ଦେଵରାଡସି ଯସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଯକ୍ଷଂ ଜାନୀହି ତତ୍ତ୍ଵତଃ । ତତ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ମହାଗର୍ଵାତ୍ତଦ୍ଯକ୍ଷଂ ସମୁପାଦ୍ରଵତ୍
ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା, ତୁମେ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛ, ଏହି ଯକ୍ଷଙ୍କୁ ସତ୍ୟରେ ଜାଣ। ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ବଡ଼ ଗର୍ବରେ, ସେ ଯକ୍ଷଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ପ୍ରାଦ୍ରଵଚ୍ଚ ପରଂ ତେଜୋ ଯକ୍ଷରୂପଂ ପରାତ୍ପରମ୍ । ଅନ୍ତର୍ଧାନଂ ତତଃ ପ୍ରାପ ତଦ୍ଯକ୍ଷଂ ଵାସଵାଗ୍ରତଃ
ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତେଜ, ଯକ୍ଷର ରୂପ, ସମସ୍ତଠାରୁ ଉପରେ, ସେଠାକୁ ଗଲେ; ତାପରେ ଯକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ଅତୀଵ ଲଜ୍ଜିତୋ ଜାତୋ ଵାସଵୋ ଦେଵରାଡପି । ଯକ୍ଷସମ୍ଭାଷଣାଭାଵାଲ୍ଲଘୁତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ ଚେତସି
ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର ବହୁତ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ; ଯକ୍ଷଙ୍କ ସହ କଥା ହେବା ନଥିବାରୁ, ତାଙ୍କ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଛୋଟ ଲାଗିଲା।
ଅତଃ ପରଂ ନ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ମଯା ତୁ ସୁରସଂସଦି । କିଂ ମଯା ତତ୍ର ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ସ୍ଵଲଘୁତ୍ଵଂ ସୁରାନ୍ପ୍ରତି
ଏଠାରୁ ପରେ, ମୁଁ ଦେବସଭାକୁ ଯିବିନି; ମୁଁ ସେଠାରେ କଣ କହିବି, ଯେତେବେଳେ ମୋର ମୂଲ୍ୟ ଦେବମାନେ ଆଗରେ ହ୍ରାସ ପାଇଛି?
ଦେହତ୍ଯାଗୋ ଵରସ୍ତସ୍ମାନ୍ମାନୋ ହି ମହତାଂ ଧନମ୍ । ମାନେ ନଷ୍ଟେ ଜୀଵିତଂ ତୁ ମୃତିତୁଲ୍ଯଂ ନ ସଂଶଯଃ
ତେଣୁ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିବା ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନ; ମାନ ହେଉଛି ବଡ଼ମାନେଙ୍କର ସଂପଦ। ମାନ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ଜୀବନ ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ତତ୍ରୈଵ ଗର୍ଵଂ ହିତ୍ଵା ସୁରେଶ୍ଵରଃ । ଚରିତ୍ରମୀଦୃଶଂ ଯସ୍ଯ ତମେଵ ଶରଣଂ ଗତଃ
ଏପରି ଭାବି, ସେଠାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଠାକୁରାଣୀ ତାଙ୍କର ଗର୍ବ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଓ ଏପରି ଚରିତ୍ର ଯାହାଙ୍କର, ସେଉଁଠି ଶରଣ ନେଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନେଵ କ୍ଷଣେ ଜାତା ଵ୍ଯୋମଵାଣୀ ନଭସ୍ତଲେ । ମାଯାବୀଜଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଜପ ତେନ ସୁଖୀ ଭଵ
ସେଇ ସମୟରେ ଆକାଶରୁ ଏକ ସ୍ୱର ଶୁଣାଗଲା: 'ହେ ସହସ୍ରନୟନ, ମାୟାବୀଜ ଜପ କର, ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସୁଖୀ ହେବ।'
ତତୋ ଜଜାପ ପରମଂ ମାଯାବୀଜଂ ପରାତ୍ପରମ୍ । ଲକ୍ଷଵର୍ଷଂ ନିରାହାରୋ ଧ୍ଯାନମୀଲିତଲୋଚନଃ
ତାପରେ ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମାୟାବୀଜ ଜପ କଲେ, ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଉପବାସ ରହି, ଚକ୍ଷୁ ମୁଦି ଧ୍ୟାନ କଲେ।
ଅକସ୍ମାଚ୍ଚୈତ୍ରମାସୀଯନଵମ୍ଯାଂ ମଧ୍ଯଗେ ରଵୌ । ତଦେଵାଵିରଭୂତ୍ତେଜସ୍ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ସ୍ଥଲେ ପୁନଃ
ଅଚାନକ ଚୈତ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ନବମୀ ତିଥିରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଥିବାବେଳେ, ସେଇ ପ୍ରଭା ପୁନି ସେଉଁଠି ପ୍ରକଟ ହେଲା।
ତେଜୋମଣ୍ଡଲମଧ୍ଯେ ତୁ କୁମାରୀଂ ନଵଯୌଵନାମ୍ । ଭାସ୍ଵଜ୍ଜପାପ୍ରସୂନାଭାଂ ବାଲକୋଟିରଵିପ୍ରଭାମ୍
ସେଇ ଆଲୋକ ମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଯୁବତୀ ଦେଖାଗଲେ, ଯିଏ ନୂତନ ଜପା ଫୁଲ ଭଳି ରଙ୍ଗିନ, ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ।
ବାଲଶୀତାଂଶମୁକୁଟାଂ ଵସ୍ତ୍ରାନ୍ତର୍ଵ୍ଯଞ୍ଜିତସ୍ତନୀମ୍ । ଚତୁର୍ଭିର୍ଵରହସ୍ତୈସ୍ତୁ ଵରପାଶାଙ୍କୁଶାଭଯାନ୍
ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ମୁକୁଟ ରହିଛି, ପୋଶାକ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ଦାଜ ଲାଗୁଥିବା ଅଂଶ, ଚାରିଟି ହାତରେ ଦେଉଛନ୍ତି ବର, ପାଶ, ଅଙ୍କୁଶ ଓ ଅଭୟ ମୁଦ୍ରା।
ଦଧାନାଂ ରମଣୀଯାଙ୍ଗୀଂ କୋମଲାଙ୍ଗଲତାଂ ଶିଵାମ୍ । ଭକ୍ତକଲ୍ପଦ୍ରୁମାମମ୍ବାଂ ନାନାଭୂଷଣଭୂଷିତାମ୍
ତାଙ୍କର ଦେହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଓ କୋମଳ, ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ କାମନାପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃକ୍ଷ ସମା, ବିଭିନ୍ନ ଗହନାରେ ଶୋଭିତ।
ତ୍ରିନେତ୍ରାଂ ମଲ୍ଲିକାମାଲାକବରୀଜୂଟଶୋଭିତାମ୍ । ଚତୁର୍ଦିକ୍ଷୁ ଚତୁର୍ଵେଦୈର୍ମୂର୍ତିମଦ୍ଭିରଭିଷ୍ଟୁତାମ୍
ତାଙ୍କର ତିନୋଟି ଚକ୍ଷୁ, ମଲ୍ଲିକା ମାଳା ଓ କଳିକା ଗୁଛିରେ ଚୁଲି ଶୋଭିତ, ଚାରିଦିଗରେ ଚାରି ବେଦ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଛନ୍ତି।
ଦନ୍ତଚ୍ଛଟାଭିରଭିତଃ ପଦ୍ମରାଗୀକୃତକ୍ଷମାମ୍ । ପ୍ରସନ୍ତସ୍ମେରଵଦନାଂ କୋଟିକନ୍ଦର୍ପସୁନ୍ଦରାମ୍
ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଚମକୁଛି, ଯାହାର ଆଲୋକରେ ଭୂମି ମଣିମାଣି ଲାଗୁଛି, ମୃଦୁ ହସରେ ମୁହଁ ଶାନ୍ତ ଓ ମନୋହର, କୋଟି କାମଦେବ ଠାରୁ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର।
ରକ୍ତାମ୍ବରପରୀଧାନାଂ ରକ୍ତଚନ୍ଦନଚର୍ଚିତାମ୍ । ଉମାଭିଧାନାଂ ପୁରତୋ ଦେଵୀଂ ହୈମଵତୀଂ ଶିଵାମ୍
ତାଙ୍କ ପିନ୍ଧା ପୋଶାକ ଲାଲ୍, ଲାଲ୍ ଚନ୍ଦନ ଲେପା, ତିନି ଉମା ନାମରେ ପରିଚିତ, ହିମାଳୟର ଝିଅ, ଶୁଭ ଦେବୀ ଭାବେ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖାଗଲେ।
ନିର୍ଵ୍ଯାଜକରୁଣାମୂର୍ତିଂ ସର୍ଵକାରଣକାରଣାମ୍ । ଦଦର୍ଶ ଵାସଵସ୍ତତ୍ର ପ୍ରେମଗଦ୍ଗଦିତାନ୍ତରଃ
ସେ ନିର୍ମଳ ଦୟାର ମୂର୍ତ୍ତି, ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ; ସେଠି ବାସବ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ହୃଦୟ ପ୍ରେମରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।
ପ୍ରେମାଶ୍ରୁପୂର୍ଣନଯନୋ ରୋମାଞ୍ଚିତତନୁସ୍ତତଃ । ଦଣ୍ଡଵତ୍ପ୍ରଣନାମାଥ ପାଦଯୋର୍ଜଗଦୀଶିତୁଃ
ପ୍ରେମର ଅଶୁ ଆଖି ଭରିଗଲା, ଦେହ ରୋମାଞ୍ଚିତ, ତାପରେ ସେ ଜଗତ୍ ସ୍ୱାମିନୀଙ୍କ ପାଦ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ତୁଷ୍ଟାଵ ଵିଵିଧୈଃ ସ୍ତୋତ୍ରୈର୍ଭକ୍ତିସନ୍ନତକନ୍ଧରଃ । ଉଵାଚ ପରମପ୍ରୀତଃ କିମିଦଂ ଯକ୍ଷମିତ୍ଯପି
ଭକ୍ତିଭାବରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦରେ ପଚାରିଲେ, 'ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କ'ଣ?'
ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତଂ ଚ କସ୍ମାତ୍ତଦ୍ଵଦ ସର୍ଵଂ ସୁଶୋଭନେ । ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରୋଵାଚ କରୁଣାର୍ଣଵା
'ଏହି ପ୍ରକଟ ଘଟଣା କିପରି ଓ କାହିଁକି ଘଟିଲା? ସବୁ କଥା କହ, ଶୋଭାମୟୀ।' ତାଙ୍କର ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ଦୟାର ସାଗର କହିଲେ।
ରୂପଂ ମଦୀଯଂ ବ୍ରହ୍ମୈତତ୍ସର୍ଵକାରଣକାରଣମ୍ । ମାଯାଧିଷ୍ଠାନଭୂତଂ ତୁ ସର୍ଵସାକ୍ଷି ନିରାମଯମ୍
'ମୋର ଏହି ରୂପ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ, ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ; ଏହି ମାୟାର ଆଧାର, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିବା ଓ ଦୁଃଖ ଶୂନ୍ୟ।'
ସର୍ଵେ ଵେଦା ଯତ୍ପଦମାମନନ୍ତି ତପାଂସି ସର୍ଵାଣି ଚ ଯଦ୍ଵଦନ୍ତି । ଯଦିଚ୍ଛନ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ଚରନ୍ତି ତତ୍ତେ ପଦଂ ସଂଗ୍ରହେଣ ବ୍ରଵୀମି
'ଯାହାକୁ ସମସ୍ତ ବେଦ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ତପସ୍ୟା ଉଲ୍ଲେଖ କରେ, ଯାହା ପାଇଁ ଲୋକେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ସେଇ ପଦକୁ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି।'
ଓମିତ୍ଯେକାକ୍ଷରଂ ବ୍ରହ୍ମ ତଦେଵାହୁଶ୍ଚ ହ୍ରୀଂମଯମ୍ । ଦ୍ଵେ ବୀଜେ ମମ ମନ୍ତ୍ରୌ ସ୍ତୋ ମୁଖ୍ଯତ୍ଵେନ ସୁରୋତ୍ତମ
'ଓଁ ଏକ ଅକ୍ଷର ବ୍ରହ୍ମ, ଏହାକୁ ହ୍ରୀଂ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଏହି ଦୁଇଟି ବୀଜ ମୋର ମନ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରଧାନ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।'
ଭାଗଦ୍ଵଯଵତୀ ଯସ୍ମାତ୍ସୃଜାମି ସକଲଂ ଜଗତ୍ । ତତ୍ରୈକଭାଗଃ ସମ୍ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦନାମକଃ
'ମୋର ଦୁଇଟି ଭାଗ ଥିବାରୁ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଏହାର ଏକ ଭାଗକୁ ସଚିତ୍ ଆନନ୍ଦ ନାମ ଦିଆଯାଇଛି।'
ମାଯାପ୍ରକୃତିସଂଜ୍ଞସ୍ତୁ ଦ୍ଵିତୀଯୋ ଭାଗ ଈରିତଃ । ସା ଚ ମାଯା ପରା ଶକ୍ତିଃ ଶକ୍ତିମତ୍ଯହମୀଶ୍ଵରୀ
'ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗକୁ ମାୟା କିମ୍ବା ପ୍ରକୃତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେଇ ମାୟା ମୋର ପରାଶକ୍ତି; ମୁଁ ଶକ୍ତିମାନ ଈଶ୍ୱରୀ।'
ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଚନ୍ଦ୍ରିକେଵେଯଂ ମମାଭିନ୍ନତ୍ଵମାଗତା । ସାମ୍ଯାଵସ୍ଥାତ୍ମିକା ଚୈଷା ମାଯା ମମ ସୁରୋତ୍ତମ
'ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଚନ୍ଦ୍ରିକା ଅଲଗା ନୁହେଁ, ସେପରି ଏହି ମାୟା ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଅଭିନ୍ନ। ଏହି ମାୟା ମୋର ସାମ୍ୟାବସ୍ଥା, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।'
ପ୍ରଲଯେ ସର୍ଵଜଗତୋ ମଦଭିନ୍ନୈଵ ତିଷ୍ଠତି । ପ୍ରାଣିକର୍ମପରୀପାକଵଶତଃ ପୁନରେଵ ହି
'ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ, ସେ ମୋତେ ଅଭିନ୍ନ ଭାବେ ରହିଥାଏ; ପରେ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ କର୍ମ ଫଳ ପକା ଅନୁଯାୟୀ, ସେ ପୁନି ପ୍ରକଟ ହୁଏ।'
ରୂପଂ ତଦେଵମଵ୍ଯକ୍ତଂ ଵ୍ଯକ୍ତୀଭାଵମୁପୈତି ଚ । ଅନ୍ତର୍ମୁଖା ତୁ ଯାଵସ୍ଥା ସା ମାଯେତ୍ଯଭିଧୀଯତେ
ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ରୂପଟିଏ ପରେ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ; ଯେତେବେଳେ ଭିତରକୁ ରହିଥାଏ, ସେହି ଅବସ୍ଥାକୁ ମାୟା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ବହିର୍ମୁଖା ତୁ ଯା ମାଯା ତମଃଶବ୍ଦେନ ସୋଚ୍ଯତେ । ବହିର୍ମୁଖାତ୍ତମୋରୂପାଜ୍ଜାଯତେ ସତ୍ତ୍ଵସମ୍ଭଵଃ
ଯେତେବେଳେ ମାୟା ବାହାରକୁ ମୁହଁ ଦିଏ, ସେଠାରେ ତାକୁ ଅନ୍ଧକାର ବୋଲି କୁହନ୍ତି; ଏହି ବାହ୍ୟ ଅନ୍ଧକାରରୁ ସତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ରଜୋଗୁଣସ୍ତଦୈଵ ସ୍ଯାତ୍ସର୍ଗାଦୌ ସୁରସତ୍ତମ । ଗୁଣତ୍ରଯାତ୍ମକାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମହେଶ୍ଵରାଃ
ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ରଜୋଗୁଣ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ; ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର — ଏମାନେ ତିନି ପ୍ରକୃତିର ଗୁଣରେ ଗଠିତ।
ରଜୋଗୁଣାଧିକୋ ବ୍ରହ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁଃ ସତ୍ତ୍ଵାଧିକୋ ଭଵେତ୍ । ତମୋଗୁଣାଧିକୋ ରୁଦ୍ରଃ ସର୍ଵକାରଣରୂପଧୃକ୍
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କରେ ରଜୋଗୁଣ ବେଶି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କରେ ସତ୍ତ୍ୱ ଅଧିକ, ରୁଦ୍ରଙ୍କରେ ତମୋଗୁଣ ଅଧିକ ଥାଏ; ସେମାନେ ସମସ୍ତ କାରଣର ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି।