ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ହନ୍ତୁମୁଦ୍ଯୁକ୍ତୌ ଦାନଵୌ ଘୋରରୂପିଣୌ । ତଦା କମଲଜୋ ଦେଵୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୌ ମଧୁକୈଟଭୌ
ସେ ଦୁଇ ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିର ଦାନବ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ। ତେବେ, କମଳରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଦେବତା ବ୍ରହ୍ମା, ମଧୁ ଓ କୈଟଭଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ନିଦ୍ରିତଂ ଦେଵଦେଵେଶଂ ଚିନ୍ତାମାପ ଦୁରତ୍ଯଯାମ୍ । ନିଦ୍ରିତୋ ଭଗଵାନୀଶୋ ଦାନଵୌ ଚ ଦୁରାସଦୌ
ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାଥ ଭଗବାନ ନିଦ୍ରାସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ଦୁଇ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ସେଠାରେ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ଭାବେ ଥିଲେ। ତେବେ, କମଳଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ।
କିଂ କରୋମି କ୍ଵ ଗଚ୍ଛାମି କଥଂ ଶର୍ମ ଲଭେ ହ୍ଯହମ୍ । ଏଵଂ ଚିନ୍ତଯତସ୍ତସ୍ଯ ପଦ୍ଯଯୋନେର୍ମହାତ୍ମନଃ
ମୁଁ କଣ କରିବି? କେଉଁଠି ଯିବି? କିପରି ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିବି?—ଏଭଳି ମହାତ୍ମା କମଳଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା ମନେମନେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ବୁଦ୍ଧିଃ ପ୍ରାଦୂରଭୂତ୍ତାତ ତଦା କାର୍ଯପ୍ରସାଧିନୀ । ଯସ୍ଯା ଵଶଂ ଗତୋ ଦେଵୋ ନିଦ୍ରିତୋ ଭଗଵାନ୍ ହରିଃ
ସେତେବେଳେ, ହେ ପୁତ୍ର, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନରେ ଏକ ଉପାୟ ଉପଜିଲା, ଯାହା ତାଙ୍କର କାମ ସାଧନ କରିପାରିବ। ଯାହାର ଶକ୍ତିରେ ଭଗବାନ ହରି ନିଦ୍ରାସ୍ଥିତ ହୋଇଥିଲେ।
ତାଂ ଦେଵୀଂ ଶରଣଂ ଯାମି ନିଦ୍ରାଂ ସର୍ଵପ୍ରସୂତିକାମ୍ । ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଦେଵି ଦେଵି ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରି ଭକ୍ତାଭୀଷ୍ଟଫଲପ୍ରଦେ
ସେଇ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ ନିଦ୍ରା ଦେବୀଙ୍କ ଶରଣ ନେଉଛି। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ହେ ଦେବୀ, ହେ ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଧାରଣକାରିଣୀ, ଭକ୍ତମାନେ ଯାହାଠାରୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଆନ୍ତି।
ଜଗନ୍ମାଯେ ମହାମାଯେ ସମୁଦ୍ରଶଯନେ ଶିଵେ । ତ୍ଵଦାଜ୍ଞାଵଶଗାଃ ସର୍ଵେ ସ୍ଵସ୍ଵକାର୍ଯଵିଧାଯିନଃ
