ତେ ସର୍ଵେ ସ୍ଵସ୍ଵଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ କଥଯାମାସୁରୁତ୍ସ୍ମଯାଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାନ୍ଦୁଃଖିତାନ୍ଵିପ୍ରାନଭଯଂ ଦତ୍ତଵାନ୍ମୁନିଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ନିଜ ଘଟଣା କହିଲେ । ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏଭଳି ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ମୁନି ସେମାନଙ୍କୁ ଭୟ ନ ହେବାକୁ ଆଶ୍ବାସନ ଦେଲେ ।
ଯୁଷ୍ମାକମେତତ୍ସଦନଂ ଭଵଦ୍ଦାସୋଽସ୍ମି ସର୍ଵଥା । କା ଚିନ୍ତା ଭଵତାଂ ଵିପ୍ରା ମଯି ଦାସେ ଵିରାଜତି
ଏହି ଘର ଆପଣମାନଙ୍କର, ମୁଁ ସବୁ ଦିଗରେ ଆପଣମାନଙ୍କର ଦାସ । ମୁଁ ଦାସ ଥିବା ବେଳେ, ଆପଣମାନେ କାହିଁକି ଚିନ୍ତା କରିବେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ?
ଧନ୍ଯୋଽହମସ୍ମିନ୍ସମଯେ ଯୂଯଂ ସର୍ଵେ ତପୋଧନାଃ । ଯେଷାଂ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେଣ ଦୁଷ୍କୃତଂ ସୁକୃତାଯତେ
ଏହି ସମୟରେ ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ହେ ତପସ୍ଵୀମାନେ, କାରଣ ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିବା ସହିତ ମୋର ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଭଲ କାମରେ ପରିଣତ ହୁଏ।
ତେ ସର୍ଵେ ପାଦରଜସା ପାଵଯନ୍ତି ଗୃହଂ ମମ । କୋ ମଦନ୍ଯୋ ଭଵେଦ୍ଧନ୍ଯୋ ଭଵତାଂ ସମନୁଗ୍ରହାତ୍
ତୁମମାନେଙ୍କର ପାଦଧୂଳି ମୋ ଘରକୁ ପବିତ୍ର କରିଦେଉଛି; ତୁମମାନେଙ୍କର କୃପାରେ ମୋତେ ଛାଡି ଅନ୍ୟ କିଏ ଏତେ ଧନ୍ୟ ହେବେ?
ସ୍ଥେଯଂ ସର୍ଵୈଃ ସୁଖେନୈଵ ସନ୍ଧ୍ଯାଜପପରାଯଣୈଃ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ସର୍ଵାନ୍ମମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ଗୌତମୋ ମୁନିରାଟ୍ ତତଃ
ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ଆନନ୍ଦରେ ରୁହନ୍ତୁ, ସନ୍ଧ୍ୟା ଜପରେ ଲଗ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ ଗୌତମ ମୁନି—
ଗାଯତ୍ରୀଂ ପ୍ରାର୍ଥଯାମାସ ଭକ୍ତିସନ୍ନତକନ୍ଧରଃ । ନମୋ ଦେଵି ମହାଵିଦ୍ଯେ ଵେଦମାତଃ ପରାତ୍ପରେ
ଭକ୍ତିଭାବରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଲେ: 'ମୋର ନମସ୍କାର ହେ ଦେବୀ, ମହାଜ୍ଞାନ ଦାୟିନୀ, ବେଦମାତା, ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ।'
ଵ୍ଯାହୃତ୍ଯାଦିମହାମନ୍ତ୍ରରୂପେ ପ୍ରଣଵରୂପିଣି । ସାମ୍ଯାଵସ୍ଥାତ୍ମିକେ ମାତର୍ନମୋ ହ୍ରୀଂକାରରୂପିଣି
ତୁମେ ବ୍ୟାହୃତି ଓ ମହାମନ୍ତ୍ରର ଆକାର, ପ୍ରଣବ ରୂପିଣୀ, ସମତାର ସ୍ୱରୂପ, ମାଆ, ହ୍ରୀଂ ଅକ୍ଷରର ଆକାର ତୁମକୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ।
ସ୍ଵାହାସ୍ଵଧାସ୍ଵରୂପେ ତ୍ଵାଂ ନମାମି ସକଲାର୍ଥଦାମ୍ । ଭକ୍ତକଲ୍ପଲତାଂ ଦେଵୀମଵସ୍ଥାତ୍ରଯସାକ୍ଷିଣୀମ୍
ସ୍ୱାହା ଓ ସ୍ୱଧା ରୂପିଣୀ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା, ଭକ୍ତମାନେଙ୍କ ପାଇଁ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଦେବୀ, ତିନି ଅବସ୍ଥାର ସାକ୍ଷୀ ତୁମକୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ।
ତୁର୍ଯାତୀତସ୍ଵରୂପାଂ ଚ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦରୂପିଣୀମ୍ । ସର୍ଵଵେଦାନ୍ତସଂଵେଦ୍ଯାଂ ସୂର୍ଯମଣ୍ଡଲଵାସିନୀମ୍
ତୁମେ ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛ, ସତ୍-ଚିତ୍-ଆନନ୍ଦ ରୂପ, ସମସ୍ତ ବେଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଉଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳରେ ବସିଥିବା।
ପ୍ରାତର୍ବାଲାଂ ରକ୍ତଵର୍ଣାଂ ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ଯୁଵତୀଂ ପରାମ୍ । ସାଯାହ୍ନେ କୃଷ୍ଣଵର୍ଣାଂ ତାଂ ଵୃଦ୍ଧାଂ ନିତ୍ଯଂ ନମାମ୍ଯହମ୍
ପ୍ରଭାତରେ ତୁମକୁ ବାଳିକା ଭାବେ, ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ; ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯୁବତୀ ଭାବେ; ସାଞ୍ଜରେ କଳା ରଙ୍ଗରେ; ଏବଂ ସଦା ବୃଦ୍ଧା ଭାବେ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ।
ସର୍ଵଭୂତାରଣେ ଦେଵି କ୍ଷମସ୍ଵ ପରମେଶ୍ଵରି । ଇତି ସ୍ତୁତା ଜଗନ୍ମାତା ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଦର୍ଶନଂ ଦଦୌ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଦେବୀ, ମାଆ, ମୋ ଅପରାଧକୁ ଖ୍ଷମା କର; ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରାଯିବା ପରେ, ଜଗତ୍ ଜନନୀ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ।
ପୂର୍ଣପାତ୍ରଂ ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ଯେନ ସ୍ଯାତ୍ସର୍ଵପୋଷଣମ୍ । ଉଵାଚ ମୁନିମମ୍ବା ସା ଯଂ ଯଂ କାମଂ ତ୍ଵମିଚ୍ଛସି
ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ର ଦେଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପୋଷଣ ହେବ; ମାଆ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କର, ସେଇ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ।'
ତସ୍ଯ ପୂର୍ତିକରଂ ପାତ୍ରଂ ମଯା ଦତ୍ତଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାନ୍ତର୍ଦଧେ ଦେଵୀ ଗାଯତ୍ରୀ ପରମା କଲା
'ଏହି ପାତ୍ର, ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଇଛି।' ଏହିପରି କହି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ଗାୟତ୍ରୀ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ଅନ୍ନାନାଂ ରାଶଯସ୍ତସ୍ମାନିର୍ଗତାଃ ପର୍ଵତୋପମାଃ । ଷଡ୍ରସା ଵିଵିଧା ରାଜଂସ୍ତୃଣାନି ଵିଵିଧାନି ଚ
ସେହି ପାତ୍ରରୁ ପାହାଡ଼ ସମାନ ଭୋଜ୍ୟପଦାର୍ଥ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଷଡ୍ରସ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଘାସ ମଧ୍ୟ।
ଭୂଷଣାନି ଚ ଦିଵ୍ଯାନି କ୍ଷୌମାନି ଵସନାନି ଚ । ଯଜ୍ଞାନାଂ ଚ ସମାରମ୍ଭାଃ ପାତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ
ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ, କାମ୍ବଳ ବସ୍ତ୍ର, ଯଜ୍ଞାର ଆରମ୍ଭ ଉପକରଣ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପାତ୍ର ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ଯଦ୍ଯଦିଷ୍ଟମଭୂଦ୍ରାଜନ୍ ମୁନେସ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ନିର୍ଗତଂ ତସ୍ମାଦ୍ଗାଯତ୍ରୀପୂର୍ଣପାତ୍ରତଃ
ହେ ରାଜା, ସେ ମହାତ୍ମା ମୁନି ଯେଉଁ କିଛି ଇଚ୍ଛା କରିଥିଲେ, ସେ ସବୁ ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ରରୁ ବାହାରିଲା।
ଅଥାହୂଯ ମୁନୀନ୍ସର୍ଵାନ୍ମୁନିରାଡ୍ ଗୌତମସ୍ତଦା । ଧନଂ ଧାନ୍ଯଂ ଭୂଷଣାନି ଵସନାନି ଦଦୌ ମୁଦା
ତାପରେ ଗୌତମ ମୁନି ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେଙ୍କୁ ଡାକି, ଆନନ୍ଦରେ ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ଭୂଷଣ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦେଲେ।
ଗୋମହିଷ୍ଯାଦିପଶଵୋ ନିର୍ଗତାଃ ପୂର୍ଣପାତ୍ରତଃ । ନିର୍ଗତାନ୍ଯଜ୍ଞସମ୍ଭାରାନ୍ସ୍ରୁକ୍ସ୍ରୁଵପ୍ରଭୃତୀନ୍ଦଦୌ
ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ରରୁ ଗାଈ, ମହିଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁ ବାହାରିଲେ; ଯଜ୍ଞା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଉପକରଣ, ମାନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଦେଲେ।
ତେ ସର୍ଵେ ମିଲିତା ଯଜ୍ଞାଂଶ୍ଚକ୍ରିରେ ମୁନିଵାକ୍ଯତଃ । ସ୍ଥାନଂ ତଦେଵ ଭୂଯିଷ୍ଠମଭଵତ୍ସ୍ଵର୍ଗସନ୍ନିଭମ୍
ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ମୁନିଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ ଯଜ୍ଞ କଲେ; ସେଠା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲା, ସ୍ୱର୍ଗ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଯତ୍କିଞ୍ଚିତ୍ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ସୁନ୍ଦରଂ ଵସ୍ତୁ ଦୃଶ୍ଯତେ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ତତ୍ର ନିଷ୍ପନ୍ନଂ ଗାଯତ୍ରୀଦତ୍ତପାତ୍ରତଃ
ତିନି ଲୋକରେ ଯେଉଁ ସବୁ ସୁନ୍ଦର ଜିନିଷ ଦେଖାଯାଏ, ସେ ସବୁ ଗାୟତ୍ରୀ ଦେଇଥିବା ପାତ୍ରରୁ ଏଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା।
ଦେଵାଙ୍ଗନାସମା ଦାରାଃ ଶୋଭନ୍ତେ ଭୂଷଣାଦିଭିଃ । ମୁନଯୋ ଦେଵସଦୃଶା ଵସ୍ତ୍ରଚନ୍ଦନଭୂଷଣୈଃ
ଦେବତାଙ୍କ ଅପ୍ସରାମାନେ ପରି ଶ୍ରୀମତୀ ଜଣେ ଜଣେ ସୁନ୍ଦର ଗହନା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶୃଙ୍ଗାର ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ ଚମକୁଥିଲେ; ଏବଂ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ପରି ଭଲ ଜମା, ଚନ୍ଦନ ଓ ଗହନା ପିନ୍ଧି ରହିଥିଲେ।
ନିତ୍ଯୋତ୍ସଵଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ମୁନେରାଶ୍ରମମଣ୍ଡଲେ । ନ ରୋଗାଦିଭଯଂ କିଞ୍ଚିନ୍ନ ଚ ଦୈତ୍ଯଭଯଂ କ୍ଵଚିତ୍
ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ପରିସରରେ ପ୍ରତିଦିନ ଉତ୍ସବ ଚାଲିଥିଲା; ସେଠାରେ କେହି ରୋଗ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଭୟ ନଥିଲା, ଏବଂ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଦାନବମାନେ ଭୟ ଦେଉଥିଲେ ନାହିଁ।
ସ ମୁନେରାଶ୍ରମୋ ଜାତଃ ସମନ୍ତାଚ୍ଛତଯୋଜନଃ । ଅନ୍ଯେ ଚ ପ୍ରାଣିନୋ ଯେଽପି ତେଽପି ତତ୍ର ସମାଗତାଃ
ସେ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶତ ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଥିଲା; ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜୀବଜନ୍ତୁମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଏକଠା ହୋଇଥିଲେ।
ତାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵାନ୍ପୁପୋଷାଯଂ ଦତ୍ତ୍ଵାଭଯମଥାତ୍ମଵାନ୍ । ନାନାଵିଧୈର୍ମହାଯଜ୍ଞୈର୍ଵିଧିଵତ୍କଲ୍ପିତୈଃ ସୁରାଃ
ସେ ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଥିବା ମୁନି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟ କରି, ତାଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରିଥିଲେ; ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମହାଯଜ୍ଞ ଯଥାବିଧି କରିଥିଲେ।
ସନ୍ତୋଷଂ ପରମଂ ପ୍ରାପୁର୍ମୁନେଶ୍ଚୈଵ ଜଗୁର୍ଯଶଃ । ସଭାଯାଂ ଵୃତ୍ରହା ଭୂଯୋ ଜଗୌ ଶ୍ଲୋକଂ ମହାଯଶାଃ
ସେଇଁ ଦେବତାମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଥିଲେ, ଏବଂ ମୁନିଙ୍କ ଯଶ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଲା; ସଭାରେ ବୃତ୍ର ନାଶକ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଉଥରେ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ଗାଇଲେ।
ଅହୋ ଅଯଂ ନଃ କିଲ କଲ୍ପପାଦପୋ ମନୋରଥାନ୍ପୂରଯତି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ । ନୋଚେଦକାଣ୍ଡେ କ୍ଵ ହଵିର୍ଵପା ଵା ସୁଦୁର୍ଲଭା ଯତ୍ର ତୁ ଜୀଵନାଶା
ହାଁ, ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଆମର କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ସ୍ଥିର ହୋଇ ରହିଛି, ଯାହା ଆମର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଛି; ନହେଲେ ଏହି ଅନୁଚିତ କାଳରେ କେଉଁଠି ହବିର୍ବା ଜୀବିକା ମିଳିଥାନ୍ତା, ଯେଉଁଠି ଜୀବନ ନାଶ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।
ଇତ୍ଥଂ ଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷାଣି ପୁପୋଷ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵାନ୍ । ପୁତ୍ରଵନ୍ମୁନିରାଡ୍ ଗର୍ଵଗନ୍ଧେନ ପରିଵର୍ଜିତଃ
ଏଭଳି ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଯାଏଁ ସେ ମୁନି ସର୍ବୋତ୍ତମ ମୁନିମାନେ ପୋଷଣ କରିଥିଲେ; ସେ ମୁନିରାଜ ପୁଅମାନେ ପାଇଁ ବାପା ପରି ଥିଲେ ଏବଂ ଗର୍ବ ଓ ଅହଂକାରରୁ ଦୂର ଥିଲେ।
ଗାଯତ୍ର୍ଯାଃ ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ଚକାର ମୁନିସତ୍ତମଃ । ଯତ୍ର ସର୍ଵୈର୍ମୁନିଵରୈଃ ପୂଜ୍ଯତେ ଜଗଦମ୍ବିକା
ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଣେ ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୀଠ ସ୍ଥାପନ କଲେ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଜଗଦମ୍ବାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ତ୍ରିକାଲଂ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ପୁରଶ୍ଚରଣକର୍ମଭିଃ । ଅଦ୍ଯାପି ଯତ୍ର ଦେଵୀ ସା ପ୍ରାତର୍ବାଲା ତୁ ଦୃଶ୍ଯତେ
ସେଠାରେ ତିନିବେଳେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା ଓ ନିୟମିତ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଥିଲା; ଏବଂ ଏଯାଁ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଦେବୀ ପ୍ରଭାତ ବେଳେ ବାଳିକା ରୂପେ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ଯୁଵତୀ ଵୃଦ୍ଧା ସାଯଂକାଲେ ତୁ ଦୃଶ୍ଯତେ । ତତ୍ରୈକଦା ସମାଯାତୋ ନାରଦୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ
ମଧ୍ୟାହ୍ନ ବେଳେ ସେ ଯୁବତୀ ରୂପେ ଦେଖାଯାନ୍ତି; ସାନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ବୃଦ୍ଧା ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ସେଠାକୁ ଏକଥର ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦ ଆସିଥିଲେ।