟତ୍ରୀ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ଅନ୍ନାନାଂ ରାଶଯସ୍ତସ୍ମାନିର୍ଗତାଃ ପର୍ଵତୋପମାଃ । ଷଡ୍ରସା ଵିଵିଧା ରାଜଂସ୍ତୃଣାନି ଵିଵିଧାନି ଚ
ସେହି ପାତ୍ରରୁ ପାହାଡ଼ ସମାନ ଭୋଜ୍ୟପଦାର୍ଥ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଷଡ୍ରସ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଘାସ ମଧ୍ୟ।
ଭୂଷଣାନି ଚ ଦିଵ୍ଯାନି କ୍ଷୌମାନି ଵସନାନି ଚ । ଯଜ୍ଞାନାଂ ଚ ସମାରମ୍ଭାଃ ପାତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ
ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ, କାମ୍ବଳ ବସ୍ତ୍ର, ଯଜ୍ଞାର ଆରମ୍ଭ ଉପକରଣ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପାତ୍ର ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ଯଦ୍ଯଦିଷ୍ଟମଭୂଦ୍ରାଜନ୍ ମୁନେସ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ନିର୍ଗତଂ ତସ୍ମାଦ୍ଗାଯତ୍ରୀପୂର୍ଣପାତ୍ରତଃ
ହେ ରାଜା, ସେ ମହାତ୍ମା ମୁନି ଯେଉଁ କିଛି ଇଚ୍ଛା କରିଥିଲେ, ସେ ସବୁ ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ରରୁ ବାହାରିଲା।
ଅଥାହୂଯ ମୁନୀନ୍ସର୍ଵାନ୍ମୁନିରାଡ୍ ଗୌତମସ୍ତଦା । ଧନଂ ଧାନ୍ଯଂ ଭୂଷଣାନି ଵସନାନି ଦଦୌ ମୁଦା
ତାପରେ ଗୌତମ ମୁନି ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେଙ୍କୁ ଡାକି, ଆନନ୍ଦରେ ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ଭୂଷଣ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦେଲେ।
ଗୋମହିଷ୍ଯାଦିପଶଵୋ ନିର୍ଗତାଃ ପୂର୍ଣପାତ୍ରତଃ । ନିର୍ଗତାନ୍ଯଜ୍ଞସମ୍ଭାରାନ୍ସ୍ରୁକ୍ସ୍ରୁଵପ୍ରଭୃତୀନ୍ଦଦୌ
ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ରରୁ ଗାଈ, ମହିଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁ ବାହାରିଲେ; ଯଜ୍ଞା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଉପକରଣ, ମାନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଦେଲେ।
ତେ ସର୍ଵେ ମିଲିତା ଯଜ୍ଞାଂଶ୍ଚକ୍ରିରେ ମୁନିଵାକ୍ଯତଃ । ସ୍ଥାନଂ ତଦେଵ ଭୂଯିଷ୍ଠମଭଵତ୍ସ୍ଵର୍ଗସନ୍ନିଭମ୍
ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ମୁନିଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ ଯଜ୍ଞ କଲେ; ସେଠା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲା, ସ୍ୱର୍ଗ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଯତ୍କିଞ୍ଚିତ୍ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ସୁନ୍ଦରଂ ଵସ୍ତୁ ଦୃଶ୍ଯତେ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ତତ୍ର ନିଷ୍ପନ୍ନଂ ଗାଯତ୍ରୀଦତ୍ତପାତ୍ରତଃ
ତିନି ଲୋକରେ ଯେଉଁ ସବୁ ସୁନ୍ଦର ଜିନିଷ ଦେଖାଯାଏ, ସେ ସବୁ ଗାୟତ୍ରୀ ଦେଇଥିବା ପାତ୍ରରୁ ଏଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା।
ଦେଵାଙ୍ଗନାସମା ଦାରାଃ ଶୋଭନ୍ତେ ଭୂଷଣାଦିଭିଃ । ମୁନଯୋ ଦେଵସଦୃଶା ଵସ୍ତ୍ରଚନ୍ଦନଭୂଷଣୈଃ
ଦେବତାଙ୍କ ଅପ୍ସରାମାନେ ପରି ଶ୍ରୀମତୀ ଜଣେ ଜଣେ ସୁନ୍ଦର ଗହନା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶୃଙ୍ଗାର ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ ଚମକୁଥିଲେ; ଏବଂ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ପରି ଭଲ ଜମା, ଚନ୍ଦନ ଓ ଗହନା ପିନ୍ଧି ରହିଥିଲେ।
ନିତ୍ଯୋତ୍ସଵଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ମୁନେରାଶ୍ରମମଣ୍ଡଲେ । ନ ରୋଗାଦିଭଯଂ କିଞ୍ଚିନ୍ନ ଚ ଦୈତ୍ଯଭଯଂ କ୍ଵଚିତ୍
ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ପରିସରରେ ପ୍ରତିଦିନ ଉତ୍ସବ ଚାଲିଥିଲା; ସେଠାରେ କେହି ରୋଗ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଭୟ ନଥିଲା, ଏବଂ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଦାନବମାନେ ଭୟ ଦେଉଥିଲେ ନାହିଁ।
ସ ମୁନେରାଶ୍ରମୋ ଜାତଃ ସମନ୍ତାଚ୍ଛତଯୋଜନଃ । ଅନ୍ଯେ ଚ ପ୍ରାଣିନୋ ଯେଽପି ତେଽପି ତତ୍ର ସମାଗତାଃ
ସେ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶତ ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଥିଲା; ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜୀବଜନ୍ତୁମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଏକଠା ହୋଇଥିଲେ।
ତାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵାନ୍ପୁପୋଷାଯଂ ଦତ୍ତ୍ଵାଭଯମଥାତ୍ମଵାନ୍ । ନାନାଵିଧୈର୍ମହାଯଜ୍ଞୈର୍ଵିଧିଵତ୍କଲ୍ପିତୈଃ ସୁରାଃ
ସେ ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଥିବା ମୁନି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟ କରି, ତାଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରିଥିଲେ; ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମହାଯଜ୍ଞ ଯଥାବିଧି କରିଥିଲେ।
ସନ୍ତୋଷଂ ପରମଂ ପ୍ରାପୁର୍ମୁନେଶ୍ଚୈଵ ଜଗୁର୍ଯଶଃ । ସଭାଯାଂ ଵୃତ୍ରହା ଭୂଯୋ ଜଗୌ ଶ୍ଲୋକଂ ମହାଯଶାଃ
ସେଇଁ ଦେବତାମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଥିଲେ, ଏବଂ ମୁନିଙ୍କ ଯଶ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଲା; ସଭାରେ ବୃତ୍ର ନାଶକ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଉଥରେ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ଗାଇଲେ।
ଅହୋ ଅଯଂ ନଃ କିଲ କଲ୍ପପାଦପୋ ମନୋରଥାନ୍ପୂରଯତି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ । ନୋଚେଦକାଣ୍ଡେ କ୍ଵ ହଵିର୍ଵପା ଵା ସୁଦୁର୍ଲଭା ଯତ୍ର ତୁ ଜୀଵନାଶା
ହାଁ, ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଆମର କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ସ୍ଥିର ହୋଇ ରହିଛି, ଯାହା ଆମର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଛି; ନହେଲେ ଏହି ଅନୁଚିତ କାଳରେ କେଉଁଠି ହବିର୍ବା ଜୀବିକା ମିଳିଥାନ୍ତା, ଯେଉଁଠି ଜୀବନ ନାଶ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।
ଇତ୍ଥଂ ଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷାଣି ପୁପୋଷ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵାନ୍ । ପୁତ୍ରଵନ୍ମୁନିରାଡ୍ ଗର୍ଵଗନ୍ଧେନ ପରିଵର୍ଜିତଃ
ଏଭଳି ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଯାଏଁ ସେ ମୁନି ସର୍ବୋତ୍ତମ ମୁନିମାନେ ପୋଷଣ କରିଥିଲେ; ସେ ମୁନିରାଜ ପୁଅମାନେ ପାଇଁ ବାପା ପରି ଥିଲେ ଏବଂ ଗର୍ବ ଓ ଅହଂକାରରୁ ଦୂର ଥିଲେ।
ଗାଯତ୍ର୍ଯାଃ ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ଚକାର ମୁନିସତ୍ତମଃ । ଯତ୍ର ସର୍ଵୈର୍ମୁନିଵରୈଃ ପୂଜ୍ଯତେ ଜଗଦମ୍ବିକା
ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଣେ ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୀଠ ସ୍ଥାପନ କଲେ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଜଗଦମ୍ବାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ତ୍ରିକାଲଂ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ପୁରଶ୍ଚରଣକର୍ମଭିଃ । ଅଦ୍ଯାପି ଯତ୍ର ଦେଵୀ ସା ପ୍ରାତର୍ବାଲା ତୁ ଦୃଶ୍ଯତେ
ସେଠାରେ ତିନିବେଳେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା ଓ ନିୟମିତ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଥିଲା; ଏବଂ ଏଯାଁ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଦେବୀ ପ୍ରଭାତ ବେଳେ ବାଳିକା ରୂପେ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ଯୁଵତୀ ଵୃଦ୍ଧା ସାଯଂକାଲେ ତୁ ଦୃଶ୍ଯତେ । ତତ୍ରୈକଦା ସମାଯାତୋ ନାରଦୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ
ମଧ୍ୟାହ୍ନ ବେଳେ ସେ ଯୁବତୀ ରୂପେ ଦେଖାଯାନ୍ତି; ସାନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ବୃଦ୍ଧା ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ସେଠାକୁ ଏକଥର ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦ ଆସିଥିଲେ।
ରଣଯନ୍ମହତୀଂ ଗାଯନ୍ଗାଯତ୍ର୍ଯାଃ ପରମାନ୍ଗୁଣାନ୍ । ନିଷସାଦ ସଭାମଧ୍ଯେ ମୁନୀନାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍
ବଡ଼ ଶବ୍ଦରେ ସଙ୍ଗୀତ ହେଉଥିଲା, ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣଗାନ ହେଉଥିଲା; ଏବଂ ନାରଦ ମୁନି ଧ୍ୟାନରତ ମୁନିମାନଙ୍କ ସଭା ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିଲେ।
ଗୌତମାଦିଭିରତ୍ଯୁଚ୍ଚୈଃ ପୂଜିତଃ ଶାନ୍ତମାନସଃ । କଥାଶ୍ଚକାର ଵିଵିଧା ଯଶସୋ ଗୌତମସ୍ଯ ଚ
ଗୌତମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ; ତାଙ୍କ ମନ ଶାନ୍ତ ଥିଲା, ଏବଂ ସେ ବିଭିନ୍ନ କଥା, ଗୌତମଙ୍କ ଯଶ ସହିତ, କହିଥିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମର୍ଷେ ଦେଵସଦସି ଦେଵରାଟ୍ ତଵ ଯଦ୍ଯଶଃ । ଜଗୌ ବହୁଵିଧଂ ସ୍ଵଚ୍ଛଂ ମୁନିପୋଷଣଜଂ ପରମ୍
ହେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ଦେବତାଙ୍କ ସଭାରେ ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର ମୁନିମାନଙ୍କ ପୋଷଣ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଯଶ ବହୁ ପ୍ରକାରରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଗାଇଥିଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶଚୀପତେର୍ଵାଣୀଂ ତ୍ଵାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମହମାଗତଃ । ଧନ୍ଯୋଽସି ତ୍ଵଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଗଦମ୍ବାପ୍ରସାଦତଃ
ଶଚୀପତିଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି; ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଜଗଦମ୍ବାଙ୍କ କୃପାରେ ଧନ୍ୟ ହେଇଛ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମୁନିଵର୍ଯଂ ତଂ ଗାଯତ୍ରୀସଦନଂ ଯଯୌ । ଦଦର୍ଶ ଜଗଦମ୍ବାଂ ତାଂ ପ୍ରେମୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଵିଲୋଚନଃ
ଏଭଳି କହି ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗଲେ; ପ୍ରେମରେ ଫୁଲିଥିବା ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେ ଜଗଦମ୍ବାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ତୁଷ୍ଟାଵ ଵିଧିଵଦ୍ଦେଵୀଂ ଜଗାମ ତ୍ରିଦିଵଂ ପୁନଃ । ଅଥ ତତ୍ର ସ୍ଥିତା ଯେ ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣା ମୁନିପୋଷିତାଃ
ସେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ପୁନି ତିନିଲୋକକୁ ଫେରିଗଲେ; ଏଉଁଠି ମୁନିଙ୍କ ପୋଷିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅବସ୍ଥାନ କରିଥିଲେ।
ଉତ୍କର୍ଷଂ ତୁ ମୁନେଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵାସୂଯଯା ଖେଦମାଗତାଃ । ଯଥାସ୍ଯ ନ ଯଶୋ ଭୂଯାତ୍କର୍ତଵ୍ଯଂ ସର୍ଵଥୈଵ ହି
ମୁନିଙ୍କ ଉତ୍କର୍ଷ ଶୁଣି ସେମାନେ ଇର୍ଷ୍ୟାରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ଏବଂ ତାଙ୍କର ଯଶ ଆଉ ବଢ଼ିବା ନ ଦେବାକୁ ସମସ୍ତେ ଠିକ୍ କଲେ।
କାଲେ ସମାଗତେ ପଶ୍ଚାଦିତି ସର୍ଵୈସ୍ତୁ ନିଶ୍ଚିତମ୍ । ତତଃ କାଲେନ କିଯତାପ୍ଯଭୂଦ୍ଵୃଷ୍ଟିର୍ଧରାତଲେ
ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଆସିଲାପରେ ସମସ୍ତେ ଏହି ମତରେ ଏକମତ ହେଲେ; ତାପରେ କିଛି ସମୟ ପରେ ପୃଥିବୀରେ ବର୍ଷା ଆସିଲା।
ସୁଭିକ୍ଷମଭଵତ୍ସର୍ଵଦେଶେଷୁ ନୃପସତ୍ତମ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାର୍ତାଂ ସୁଭିକ୍ଷସ୍ଯ ମିଲିତାଃ ସର୍ଵଵାଡଵାଃ
ହେ ରାଜା, ସମସ୍ତ ଦେଶରେ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ପ୍ରଚୁରତା ଦେଖାଯାଇଲା। ଏହି ଭଲ ଖବର ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଗ୍ରାମବାସୀ ଏକଠା ହେଲେ।
ଗୌତମଂ ଶପ୍ତୁମୁଦ୍ଯୋଗଂ ହା ହା ରାଜନ୍ ପ୍ରଚକ୍ରିରେ । ଧନ୍ଯୌ ତେଷାଂ ଚ ପିତରୌ ଯଯୋରୁତ୍ପତ୍ତିରୀଦୃଶୀ
ହା ହା ରାଜା, ସେମାନେ ଗୌତମଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ। ଯେଉଁ ପିତାମାତାଙ୍କ ଘରେ ଏପରି ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ।