ସୁଵାସିନୀଃ କୁମାରୀଶ୍ଚ ବଟୁକାଂଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଶଃ । ଦୀନାନାଥାନ୍ଦରିଦ୍ରାଂଶ୍ଚ ଵିତ୍ତଶାଠ୍ଯଵିଵର୍ଜିତଃ
କଞ୍ଜୁସି ଛାଡ଼ି, ସମସ୍ତ ସୁବାସିନୀ, କୁମାରୀ, ବଟୁକ, ଦୁଃଖୀ, ନିରାଶ୍ରୟ ଓ ଦରିଦ୍ରମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
କୃତାର୍ଥତାଂ ସ୍ଵସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ନିତ୍ଯମାରାଧଯେନ୍ମନୁମ୍ । ଇତି ତେ କଥିତଃ ସମ୍ଯଗ୍ଦୀକ୍ଷାଵିଧିରନୁତ୍ତମଃ
ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ ହୋଇଛି ବୋଲି ବୁଝି, ସେ ସବୁବେଳେ ମନ୍ତ୍ରର ଉପାସନା କରିବେ। ଏଭଳି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦୀକ୍ଷା ବିଧି ତୁମକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି।
ଵିମୃଶ୍ଯୈତଦଶେଷେଣ ଭଜ ଦେଵୀପଦାମ୍ବୁଜମ୍ । ନାନ୍ଯସ୍ତୁ ପରମୋ ଧର୍ମୋ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯାତ୍ର ଵିଦ୍ଯତେ
ଏହି ସମସ୍ତ ବିଷୟକୁ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ଦେବୀଙ୍କ ଚରଣକମଳରେ ଭକ୍ତି କର। ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଏହାଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ କିଛି ନାହିଁ।
ଵୈଦିକଃ ସ୍ଵସ୍ଵଗୃହ୍ଯୋକ୍ତକ୍ରମେଣୋପଦିଶେନ୍ମନୁମ୍ । ତାନ୍ତ୍ରିକସ୍ତନ୍ତ୍ରରୀତ୍ଯା ତୁ ସ୍ଥିତିରେଷା ସନାତନୀ
ବେଦ ଅନୁସାରେ ଗୃହ୍ୟ ପଦ୍ଧତି ଅନୁଯାୟୀ ମନ୍ତ୍ର ଶିଖ୍ୟା ଦେବା ଉଚିତ୍। ତାନ୍ତ୍ରିକ ଗୁରୁ ତାନ୍ତ୍ରିକ ପଦ୍ଧତିରେ ଏହି କ୍ରମ ଅନୁସରିବେ—ଏହି ହେଉଛି ସନାତନ ପ୍ରଥା।
ତତ୍ତଦୁକ୍ତପ୍ରଯୋଗାଂସ୍ତେ ତେ ତେ କୁର୍ଯୁର୍ନ ଚାନ୍ଯଥା । ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଇତି ସର୍ଵଂ ମଯାଖ୍ଯାତଂ ଯତ୍ପୃଷ୍ଟଂ ନାରଦ ତ୍ଵଯା
ସେମାନେ ଯେଉଁ ନିୟମ ଦିଆଯାଇଛି, ସେହିଠିକ୍ ଭାବରେ କରିବେ, ଅନ୍ୟ କିଛି କରିବେ ନାହିଁ। ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ନାରଦ, ତୁମେ ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲ, ସେ ସବୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦେଲି।
ଅତଃ ପରଂ ପରାମ୍ବାଯା ଭଜ ନିତ୍ଯଂ ପଦାମ୍ବୁଜମ୍ । ନିତ୍ଯମାରାଧ୍ଯ ତଚ୍ଚାହଂ ନିର୍ଵୃତିଂ ପରମାଂ ଗତଃ
ଏହିପରେ, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ପରାମ୍ବାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପୂଜା କର। ମୁଁ ନିଜେ ସେମାନେ ନିତ୍ୟ ଭାବେ ଆରାଧନା କରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ପାଇଛି।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ରାଜନ୍ନାରଦାଯ ପ୍ରୋକ୍ତ୍ଵା ସର୍ଵମନୁତ୍ତମମ୍ । ସମାଧିମୀଲିତାକ୍ଷସ୍ତୁ ଦଧ୍ଯୌ ଦେଵୀପଦାମ୍ବୁଜମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ରାଜା, ଏଭଳି ଉତ୍ତମ କଥା ସବୁ ନାରଦଙ୍କୁ କହି, ସେ ନିଜ ଚକ୍ଷୁ ବନ୍ଦ କରି ଧ୍ୟାନରେ ଲଗିଗଲେ ଏବଂ ଦେବୀଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ନାରାଯଣସ୍ତୁ ଭଗଵାନ୍ ମୁନିଵର୍ଯଶିଖାମଣିଃ । ନାରଦୋଽପି ତତୋ ନତ୍ଵା ଗୁରୁଂ ନାରାଯଣଂ ପରମ୍ । ଜଗାମ ସଦ୍ଯସ୍ତପସେ ଦେଵୀଦର୍ଶନଲାଲସଃ
ଭଗବାନ୍ ନାରାୟଣ, ଯିଏ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିରୋମଣି, ଏବଂ ନାରଦ, ସେମାନେ ନିଜ ଗୁରୁ ଶ୍ରୀନାରାୟଣଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, ଦେବୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଆଗ୍ରହରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ପରାଶକ୍ତେରାଵିର୍ଭାଵଵର୍ଣନମ୍ ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ ଭଗଵନ୍ସର୍ଵଧର୍ମଜ୍ଞ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଵତାଂଵର । ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ତୁ ସର୍ଵେଷାଂ ଶକ୍ତ୍ଯୁପାସ୍ତିଃ ଶ୍ରୁତୀରିତା
ପରାଶକ୍ତିଙ୍କର ପ୍ରକଟ ହେବାର ବର୍ଣ୍ଣନା। ଜନମେଜୟ ପଚାରିଲେ: ହେ ଭଗବାନ୍, ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାନୀ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ ଶକ୍ତିପୂଜା ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ସନ୍ଧ୍ଯାକାଲତ୍ରଯେଽନ୍ଯସ୍ମିନ୍ କାଲେ ନିତ୍ଯତଯା ଵିଭୋ । ତାଂ ଵିହାଯ ଦ୍ଵିଜାଃ କସ୍ମାଦ୍ଗୃହ୍ଣୀଯୁଶ୍ଚାନ୍ଯଦେଵତାଃ
ପ୍ରଭୁ, ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳା ତିନିବେଳା ଓ ଅନ୍ୟ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ, ଦ୍ୱିଜମାନେ କାହିଁକି ସେହି ପୂଜାକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ମାନିଥାନ୍ତି?
ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଵୈଷ୍ଣଵାଃ କେଚିଦ୍ଗାଣପତ୍ଯାସ୍ତଥାପରେ । କାପାଲିକାଶ୍ଚୀନମାର୍ଗରତା ଵଲ୍କଲଧାରିଣଃ
କିଛି ଲୋକ ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଭକ୍ତ ଭାବେ, କିଛି ଗଣେଶଙ୍କ ଭକ୍ତ ଭାବେ, ଆଉ କିଛି କପାଳିକ, ଚୀନମାର୍ଗରେ ଲାଗିଥିବା, ଚିରା ଛାଲ ହୋଇଥିବା ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ଦିଗମ୍ବରାସ୍ତଥା ବୌଦ୍ଧାଶ୍ଚାର୍ଵାର୍କା ଏଵମାଦଯଃ । ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ବହଵୋ ଲୋକେ ଵେଦଶ୍ରଦ୍ଧାଵିଵର୍ଜିତାଃ
ଏହିପରି ଦିଗଅମ୍ବର, ବୌଦ୍ଧ, ଚାର୍ବାକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ବେଦରେ ଆସ୍ଥା ରଖନ୍ତି ନାହିଁ।
କିମତ୍ର କାରଣଂ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତଦ୍ଭଵାନ୍ ଵକ୍ତୁମର୍ହତି । ବୁଦ୍ଧିମନ୍ତଃ ପଣ୍ଡିତାଶ୍ଚ ନାନାତର୍କଵିଚକ୍ଷଣାଃ
ଏହି ସବୁର କାରଣ କଣ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ? ଆପଣ ଏହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ପଣ୍ଡିତମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ତର୍କରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ଅପି ସନ୍ତ୍ଯେଵ ଵେଦେଷୁ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ତୁ ଵିଵର୍ଜିତାଃ । ନ ହି କଶ୍ଚିତ୍ସ୍ଵକଲ୍ଯାଣଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ହାତୁମିହେଚ୍ଛତି
ସେମାନେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆସ୍ଥା ନଥାଏ। କାରଣ, କେହି ନିଜ ମଙ୍ଗଳକୁ ବୁଝିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଛାଡିବାକୁ ଚାହେନାହାନ୍ତି।
କିମତ୍ର କାରଣଂ ତସ୍ମାଦ୍ଵଦ ଵେଦଵିଦାଂଵର । ମଣିଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ମହିମା ଵର୍ଣିତୋ ଭଵତା ପୁରା
ତେଣୁ, ଏହିର କାରଣ କଣ? ହେ ବେଦଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଆପଣ ମୋତେ କହନ୍ତୁ। ଆପଣ ପୂର୍ବରୁ ମଣିଦ୍ୱୀପର ମହିମା କଥା କହିଥିଲେ।
କୀଦୃକ୍ ତଦସ୍ତି ଯଦ୍ଦେଵ୍ଯାଃ ପରଂ ସ୍ଥାନଂ ମହତ୍ତରମ୍ । ତଚ୍ଚାପି ଵଦ ଭକ୍ତାଯ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନାଯ ମେଽନଘ
ଦେବୀଙ୍କର ସେଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ କଣ? ମୁଁ ଭକ୍ତି ଓ ଆସ୍ଥା ସହିତ ପଚାରୁଛି, ହେ ପାପରହିତ, ଦୟାକରି ଏହା ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ପ୍ରସନ୍ନାସ୍ତୁ ଵଦନ୍ତ୍ଯେଵ ଗୁରଵୋ ଗୁହ୍ଯମପ୍ଯୁତ । ସୂତ ଉଵାଚ ଇତି ରାଜ୍ଞୋ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ ବାଦରାଯଣଃ
ଗୁରୁମାନେ ଯଦି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ଗୁପ୍ତ ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ କହିଦିଅନ୍ତି। ସୂତ କହିଲେ: ରାଜାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଭଗବାନ୍ ବାଦରାୟଣ—
ନିଜଗାଦ ତତଃ ସର୍ଵଂ କ୍ରମେଣୈଵ ମୁନୀଶ୍ଵରାଃ । ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ଵେଦଶ୍ରଦ୍ଧା ଵିଵର୍ଧତେ
—ତାପରେ ସବୁ କଥା କ୍ରମକ୍ରମେ କହିଦେଲେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କର ବେଦରେ ଆସ୍ଥା ବଢ଼ିଯାଏ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ସମ୍ଯକ୍ପୃଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍ ସମଯେ ସମଯୋଚିତମ୍ । ଵୁଦ୍ଧିମାନସି ଵେଦେଷୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଵାଂଶ୍ଚୈଵ ଲକ୍ଷ୍ଯସେ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ରାଜା, ତୁମେ ସମୟ ଓ ଯଥାଯଥିକ ଭାବରେ ଠିକ୍ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ। ତୁମେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ବେଦରେ ଆସ୍ଥାବାନ୍ ବୋଲି ଦେଖାଯାଉଛ।
ପୂର୍ଵଂ ମଦୋଦ୍ଧତା ଦୈତ୍ଯା ଦେଵୈର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ତୁ ଚକ୍ରିରେ । ଶତଵର୍ଷଂ ମହାରାଜ ମହାଵିସ୍ମଯକାରକମ୍
ପୂର୍ବେ ଦାନବମାନେ ଅତି ଅହଂକାରୀ ହୋଇ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ଶତବର୍ଷ ଧରି ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ, ରାଜା, ଯାହା ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ନାନାଶସ୍ତ୍ରପ୍ରହରଣଂ ନାନାମାଯାଵିଚିତ୍ରିତମ୍ । ଜଗତ୍କ୍ଷଯକରଂ ନୂନଂ ତେଷାଂ ଯୁଦ୍ଧମଭୂନ୍ନୃପ
ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଶସ୍ତ୍ର ଓ ମାୟା ଦେଖାଯାଇଥିଲା, ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ପୃଥିବୀକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ହୋଇଥିଲା, ରାଜା।
ପରାଶକ୍ତିକୃପାଵେଶାଦ୍ଦେଵୈର୍ଦୈତ୍ଯା ଜିତା ଯୁଧି । ଭୁଵଂ ସ୍ଵର୍ଗଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଗତାଃ ପାତାଲଵେଶ୍ମନି
ପରାଶକ୍ତିଙ୍କର କୃପାରେ ଦେବତାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାନବମାନେକୁ ହରାଇଦେଲେ। ସେମାନେ ପୃଥିବୀ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଛାଡ଼ି, ପାତାଳରେ ଚାଲିଗଲେ।
ତତଃ ପ୍ରହର୍ଷିତା ଦେଵାଃ ସ୍ଵପରାକ୍ରମଵର୍ଣନମ୍ । ଚକ୍ରୁଃ ପରସ୍ପରଂ ମୋହାତ୍ସାଭିମାନାଃ ସମନ୍ତତଃ
ତାପରେ ଦେବମାନେ ବହୁତ ଖୁସି ହୋଇ, ମନରେ ଅଭିମାନ ଓ ଭ୍ରମରେ ପଡି, ସେମାନେ ସବୁଠାରେ ପ୍ରତିଏକେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବକୁ ଗର୍ବରେ ବଢ଼ାଇ କହିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଜଯୋଽସ୍ମାକଂ କୁତୋ ନ ସ୍ଯାଦସ୍ମାକଂ ମହିମା ଯତଃ । ସର୍ଵୋତ୍ତରଃ କୁତ୍ର ଦୈତ୍ଯାଃ ପାମରା ନିଷ୍ପରାକ୍ରମାଃ
ଆମେ ତ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼, ତେଣୁ ବିଜୟ କାହିଁକି ଆମ ପାଖରେ ନ ହେବ? ଦେତ୍ୟମାନେ କେଉଁଠି, ସେମାନେ ତ କିଛି ଶକ୍ତି ନଥିବା ନିମ୍ନ ଲୋକ।
ସୃଷ୍ଟିସ୍ଥିତିକ୍ଷଯକରା ଵଯଂ ସର୍ଵେ ଯଶସ୍ଵିନଃ । ଅସ୍ମଦଗ୍ରେ ପାମରାଣାଂ ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଚୈଵ କା କଥା
ଆମେ ହେଉଛୁ ସୃଷ୍ଟି, ରକ୍ଷା ଓ ସଂହାର କରୁଥିବା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦେବତାମାନେ; ଆମ ସାମ୍ନାରେ ସେହି ନିମ୍ନ ଦେତ୍ୟମାନେ ବିଷୟରେ କଣ କହିବାକୁ ଅଛି?
ପରାଶକ୍ତିପ୍ରଭାଵଂ ତେ ନ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମୋହମାଗତାଃ । ତେଷାମନୁଗ୍ରହଂ କର୍ତୁଂ ତଦୈଵ ଜଗଦମ୍ବିକା
ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତିର ପ୍ରଭାବକୁ ଜାଣିନଥିଲେ, ତେଣୁ ଭ୍ରମରେ ପଡିଗଲେ; ସେଇ ସମୟରେ ଜଗଦମ୍ବା ତାଙ୍କୁ କୃପା କରିବାକୁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ପ୍ରାଦୁରାସୀତ୍କୃପାପୂର୍ଣା ଯକ୍ଷରୂପେଣ ଭୂମିପ । କୋଟିସୂର୍ଯପ୍ରତୀକାଶଂ ଚନ୍ଦ୍ରକୋଟିସୁଶୀତଲମ୍
ସେ ଦୟାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଏକ ଯକ୍ଷ ରୂପରେ ଦେଖାଦେଲେ, ରାଜା; ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ବୀ, ଏବଂ କୋଟି ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଶିତଳ।
ଵିଦ୍ଯୁତ୍କୋଟିସମାନାଭଂ ହସ୍ତପାଦାଦିଵର୍ଜିତମ୍ । ଅଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵଂ ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତେଜଃ ପରମସୁନ୍ଦରମ୍
ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା କୋଟି ବିଦ୍ୟୁତ ପରି ଚମକୁଥିଲା, କିନ୍ତୁ ହାତ ପାଁ ଆଦି କିଛି ନଥିଲା; ଏପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ସୁନ୍ଦର ତେଜ ଦେଖି, ସେମାନେ ପୂର୍ବେ କେବେ ଦେଖିନଥିଲେ।
ସଵିସ୍ମଯାସ୍ତଦା ପ୍ରୋଚୁଃ କିମିଦଂ କିମିଦଂ ତ୍ଵିତି । ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଚେଷ୍ଟିତଂ କିଂ ଵା ମାଯା କାପି ମହୀଯସୀ
ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡି ସେମାନେ କହିଲେ, 'ଏହା କଣ? ଏହା କଣ?' ଏହା କଣ ଦେତ୍ୟମାନଙ୍କ କୌଣସି କଳା କିମ୍ବା ବଡ଼ ମାୟା ନୁହେଁ କି?
କେନଚିନ୍ନିର୍ମିତା ଵାଥ ଦେଵାନାଂ ସ୍ମଯକାରିଣୀ । ସମ୍ଭୂଯ ତେ ତଦା ସର୍ଵେ ଵିଚାରଂ ଚକ୍ରୁରୁତ୍ତମମ୍
'କିମ୍ବା କେହି ଏହାକୁ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ଦେବମାନେ ଗର୍ବିତ ହେଉନ୍ତି?' ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକଠି ହୋଇ ଗଭୀର ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।