ତ୍ଵମେଵ ଗତ୍ଵା ଜାନୀହି କିମିଦଂ ଯକ୍ଷମିତ୍ଯପି । ନାନ୍ଯଃ କୋଽପି ସମର୍ଥୋଽସ୍ତି ଜ୍ଞାତୁଂ ଯକ୍ଷଂ ପରଂ ମହଃ
ତୁମେ ଏକା ଯାଇ ଏହି ଯକ୍ଷ କିଏ, କଣ ଏହା, ଏହା ଜାଣି ଆଣ। ଅନ୍ୟ କେହି ଏହି ଯକ୍ଷଙ୍କର ମହାତ୍ମ୍ୟ କିମ୍ବା ସତ୍ୟ ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ।
ସହସ୍ରାକ୍ଷଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗୁଣଗୌରଵଗୁମ୍ଫିତମ୍ । ସାଭିମାନୋ ଜଗାମାଶୁ ଯତ୍ର ଯକ୍ଷଂ ଵିରାଜତେ
ସହସ୍ରନୟନଙ୍କର ଗୁଣଗାନ ଓ ସମ୍ମାନରେ ଭରିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ସେ ଅହଂକାରରେ ଭରିଆ, ତୁରନ୍ତ ଯକ୍ଷ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଯକ୍ଷଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତୋ ଵାଯୁଂ ପ୍ରୋଵାଚ ମୃଦୁଭାଷଯା । କୋଽସି ତ୍ଵଂ ତ୍ଵଯି କା ଶକ୍ତିର୍ଵଦ ସର୍ଵଂ ମମାଗ୍ରତଃ
ଯକ୍ଷଙ୍କୁ ଦେଖି, ବାୟୁ ନମ୍ର ଭାବରେ ପଚାରିଲେ: 'ତୁମେ କିଏ? ତୁମେ କେଉଁ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରିଛ? ସବୁକିଛି ମୋ ସାମ୍ନାରେ କହ।'
ତତୋ ଯକ୍ଷଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗର୍ଵେଣ ମରୁଦବ୍ରଵୀତ୍ । ମାତରିଶ୍ଵାହମସ୍ମୀତି ଵାଯୁରସ୍ମୀତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ଯକ୍ଷଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମରୁତ ଗର୍ବରେ କହିଲେ: 'ମୁଁ ମାତରିଶ୍ୱା, ମୁଁ ବାୟୁ।'
ଵୀର୍ଯଂ ତୁ ମଯି ସର୍ଵସ୍ଯ ଚାଲନେ ଗ୍ରହଣେଽସ୍ତି ହି । ମଚ୍ଚେଷ୍ଟଯା ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ସର୍ଵଵ୍ଯାପାରଵଦ୍ଭଵେତ୍
ସମସ୍ତ ଚଳନ ଓ ଧରିବାର ଶକ୍ତି ମୋରେ ଅଛି; ମୋ ଚେଷ୍ଟାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ କାର୍ଯ୍ୟଶୀଳ ହୁଏ।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାଯୁଵାଣୀଂ ନିଜଗାଦ ପରଂ ମହଃ । ତୃଣମେତତ୍ତଵାଗ୍ରେ ଯତ୍ତଚ୍ଚାଲଯ ଯଥେପ୍ସିତମ୍
ବାୟୁଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶକ୍ତି କହିଲେ: 'ତୁମେ ଏହି ଘାସର ତିଣିକୁ ଯେପରି ଚାହଁ, ଚଳାଇ ଦେଖ।'
ନୋଚେଦ୍ଗର୍ଵଂ ଵିହାଯୈନଂ ଲଜ୍ଜିତୋ ଗଚ୍ଛ ଵାସଵମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯକ୍ଷଵଚୋ ଵାଯୁଃ ସର୍ଵଶକ୍ତିସମନ୍ଵିତଃ
ନହେଲେ, ତୁମର ଗର୍ବ ଛାଡ଼ି, ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ ବାସବଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରିଯାଅ। ଯକ୍ଷଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ମାଲିକ ବାୟୁ,
ଉଦ୍ଯୋଗମକରୋତ୍ତଚ୍ଚ ସ୍ଵସ୍ଥାନାନ୍ନ ଚଚାଲ ହ । ଲଜ୍ଜିତୋଽଗାଦ୍ଦେଵପାର୍ଶ୍ଵେ ହିତ୍ଵା ଗର୍ଵଂ ସ ଚାନିଲଃ
ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ତିଣି ତାହାର ସ୍ଥାନରୁ ଏକ ଚୁଆଁ ମଧ୍ୟ ହଲା ନାହିଁ। ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ଅନିଳ ତାଙ୍କର ଗର୍ବ ଛାଡ଼ି ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଵୃତ୍ତାନ୍ତମଵଦତ୍ସର୍ଵଂ ଗର୍ଵନିର୍ଵାପକାରଣମ୍ । ନୈତଞ୍ଜ୍ଞାତୁଂ ସମର୍ଥାଃ ସ୍ମ ମିଥ୍ଯାଗର୍ଵାଭିମାନିନଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା, ତାଙ୍କର ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗ ହେବାର କାରଣ କହିଦେଲେ; ଆମେ ମିଥ୍ୟା ଗର୍ବ ଓ ଅହଂକାରରେ ଥିଲୁ, ତେଣୁ ଏହା ଜାଣିପାରିଲୁ ନାହିଁ।
ଅଲୌକିକଂ ଭାତି ଯକ୍ଷଂ ତେଜଃ ପରମଦାରୁଣମ୍ । ତତଃ ସର୍ଵେ ସୁରଗଣାଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷଂ ସମୂଚିରେ
ଯକ୍ଷଙ୍କର ତେଜ ଅଲୌକିକ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟାନକ। ତେବେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ସହସ୍ରନୟନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦେଵରାଡସି ଯସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଯକ୍ଷଂ ଜାନୀହି ତତ୍ତ୍ଵତଃ । ତତ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ମହାଗର୍ଵାତ୍ତଦ୍ଯକ୍ଷଂ ସମୁପାଦ୍ରଵତ୍
ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା, ତୁମେ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛ, ଏହି ଯକ୍ଷଙ୍କୁ ସତ୍ୟରେ ଜାଣ। ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ବଡ଼ ଗର୍ବରେ, ସେ ଯକ୍ଷଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ପ୍ରାଦ୍ରଵଚ୍ଚ ପରଂ ତେଜୋ ଯକ୍ଷରୂପଂ ପରାତ୍ପରମ୍ । ଅନ୍ତର୍ଧାନଂ ତତଃ ପ୍ରାପ ତଦ୍ଯକ୍ଷଂ ଵାସଵାଗ୍ରତଃ
ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତେଜ, ଯକ୍ଷର ରୂପ, ସମସ୍ତଠାରୁ ଉପରେ, ସେଠାକୁ ଗଲେ; ତାପରେ ଯକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ଅତୀଵ ଲଜ୍ଜିତୋ ଜାତୋ ଵାସଵୋ ଦେଵରାଡପି । ଯକ୍ଷସମ୍ଭାଷଣାଭାଵାଲ୍ଲଘୁତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ ଚେତସି
ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର ବହୁତ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ; ଯକ୍ଷଙ୍କ ସହ କଥା ହେବା ନଥିବାରୁ, ତାଙ୍କ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଛୋଟ ଲାଗିଲା।
ଅତଃ ପରଂ ନ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ମଯା ତୁ ସୁରସଂସଦି । କିଂ ମଯା ତତ୍ର ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ସ୍ଵଲଘୁତ୍ଵଂ ସୁରାନ୍ପ୍ରତି
ଏଠାରୁ ପରେ, ମୁଁ ଦେବସଭାକୁ ଯିବିନି; ମୁଁ ସେଠାରେ କଣ କହିବି, ଯେତେବେଳେ ମୋର ମୂଲ୍ୟ ଦେବମାନେ ଆଗରେ ହ୍ରାସ ପାଇଛି?
ଦେହତ୍ଯାଗୋ ଵରସ୍ତସ୍ମାନ୍ମାନୋ ହି ମହତାଂ ଧନମ୍ । ମାନେ ନଷ୍ଟେ ଜୀଵିତଂ ତୁ ମୃତିତୁଲ୍ଯଂ ନ ସଂଶଯଃ
ତେଣୁ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିବା ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନ; ମାନ ହେଉଛି ବଡ଼ମାନେଙ୍କର ସଂପଦ। ମାନ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ଜୀବନ ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ତତ୍ରୈଵ ଗର୍ଵଂ ହିତ୍ଵା ସୁରେଶ୍ଵରଃ । ଚରିତ୍ରମୀଦୃଶଂ ଯସ୍ଯ ତମେଵ ଶରଣଂ ଗତଃ
ଏପରି ଭାବି, ସେଠାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଠାକୁରାଣୀ ତାଙ୍କର ଗର୍ବ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଓ ଏପରି ଚରିତ୍ର ଯାହାଙ୍କର, ସେଉଁଠି ଶରଣ ନେଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନେଵ କ୍ଷଣେ ଜାତା ଵ୍ଯୋମଵାଣୀ ନଭସ୍ତଲେ । ମାଯାବୀଜଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଜପ ତେନ ସୁଖୀ ଭଵ
ସେଇ ସମୟରେ ଆକାଶରୁ ଏକ ସ୍ୱର ଶୁଣାଗଲା: 'ହେ ସହସ୍ରନୟନ, ମାୟାବୀଜ ଜପ କର, ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସୁଖୀ ହେବ।'
ତତୋ ଜଜାପ ପରମଂ ମାଯାବୀଜଂ ପରାତ୍ପରମ୍ । ଲକ୍ଷଵର୍ଷଂ ନିରାହାରୋ ଧ୍ଯାନମୀଲିତଲୋଚନଃ
ତାପରେ ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମାୟାବୀଜ ଜପ କଲେ, ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଉପବାସ ରହି, ଚକ୍ଷୁ ମୁଦି ଧ୍ୟାନ କଲେ।
ଅକସ୍ମାଚ୍ଚୈତ୍ରମାସୀଯନଵମ୍ଯାଂ ମଧ୍ଯଗେ ରଵୌ । ତଦେଵାଵିରଭୂତ୍ତେଜସ୍ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ସ୍ଥଲେ ପୁନଃ
ଅଚାନକ ଚୈତ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ନବମୀ ତିଥିରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଥିବାବେଳେ, ସେଇ ପ୍ରଭା ପୁନି ସେଉଁଠି ପ୍ରକଟ ହେଲା।
ତେଜୋମଣ୍ଡଲମଧ୍ଯେ ତୁ କୁମାରୀଂ ନଵଯୌଵନାମ୍ । ଭାସ୍ଵଜ୍ଜପାପ୍ରସୂନାଭାଂ ବାଲକୋଟିରଵିପ୍ରଭାମ୍
ସେଇ ଆଲୋକ ମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଯୁବତୀ ଦେଖାଗଲେ, ଯିଏ ନୂତନ ଜପା ଫୁଲ ଭଳି ରଙ୍ଗିନ, ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ।
ବାଲଶୀତାଂଶମୁକୁଟାଂ ଵସ୍ତ୍ରାନ୍ତର୍ଵ୍ଯଞ୍ଜିତସ୍ତନୀମ୍ । ଚତୁର୍ଭିର୍ଵରହସ୍ତୈସ୍ତୁ ଵରପାଶାଙ୍କୁଶାଭଯାନ୍
ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ମୁକୁଟ ରହିଛି, ପୋଶାକ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ଦାଜ ଲାଗୁଥିବା ଅଂଶ, ଚାରିଟି ହାତରେ ଦେଉଛନ୍ତି ବର, ପାଶ, ଅଙ୍କୁଶ ଓ ଅଭୟ ମୁଦ୍ରା।
ଦଧାନାଂ ରମଣୀଯାଙ୍ଗୀଂ କୋମଲାଙ୍ଗଲତାଂ ଶିଵାମ୍ । ଭକ୍ତକଲ୍ପଦ୍ରୁମାମମ୍ବାଂ ନାନାଭୂଷଣଭୂଷିତାମ୍
ତାଙ୍କର ଦେହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଓ କୋମଳ, ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ କାମନାପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃକ୍ଷ ସମା, ବିଭିନ୍ନ ଗହନାରେ ଶୋଭିତ।
ତ୍ରିନେତ୍ରାଂ ମଲ୍ଲିକାମାଲାକବରୀଜୂଟଶୋଭିତାମ୍ । ଚତୁର୍ଦିକ୍ଷୁ ଚତୁର୍ଵେଦୈର୍ମୂର୍ତିମଦ୍ଭିରଭିଷ୍ଟୁତାମ୍
ତାଙ୍କର ତିନୋଟି ଚକ୍ଷୁ, ମଲ୍ଲିକା ମାଳା ଓ କଳିକା ଗୁଛିରେ ଚୁଲି ଶୋଭିତ, ଚାରିଦିଗରେ ଚାରି ବେଦ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଛନ୍ତି।
ଦନ୍ତଚ୍ଛଟାଭିରଭିତଃ ପଦ୍ମରାଗୀକୃତକ୍ଷମାମ୍ । ପ୍ରସନ୍ତସ୍ମେରଵଦନାଂ କୋଟିକନ୍ଦର୍ପସୁନ୍ଦରାମ୍
ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଚମକୁଛି, ଯାହାର ଆଲୋକରେ ଭୂମି ମଣିମାଣି ଲାଗୁଛି, ମୃଦୁ ହସରେ ମୁହଁ ଶାନ୍ତ ଓ ମନୋହର, କୋଟି କାମଦେବ ଠାରୁ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର।
ରକ୍ତାମ୍ବରପରୀଧାନାଂ ରକ୍ତଚନ୍ଦନଚର୍ଚିତାମ୍ । ଉମାଭିଧାନାଂ ପୁରତୋ ଦେଵୀଂ ହୈମଵତୀଂ ଶିଵାମ୍
ତାଙ୍କ ପିନ୍ଧା ପୋଶାକ ଲାଲ୍, ଲାଲ୍ ଚନ୍ଦନ ଲେପା, ତିନି ଉମା ନାମରେ ପରିଚିତ, ହିମାଳୟର ଝିଅ, ଶୁଭ ଦେବୀ ଭାବେ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖାଗଲେ।
ନିର୍ଵ୍ଯାଜକରୁଣାମୂର୍ତିଂ ସର୍ଵକାରଣକାରଣାମ୍ । ଦଦର୍ଶ ଵାସଵସ୍ତତ୍ର ପ୍ରେମଗଦ୍ଗଦିତାନ୍ତରଃ
ସେ ନିର୍ମଳ ଦୟାର ମୂର୍ତ୍ତି, ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ; ସେଠି ବାସବ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ହୃଦୟ ପ୍ରେମରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।
ପ୍ରେମାଶ୍ରୁପୂର୍ଣନଯନୋ ରୋମାଞ୍ଚିତତନୁସ୍ତତଃ । ଦଣ୍ଡଵତ୍ପ୍ରଣନାମାଥ ପାଦଯୋର୍ଜଗଦୀଶିତୁଃ
ପ୍ରେମର ଅଶୁ ଆଖି ଭରିଗଲା, ଦେହ ରୋମାଞ୍ଚିତ, ତାପରେ ସେ ଜଗତ୍ ସ୍ୱାମିନୀଙ୍କ ପାଦ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ତୁଷ୍ଟାଵ ଵିଵିଧୈଃ ସ୍ତୋତ୍ରୈର୍ଭକ୍ତିସନ୍ନତକନ୍ଧରଃ । ଉଵାଚ ପରମପ୍ରୀତଃ କିମିଦଂ ଯକ୍ଷମିତ୍ଯପି
ଭକ୍ତିଭାବରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦରେ ପଚାରିଲେ, 'ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କ'ଣ?'
ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତଂ ଚ କସ୍ମାତ୍ତଦ୍ଵଦ ସର୍ଵଂ ସୁଶୋଭନେ । ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରୋଵାଚ କରୁଣାର୍ଣଵା
'ଏହି ପ୍ରକଟ ଘଟଣା କିପରି ଓ କାହିଁକି ଘଟିଲା? ସବୁ କଥା କହ, ଶୋଭାମୟୀ।' ତାଙ୍କର ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ଦୟାର ସାଗର କହିଲେ।
ରୂପଂ ମଦୀଯଂ ବ୍ରହ୍ମୈତତ୍ସର୍ଵକାରଣକାରଣମ୍ । ମାଯାଧିଷ୍ଠାନଭୂତଂ ତୁ ସର୍ଵସାକ୍ଷି ନିରାମଯମ୍
'ମୋର ଏହି ରୂପ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ, ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ; ଏହି ମାୟାର ଆଧାର, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିବା ଓ ଦୁଃଖ ଶୂନ୍ୟ।'