ହେ ଜଗତ୍ମାୟା, ମହାମାୟା, ସମୁଦ୍ର ଶୟନୀ, ଶୁଭା, ସମସ୍ତେ ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ଚଳନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ କାମ କରନ୍ତି।
କାଲରାତ୍ରିର୍ମହାରାତ୍ରିର୍ମୋହରାତ୍ରିର୍ମଦୋତ୍କଟା । ଵ୍ଯାପିନୀ ଵଶଗା ମାନ୍ଯା ମହାନନ୍ଦୈକଶେଵଧିଃ
ତୁମେ କାଳରାତ୍ରି, ମହାରାତ୍ରି, ମୋହରାତ୍ରି, ମଦରେ ଭୟଙ୍କର; ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପିତ, ସ୍ୱାଧୀନ, ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ, ଏକମାତ୍ର ପରମ ଆନନ୍ଦର ଧନ।
ମହନୀଯା ମହାରାଧ୍ଯା ମାଯା ମଧୁମତୀ ମହୀ । ପରାପରାଣାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ପରମା ତ୍ଵଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତା
ତୁମେ ପୂଜ୍ୟ, ମହାଦେବୀ, ମାୟା, ମଧୁରତାର ମୂର୍ତ୍ତି, ଧରିତ୍ରୀ; ସମସ୍ତ ଉଚ୍ଚ ଓ ନୀଚରେ ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଲଜ୍ଜା ପୁଷ୍ଟିଃ କ୍ଷମା କୀର୍ତିଃ କାନ୍ତିଃ କାରୁଣ୍ଯଵିଗ୍ରହା । କମନୀଯା ଜଗଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଯା ଜାଗ୍ରଦାଦିସ୍ଵରୂପିଣୀ
ଲଜ୍ଜା, ପୋଷଣ, ଖ୍ଷମା, କୀର୍ତ୍ତି, ରୂପ, କରୁଣାର ମୂର୍ତ୍ତି; ଆକର୍ଷକ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପୂଜିତ, ଜାଗ୍ରତ ଓ ଅନ୍ୟ ଅବସ୍ଥାର ଆକାର।
ପରମା ପରମେଶାନୀ ପରାନନ୍ଦପରାଯଣା । ଏକାପ୍ଯେକସ୍ଵରୂପା ଚ ସଦ୍ଵିତୀଯା ଦ୍ଵଯାତ୍ମିକା
ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ପରମ ଶ୍ୱାସିନୀ, ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ଲୀନ; ଏକା ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଏକ ଆକାର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶିତ।
ତ୍ରଯୀ ତ୍ରିଵର୍ଗନିଲଯା ତୁର୍ଯା ତୁର୍ଯପଦାତ୍ମିକା । ପଞ୍ଚମୀ ପଞ୍ଚଭୂତେଶୀ ଷଷ୍ଠୀ ଷଷ୍ଠେଶ୍ଵରୀତି ଚ
ତୁମେ ତିନି ବେଦ, ତିନି ପୁରୁଷାର୍ଥର ଆଶ୍ରୟ, ଚତୁର୍ଥ, ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥାର ସ୍ୱରୂପ; ପଞ୍ଚମୀ, ପଞ୍ଚ ଭୂତର ଶ୍ୱାସିନୀ, ଷଷ୍ଠୀ ଓ ଷଷ୍ଠ ଅଧିପତି।
ସପ୍ତମୀ ସପ୍ତଵାରେଶୀ ସପ୍ତସପ୍ତଵରପ୍ରଦା । ଅଷ୍ଟମୀ ଵସୁନାଥା ଚ ନଵଗ୍ରହମଯୀଶ୍ଵରୀ
ସପ୍ତମୀ, ସପ୍ତ ଦିନର ଅଧିପତି, ସପ୍ତ ସପ୍ତ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିବା; ଅଷ୍ଟମୀ, ବସୁମାନେର ମା, ନବ ଗ୍ରହର ଶ୍ୱାସିନୀ।
ନଵରାଗକଲା ରମ୍ଯା ନଵସଂଖ୍ଯା ନଵେଶ୍ଵରୀ । ଦଶମୀ ଦଶଦିକ୍ପୂଜ୍ଯା ଦଶାଶାଵ୍ଯାପିନୀ ରମା
ନବ ରାଗ ଓ କଳାରେ ମଧୁର, ନବ ସଂଖ୍ୟାର ମୂର୍ତ୍ତି, ନବଙ୍କ ଅଧିପତି; ଦଶମୀ, ଦଶ ଦିