ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଵୈଷ୍ଣଵାଃ କେଚିଦ୍ଗାଣପତ୍ଯାସ୍ତଥାପରେ । କାପାଲିକାଶ୍ଚୀନମାର୍ଗରତା ଵଲ୍କଲଧାରିଣଃ
କିଛି ଲୋକ ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଭକ୍ତ ଭାବେ, କିଛି ଗଣେଶଙ୍କ ଭକ୍ତ ଭାବେ, ଆଉ କିଛି କପାଳିକ, ଚୀନମାର୍ଗରେ ଲାଗିଥିବା, ଚିରା ଛାଲ ହୋଇଥିବା ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ଦିଗମ୍ବରାସ୍ତଥା ବୌଦ୍ଧାଶ୍ଚାର୍ଵାର୍କା ଏଵମାଦଯଃ । ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ବହଵୋ ଲୋକେ ଵେଦଶ୍ରଦ୍ଧାଵିଵର୍ଜିତାଃ
ଏହିପରି ଦିଗଅମ୍ବର, ବୌଦ୍ଧ, ଚାର୍ବାକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ବେଦରେ ଆସ୍ଥା ରଖନ୍ତି ନାହିଁ।
କିମତ୍ର କାରଣଂ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତଦ୍ଭଵାନ୍ ଵକ୍ତୁମର୍ହତି । ବୁଦ୍ଧିମନ୍ତଃ ପଣ୍ଡିତାଶ୍ଚ ନାନାତର୍କଵିଚକ୍ଷଣାଃ
ଏହି ସବୁର କାରଣ କଣ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ? ଆପଣ ଏହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ପଣ୍ଡିତମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ତର୍କରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ଅପି ସନ୍ତ୍ଯେଵ ଵେଦେଷୁ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ତୁ ଵିଵର୍ଜିତାଃ । ନ ହି କଶ୍ଚିତ୍ସ୍ଵକଲ୍ଯାଣଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ହାତୁମିହେଚ୍ଛତି
ସେମାନେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆସ୍ଥା ନଥାଏ। କାରଣ, କେହି ନିଜ ମଙ୍ଗଳକୁ ବୁଝିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଛାଡିବାକୁ ଚାହେନାହାନ୍ତି।
କିମତ୍ର କାରଣଂ ତସ୍ମାଦ୍ଵଦ ଵେଦଵିଦାଂଵର । ମଣିଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ମହିମା ଵର୍ଣିତୋ ଭଵତା ପୁରା
ତେଣୁ, ଏହିର କାରଣ କଣ? ହେ ବେଦଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଆପଣ ମୋତେ କହନ୍ତୁ। ଆପଣ ପୂର୍ବରୁ ମଣିଦ୍ୱୀପର ମହିମା କଥା କହିଥିଲେ।
କୀଦୃକ୍ ତଦସ୍ତି ଯଦ୍ଦେଵ୍ଯାଃ ପରଂ ସ୍ଥାନଂ ମହତ୍ତରମ୍ । ତଚ୍ଚାପି ଵଦ ଭକ୍ତାଯ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନାଯ ମେଽନଘ
ଦେବୀଙ୍କର ସେଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ କଣ? ମୁଁ ଭକ୍ତି ଓ ଆସ୍ଥା ସହିତ ପଚାରୁଛି, ହେ ପାପରହିତ, ଦୟାକରି ଏହା ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ପ୍ରସନ୍ନାସ୍ତୁ ଵଦନ୍ତ୍ଯେଵ ଗୁରଵୋ ଗୁହ୍ଯମପ୍ଯୁତ । ସୂତ ଉଵାଚ ଇତି ରାଜ୍ଞୋ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ ବାଦରାଯଣଃ
ଗୁରୁମାନେ ଯଦି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ଗୁପ୍ତ ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ କହିଦିଅନ୍ତି। ସୂତ କହିଲେ: ରାଜାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଭଗବାନ୍ ବାଦରାୟଣ—
ନିଜଗାଦ ତତଃ ସର୍ଵଂ କ୍ରମେଣୈଵ ମୁନୀଶ୍ଵରାଃ । ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ଵେଦଶ୍ରଦ୍ଧା ଵିଵର୍ଧତେ
—ତାପରେ ସବୁ କଥା କ୍ରମକ୍ରମେ କହିଦେଲେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କର ବେଦରେ ଆସ୍ଥା ବଢ଼ିଯାଏ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ସମ୍ଯକ୍ପୃଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍ ସମଯେ ସମଯୋଚିତମ୍ । ଵୁଦ୍ଧିମାନସି ଵେଦେଷୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଵାଂଶ୍ଚୈଵ ଲକ୍ଷ୍ଯସେ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ରାଜା, ତୁମେ ସମୟ ଓ ଯଥାଯଥିକ ଭାବରେ ଠିକ୍ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ। ତୁମେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ବେଦରେ ଆସ୍ଥାବାନ୍ ବୋଲି ଦେଖାଯାଉଛ।
ପୂର୍ଵଂ ମଦୋଦ୍ଧତା ଦୈତ୍ଯା ଦେଵୈର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ତୁ ଚକ୍ରିରେ । ଶତଵର୍ଷଂ ମହାରାଜ ମହାଵିସ୍ମଯକାରକମ୍
ପୂର୍ବେ ଦାନବମାନେ ଅତି ଅହଂକାରୀ ହୋଇ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ଶତବର୍ଷ ଧରି ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ, ରାଜା, ଯାହା ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ନାନାଶସ୍ତ୍ରପ୍ରହରଣଂ ନାନାମାଯାଵିଚିତ୍ରିତମ୍ । ଜଗତ୍କ୍ଷଯକରଂ ନୂନଂ ତେଷାଂ ଯୁଦ୍ଧମଭୂନ୍ନୃପ
ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଶସ୍ତ୍ର ଓ ମାୟା ଦେଖାଯାଇଥିଲା, ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ପୃଥିବୀକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ହୋଇଥିଲା, ରାଜା।
ପରାଶକ୍ତିକୃପାଵେଶାଦ୍ଦେଵୈର୍ଦୈତ୍ଯା ଜିତା ଯୁଧି । ଭୁଵଂ ସ୍ଵର୍ଗଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଗତାଃ ପାତାଲଵେଶ୍ମନି
ପରାଶକ୍ତିଙ୍କର କୃପାରେ ଦେବତାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାନବମାନେକୁ ହରାଇଦେଲେ। ସେମାନେ ପୃଥିବୀ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଛାଡ଼ି, ପାତାଳରେ ଚାଲିଗଲେ।
ତତଃ ପ୍ରହର୍ଷିତା ଦେଵାଃ ସ୍ଵପରାକ୍ରମଵର୍ଣନମ୍ । ଚକ୍ରୁଃ ପରସ୍ପରଂ ମୋହାତ୍ସାଭିମାନାଃ ସମନ୍ତତଃ
ତାପରେ ଦେବମାନେ ବହୁତ ଖୁସି ହୋଇ, ମନରେ ଅଭିମାନ ଓ ଭ୍ରମରେ ପଡି, ସେମାନେ ସବୁଠାରେ ପ୍ରତିଏକେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବକୁ ଗର୍ବରେ ବଢ଼ାଇ କହିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଜଯୋଽସ୍ମାକଂ କୁତୋ ନ ସ୍ଯାଦସ୍ମାକଂ ମହିମା ଯତଃ । ସର୍ଵୋତ୍ତରଃ କୁତ୍ର ଦୈତ୍ଯାଃ ପାମରା ନିଷ୍ପରାକ୍ରମାଃ
ଆମେ ତ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼, ତେଣୁ ବିଜୟ କାହିଁକି ଆମ ପାଖରେ ନ ହେବ? ଦେତ୍ୟମାନେ କେଉଁଠି, ସେମାନେ ତ କିଛି ଶକ୍ତି ନଥିବା ନିମ୍ନ ଲୋକ।
ସୃଷ୍ଟିସ୍ଥିତିକ୍ଷଯକରା ଵଯଂ ସର୍ଵେ ଯଶସ୍ଵିନଃ । ଅସ୍ମଦଗ୍ରେ ପାମରାଣାଂ ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଚୈଵ କା କଥା
ଆମେ ହେଉଛୁ ସୃଷ୍ଟି, ରକ୍ଷା ଓ ସଂହାର କରୁଥିବା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦେବତାମାନେ; ଆମ ସାମ୍ନାରେ ସେହି ନିମ୍ନ ଦେତ୍ୟମାନେ ବିଷୟରେ କଣ କହିବାକୁ ଅଛି?
ପରାଶକ୍ତିପ୍ରଭାଵଂ ତେ ନ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମୋହମାଗତାଃ । ତେଷାମନୁଗ୍ରହଂ କର୍ତୁଂ ତଦୈଵ ଜଗଦମ୍ବିକା
ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତିର ପ୍ରଭାବକୁ ଜାଣିନଥିଲେ, ତେଣୁ ଭ୍ରମରେ ପଡିଗଲେ; ସେଇ ସମୟରେ ଜଗଦମ୍ବା ତାଙ୍କୁ କୃପା କରିବାକୁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ପ୍ରାଦୁରାସୀତ୍କୃପାପୂର୍ଣା ଯକ୍ଷରୂପେଣ ଭୂମିପ । କୋଟିସୂର୍ଯପ୍ରତୀକାଶଂ ଚନ୍ଦ୍ରକୋଟିସୁଶୀତଲମ୍
ସେ ଦୟାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଏକ ଯକ୍ଷ ରୂପରେ ଦେଖାଦେଲେ, ରାଜା; ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ବୀ, ଏବଂ କୋଟି ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଶିତଳ।
ଵିଦ୍ଯୁତ୍କୋଟିସମାନାଭଂ ହସ୍ତପାଦାଦିଵର୍ଜିତମ୍ । ଅଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵଂ ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତେଜଃ ପରମସୁନ୍ଦରମ୍
ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା କୋଟି ବିଦ୍ୟୁତ ପରି ଚମକୁଥିଲା, କିନ୍ତୁ ହାତ ପାଁ ଆଦି କିଛି ନଥିଲା; ଏପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ସୁନ୍ଦର ତେଜ ଦେଖି, ସେମାନେ ପୂର୍ବେ କେବେ ଦେଖିନଥିଲେ।
ସଵିସ୍ମଯାସ୍ତଦା ପ୍ରୋଚୁଃ କିମିଦଂ କିମିଦଂ ତ୍ଵିତି । ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଚେଷ୍ଟିତଂ କିଂ ଵା ମାଯା କାପି ମହୀଯସୀ
ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡି ସେମାନେ କହିଲେ, 'ଏହା କଣ? ଏହା କଣ?' ଏହା କଣ ଦେତ୍ୟମାନଙ୍କ କୌଣସି କଳା କିମ୍ବା ବଡ଼ ମାୟା ନୁହେଁ କି?
କେନଚିନ୍ନିର୍ମିତା ଵାଥ ଦେଵାନାଂ ସ୍ମଯକାରିଣୀ । ସମ୍ଭୂଯ ତେ ତଦା ସର୍ଵେ ଵିଚାରଂ ଚକ୍ରୁରୁତ୍ତମମ୍
'କିମ୍ବା କେହି ଏହାକୁ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ଦେବମାନେ ଗର୍ବିତ ହେଉନ୍ତି?' ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକଠି ହୋଇ ଗଭୀର ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଯକ୍ଷସ୍ଯ ନିକଟେ ଗତ୍ଵା ପ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଂ କସ୍ତ୍ଵମିତ୍ଯପି । ବଲାବଲଂ ତତୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା କର୍ତଵ୍ଯା ତୁ ପ୍ରତିକ୍ରିଯା
'ଚଳ, ଯକ୍ଷଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ପଚାରିବା ଉଚିତ—'ତୁମେ କିଏ?' ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି କିମ୍ବା ଦୁର୍ବଳତା ଜାଣି, ତାପରେ ଆମେ କଣ କରିବା ଉଚିତ ତାହା ନିଷ୍ପତ୍ତି କରିବା।'
ତତୋ ଵହ୍ନିଂ ସମାହୂଯ ପ୍ରୋଵାଚେନ୍ଦ୍ରଃ ସୁରାଧିପଃ । ଗଚ୍ଛ ଵହ୍ନେ ତ୍ଵମସ୍ମାକଂ ଯତୋଽସି ମୁଖମୁତ୍ତମମ୍
ତାପରେ ଦେବମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନିକୁ ଡାକି କହିଲେ, 'ଯା, ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁଖ।'
ତତୋ ଗତ୍ଵା ତୁ ଜାନୀହି କିମିଦଂ ଯକ୍ଷମିତ୍ଯପି । ସହସ୍ରାକ୍ଷଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ୍ଵପରାକ୍ରମଗର୍ଭିତମ୍
'ଏହି ଯକ୍ଷ କି, ଯାଇ ଜାଣ।' ଏପରି ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ନିଜ ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ଅଗ୍ନି ଚାଲିଗଲେ।
ଵେଗାତ୍ସ ନିର୍ଗତୋ ଵହ୍ନିର୍ଯଯୌ ଯକ୍ଷସ୍ଯ ସନ୍ନିଧୌ । ତଦା ପ୍ରୋଵାଚ ଯକ୍ଷସ୍ତଂ ତ୍ଵଂ କୋଽସୀତି ହୁତାଶନମ୍
ଅଗ୍ନି ବଡ଼ ତ୍ୱରାରେ ଯାଇ, ଯକ୍ଷଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ; ତେବେ ଯକ୍ଷ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କିଏ, ହେ ଅଗ୍ନିଦେବ?'
ଵୀର୍ଯଂ ଚ ତ୍ଵଯି କିଂ ଯତ୍ତଦ୍ଵଦ ସର୍ଵଂ ମମାଗ୍ରତଃ । ଅଗ୍ନିରସ୍ମି ତଥା ଜାତଵେଦା ଅସ୍ମୀତି ସୋଽବ୍ରଵୀତ୍
'ତୁମେ କଣ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କର, ସେ ସବୁ ମୋ ସାମ୍ନାରେ କହ।' ତେବେ ଅଗ୍ନି କହିଲେ, 'ମୁଁ ଅଗ୍ନି, ମୋତେ ଜାତବେଦା କୁହାଯାଏ।'
ସର୍ଵସ୍ଯ ଦହନେ ଶକ୍ତିର୍ମଯି ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି । ତଦା ଯକ୍ଷଂ ପରଂ ତେଜସ୍ତଦଗ୍ରେ ନିଦଧୌ ତୃଣମ୍
'ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ପୋଡ଼ିବାର ଶକ୍ତି ମୋ ଭିତରେ ଅଛି।' ତେବେ ଯକ୍ଷ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏକ ତୀବ୍ର ତେଜସ୍ବୀ ଘାସର ତଣା ରଖିଦେଲେ।
ଦହୈନଂ ଯଦି ତେ ଶକ୍ତିର୍ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଦହନେଽସ୍ତି ହି । ତଦା ସର୍ଵବଲେନୈଵାକରୋଦ୍ଯତ୍ନଂ ହୁତାଶନଃ
'ଯଦି ବିଶ୍ୱକୁ ପୋଡ଼ିବା ଶକ୍ତି ତୁମେ ଧାରଣ କର, ତେବେ ଏହି ତଣାକୁ ପୋଡ଼।' ଏହାକୁ ଶୁଣି, ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଲଗାଇ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ନ ଶଶାକ ତୃଣଂ ଦଗ୍ଧୁଂ ଲଜ୍ଜିତୋଽଗାତ୍ସୁରାନ୍ପ୍ରତି । ପୃଷ୍ଟେ ଦେଵୈସ୍ତୁ ଵୃତ୍ତାନ୍ତେ ସର୍ଵଂ ପ୍ରୋଵାଚ ହଵ୍ଯଭୁକ୍
କିନ୍ତୁ ସେ ତଣାକୁ ପୋଡ଼ିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ସେ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରିଗଲେ। ଦେବମାନେ ଘଟଣା କଣ ଘଟିଲା ପଚାରିଲେ, ଅଗ୍ନି ସବୁ କଥା କହିଦେଲେ।
ଵୃଥାଭିମାନୋ ହ୍ଯସ୍ମାକଂ ସର୍ଵେଶତ୍ଵାଦିକେ ସୁରାଃ । ତତସ୍ତୁ ଵୃତ୍ରହା ଵାଯୁଂ ସମାହୂଯେଦମବ୍ରଵୀତ୍
'ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଆମର ଅଭିମାନ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଲା, ହେ ଦେବମାନେ।' ତାପରେ ବୃତ୍ର ନାଶକ ଇନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁକୁ ଡାକି, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ତ୍ଵଯି ପ୍ରୋତଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ତ୍ଵଚ୍ଚେଷ୍ଟାଭିସ୍ତୁ ଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ତ୍ଵଂ ପ୍ରାଣରୂପଃ ସର୍ଵେଷାଂ ସର୍ଵଶକ୍ତିଵିଧାରକଃ
'ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତୁମେ ଭିତରେ ଗଠିତ, ତୁମର ଚଳନା ଦ୍ୱାରା ସବୁ କାମ ହୁଏ; ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରାଣ ରୂପ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଧାରକ।'