ଯକ୍ଷସ୍ଯ ନିକଟେ ଗତ୍ଵା ପ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଂ କସ୍ତ୍ଵମିତ୍ଯପି । ବଲାବଲଂ ତତୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା କର୍ତଵ୍ଯା ତୁ ପ୍ରତିକ୍ରିଯା
'ଚଳ, ଯକ୍ଷଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ପଚାରିବା ଉଚିତ—'ତୁମେ କିଏ?' ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି କିମ୍ବା ଦୁର୍ବଳତା ଜାଣି, ତାପରେ ଆମେ କଣ କରିବା ଉଚିତ ତାହା ନିଷ୍ପତ୍ତି କରିବା।'
ତତୋ ଵହ୍ନିଂ ସମାହୂଯ ପ୍ରୋଵାଚେନ୍ଦ୍ରଃ ସୁରାଧିପଃ । ଗଚ୍ଛ ଵହ୍ନେ ତ୍ଵମସ୍ମାକଂ ଯତୋଽସି ମୁଖମୁତ୍ତମମ୍
ତାପରେ ଦେବମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନିକୁ ଡାକି କହିଲେ, 'ଯା, ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁଖ।'
ତତୋ ଗତ୍ଵା ତୁ ଜାନୀହି କିମିଦଂ ଯକ୍ଷମିତ୍ଯପି । ସହସ୍ରାକ୍ଷଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ୍ଵପରାକ୍ରମଗର୍ଭିତମ୍
'ଏହି ଯକ୍ଷ କି, ଯାଇ ଜାଣ।' ଏପରି ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ନିଜ ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ଅଗ୍ନି ଚାଲିଗଲେ।
ଵେଗାତ୍ସ ନିର୍ଗତୋ ଵହ୍ନିର୍ଯଯୌ ଯକ୍ଷସ୍ଯ ସନ୍ନିଧୌ । ତଦା ପ୍ରୋଵାଚ ଯକ୍ଷସ୍ତଂ ତ୍ଵଂ କୋଽସୀତି ହୁତାଶନମ୍
ଅଗ୍ନି ବଡ଼ ତ୍ୱରାରେ ଯାଇ, ଯକ୍ଷଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ; ତେବେ ଯକ୍ଷ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କିଏ, ହେ ଅଗ୍ନିଦେବ?'
ଵୀର୍ଯଂ ଚ ତ୍ଵଯି କିଂ ଯତ୍ତଦ୍ଵଦ ସର୍ଵଂ ମମାଗ୍ରତଃ । ଅଗ୍ନିରସ୍ମି ତଥା ଜାତଵେଦା ଅସ୍ମୀତି ସୋଽବ୍ରଵୀତ୍
'ତୁମେ କଣ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କର, ସେ ସବୁ ମୋ ସାମ୍ନାରେ କହ।' ତେବେ ଅଗ୍ନି କହିଲେ, 'ମୁଁ ଅଗ୍ନି, ମୋତେ ଜାତବେଦା କୁହାଯାଏ।'
ସର୍ଵସ୍ଯ ଦହନେ ଶକ୍ତିର୍ମଯି ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି । ତଦା ଯକ୍ଷଂ ପରଂ ତେଜସ୍ତଦଗ୍ରେ ନିଦଧୌ ତୃଣମ୍
'ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ପୋଡ଼ିବାର ଶକ୍ତି ମୋ ଭିତରେ ଅଛି।' ତେବେ ଯକ୍ଷ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏକ ତୀବ୍ର ତେଜସ୍ବୀ ଘାସର ତଣା ରଖିଦେଲେ।
ଦହୈନଂ ଯଦି ତେ ଶକ୍ତିର୍ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଦହନେଽସ୍ତି ହି । ତଦା ସର୍ଵବଲେନୈଵାକରୋଦ୍ଯତ୍ନଂ ହୁତାଶନଃ
'ଯଦି ବିଶ୍ୱକୁ ପୋଡ଼ିବା ଶକ୍ତି ତୁମେ ଧାରଣ କର, ତେବେ ଏହି ତଣାକୁ ପୋଡ଼।' ଏହାକୁ ଶୁଣି, ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଲଗାଇ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ନ ଶଶାକ ତୃଣଂ ଦଗ୍ଧୁଂ ଲଜ୍ଜିତୋଽଗାତ୍ସୁରାନ୍ପ୍ରତି । ପୃଷ୍ଟେ ଦେଵୈସ୍ତୁ ଵୃତ୍ତାନ୍ତେ ସର୍ଵଂ ପ୍ରୋଵାଚ ହଵ୍ଯଭୁକ୍
କିନ୍ତୁ ସେ ତଣାକୁ ପୋଡ଼ିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ସେ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରିଗଲେ। ଦେବମାନେ ଘଟଣା କଣ ଘଟିଲା ପଚାରିଲେ, ଅଗ୍ନି ସବୁ କଥା କହିଦେଲେ।
ଵୃଥାଭିମାନୋ ହ୍ଯସ୍ମାକଂ ସର୍ଵେଶତ୍ଵାଦିକେ ସୁରାଃ । ତତସ୍ତୁ ଵୃତ୍ରହା ଵାଯୁଂ ସମାହୂଯେଦମବ୍ରଵୀତ୍
'ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଆମର ଅଭିମାନ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଲା, ହେ ଦେବମାନେ।' ତାପରେ ବୃତ୍ର ନାଶକ ଇନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁକୁ ଡାକି, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ତ୍ଵଯି ପ୍ରୋତଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ତ୍ଵଚ୍ଚେଷ୍ଟାଭିସ୍ତୁ ଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ତ୍ଵଂ ପ୍ରାଣରୂପଃ ସର୍ଵେଷାଂ ସର୍ଵଶକ୍ତିଵିଧାରକଃ
'ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତୁମେ ଭିତରେ ଗଠିତ, ତୁମର ଚଳନା ଦ୍ୱାରା ସବୁ କାମ ହୁଏ; ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରାଣ ରୂପ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଧାରକ।'
ତ୍ଵମେଵ ଗତ୍ଵା ଜାନୀହି କିମିଦଂ ଯକ୍ଷମିତ୍ଯପି । ନାନ୍ଯଃ କୋଽପି ସମର୍ଥୋଽସ୍ତି ଜ୍ଞାତୁଂ ଯକ୍ଷଂ ପରଂ ମହଃ
ତୁମେ ଏକା ଯାଇ ଏହି ଯକ୍ଷ କିଏ, କଣ ଏହା, ଏହା ଜାଣି ଆଣ। ଅନ୍ୟ କେହି ଏହି ଯକ୍ଷଙ୍କର ମହାତ୍ମ୍ୟ କିମ୍ବା ସତ୍ୟ ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ।
ସହସ୍ରାକ୍ଷଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗୁଣଗୌରଵଗୁମ୍ଫିତମ୍ । ସାଭିମାନୋ ଜଗାମାଶୁ ଯତ୍ର ଯକ୍ଷଂ ଵିରାଜତେ
ସହସ୍ରନୟନଙ୍କର ଗୁଣଗାନ ଓ ସମ୍ମାନରେ ଭରିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ସେ ଅହଂକାରରେ ଭରିଆ, ତୁରନ୍ତ ଯକ୍ଷ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଯକ୍ଷଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତୋ ଵାଯୁଂ ପ୍ରୋଵାଚ ମୃଦୁଭାଷଯା । କୋଽସି ତ୍ଵଂ ତ୍ଵଯି କା ଶକ୍ତିର୍ଵଦ ସର୍ଵଂ ମମାଗ୍ରତଃ
ଯକ୍ଷଙ୍କୁ ଦେଖି, ବାୟୁ ନମ୍ର ଭାବରେ ପଚାରିଲେ: 'ତୁମେ କିଏ? ତୁମେ କେଉଁ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରିଛ? ସବୁକିଛି ମୋ ସାମ୍ନାରେ କହ।'
ତତୋ ଯକ୍ଷଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗର୍ଵେଣ ମରୁଦବ୍ରଵୀତ୍ । ମାତରିଶ୍ଵାହମସ୍ମୀତି ଵାଯୁରସ୍ମୀତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ଯକ୍ଷଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମରୁତ ଗର୍ବରେ କହିଲେ: 'ମୁଁ ମାତରିଶ୍ୱା, ମୁଁ ବାୟୁ।'
ଵୀର୍ଯଂ ତୁ ମଯି ସର୍ଵସ୍ଯ ଚାଲନେ ଗ୍ରହଣେଽସ୍ତି ହି । ମଚ୍ଚେଷ୍ଟଯା ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ସର୍ଵଵ୍ଯାପାରଵଦ୍ଭଵେତ୍
ସମସ୍ତ ଚଳନ ଓ ଧରିବାର ଶକ୍ତି ମୋରେ ଅଛି; ମୋ ଚେଷ୍ଟାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ କାର୍ଯ୍ୟଶୀଳ ହୁଏ।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାଯୁଵାଣୀଂ ନିଜଗାଦ ପରଂ ମହଃ । ତୃଣମେତତ୍ତଵାଗ୍ରେ ଯତ୍ତଚ୍ଚାଲଯ ଯଥେପ୍ସିତମ୍
ବାୟୁଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶକ୍ତି କହିଲେ: 'ତୁମେ ଏହି ଘାସର ତିଣିକୁ ଯେପରି ଚାହଁ, ଚଳାଇ ଦେଖ।'
ନୋଚେଦ୍ଗର୍ଵଂ ଵିହାଯୈନଂ ଲଜ୍ଜିତୋ ଗଚ୍ଛ ଵାସଵମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯକ୍ଷଵଚୋ ଵାଯୁଃ ସର୍ଵଶକ୍ତିସମନ୍ଵିତଃ
ନହେଲେ, ତୁମର ଗର୍ବ ଛାଡ଼ି, ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ ବାସବଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରିଯାଅ। ଯକ୍ଷଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ମାଲିକ ବାୟୁ,
ଉଦ୍ଯୋଗମକରୋତ୍ତଚ୍ଚ ସ୍ଵସ୍ଥାନାନ୍ନ ଚଚାଲ ହ । ଲଜ୍ଜିତୋଽଗାଦ୍ଦେଵପାର୍ଶ୍ଵେ ହିତ୍ଵା ଗର୍ଵଂ ସ ଚାନିଲଃ
ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ତିଣି ତାହାର ସ୍ଥାନରୁ ଏକ ଚୁଆଁ ମଧ୍ୟ ହଲା ନାହିଁ। ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ଅନିଳ ତାଙ୍କର ଗର୍ବ ଛାଡ଼ି ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଵୃତ୍ତାନ୍ତମଵଦତ୍ସର୍ଵଂ ଗର୍ଵନିର୍ଵାପକାରଣମ୍ । ନୈତଞ୍ଜ୍ଞାତୁଂ ସମର୍ଥାଃ ସ୍ମ ମିଥ୍ଯାଗର୍ଵାଭିମାନିନଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା, ତାଙ୍କର ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗ ହେବାର କାରଣ କହିଦେଲେ; ଆମେ ମିଥ୍ୟା ଗର୍ବ ଓ ଅହଂକାରରେ ଥିଲୁ, ତେଣୁ ଏହା ଜାଣିପାରିଲୁ ନାହିଁ।
ଅଲୌକିକଂ ଭାତି ଯକ୍ଷଂ ତେଜଃ ପରମଦାରୁଣମ୍ । ତତଃ ସର୍ଵେ ସୁରଗଣାଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷଂ ସମୂଚିରେ
ଯକ୍ଷଙ୍କର ତେଜ ଅଲୌକିକ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟାନକ। ତେବେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ସହସ୍ରନୟନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦେଵରାଡସି ଯସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଯକ୍ଷଂ ଜାନୀହି ତତ୍ତ୍ଵତଃ । ତତ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ମହାଗର୍ଵାତ୍ତଦ୍ଯକ୍ଷଂ ସମୁପାଦ୍ରଵତ୍
ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା, ତୁମେ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛ, ଏହି ଯକ୍ଷଙ୍କୁ ସତ୍ୟରେ ଜାଣ। ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ବଡ଼ ଗର୍ବରେ, ସେ ଯକ୍ଷଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ପ୍ରାଦ୍ରଵଚ୍ଚ ପରଂ ତେଜୋ ଯକ୍ଷରୂପଂ ପରାତ୍ପରମ୍ । ଅନ୍ତର୍ଧାନଂ ତତଃ ପ୍ରାପ ତଦ୍ଯକ୍ଷଂ ଵାସଵାଗ୍ରତଃ
ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତେଜ, ଯକ୍ଷର ରୂପ, ସମସ୍ତଠାରୁ ଉପରେ, ସେଠାକୁ ଗଲେ; ତାପରେ ଯକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ଅତୀଵ ଲଜ୍ଜିତୋ ଜାତୋ ଵାସଵୋ ଦେଵରାଡପି । ଯକ୍ଷସମ୍ଭାଷଣାଭାଵାଲ୍ଲଘୁତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ ଚେତସି
ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର ବହୁତ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ; ଯକ୍ଷଙ୍କ ସହ କଥା ହେବା ନଥିବାରୁ, ତାଙ୍କ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଛୋଟ ଲାଗିଲା।
ଅତଃ ପରଂ ନ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ମଯା ତୁ ସୁରସଂସଦି । କିଂ ମଯା ତତ୍ର ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ସ୍ଵଲଘୁତ୍ଵଂ ସୁରାନ୍ପ୍ରତି
ଏଠାରୁ ପରେ, ମୁଁ ଦେବସଭାକୁ ଯିବିନି; ମୁଁ ସେଠାରେ କଣ କହିବି, ଯେତେବେଳେ ମୋର ମୂଲ୍ୟ ଦେବମାନେ ଆଗରେ ହ୍ରାସ ପାଇଛି?
ଦେହତ୍ଯାଗୋ ଵରସ୍ତସ୍ମାନ୍ମାନୋ ହି ମହତାଂ ଧନମ୍ । ମାନେ ନଷ୍ଟେ ଜୀଵିତଂ ତୁ ମୃତିତୁଲ୍ଯଂ ନ ସଂଶଯଃ
ତେଣୁ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିବା ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନ; ମାନ ହେଉଛି ବଡ଼ମାନେଙ୍କର ସଂପଦ। ମାନ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ଜୀବନ ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ତତ୍ରୈଵ ଗର୍ଵଂ ହିତ୍ଵା ସୁରେଶ୍ଵରଃ । ଚରିତ୍ରମୀଦୃଶଂ ଯସ୍ଯ ତମେଵ ଶରଣଂ ଗତଃ
ଏପରି ଭାବି, ସେଠାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଠାକୁରାଣୀ ତାଙ୍କର ଗର୍ବ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଓ ଏପରି ଚରିତ୍ର ଯାହାଙ୍କର, ସେଉଁଠି ଶରଣ ନେଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନେଵ କ୍ଷଣେ ଜାତା ଵ୍ଯୋମଵାଣୀ ନଭସ୍ତଲେ । ମାଯାବୀଜଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଜପ ତେନ ସୁଖୀ ଭଵ
ସେଇ ସମୟରେ ଆକାଶରୁ ଏକ ସ୍ୱର ଶୁଣାଗଲା: 'ହେ ସହସ୍ରନୟନ, ମାୟାବୀଜ ଜପ କର, ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସୁଖୀ ହେବ।'
ତତୋ ଜଜାପ ପରମଂ ମାଯାବୀଜଂ ପରାତ୍ପରମ୍ । ଲକ୍ଷଵର୍ଷଂ ନିରାହାରୋ ଧ୍ଯାନମୀଲିତଲୋଚନଃ
ତାପରେ ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମାୟାବୀଜ ଜପ କଲେ, ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଉପବାସ ରହି, ଚକ୍ଷୁ ମୁଦି ଧ୍ୟାନ କଲେ।
ଅକସ୍ମାଚ୍ଚୈତ୍ରମାସୀଯନଵମ୍ଯାଂ ମଧ୍ଯଗେ ରଵୌ । ତଦେଵାଵିରଭୂତ୍ତେଜସ୍ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ସ୍ଥଲେ ପୁନଃ
ଅଚାନକ ଚୈତ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ନବମୀ ତିଥିରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଥିବାବେଳେ, ସେଇ ପ୍ରଭା ପୁନି ସେଉଁଠି ପ୍ରକଟ ହେଲା।
ତେଜୋମଣ୍ଡଲମଧ୍ଯେ ତୁ କୁମାରୀଂ ନଵଯୌଵନାମ୍ । ଭାସ୍ଵଜ୍ଜପାପ୍ରସୂନାଭାଂ ବାଲକୋଟିରଵିପ୍ରଭାମ୍
ସେଇ ଆଲୋକ ମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଯୁବତୀ ଦେଖାଗଲେ, ଯିଏ ନୂତନ ଜପା ଫୁଲ ଭଳି ରଙ୍ଗିନ, ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ।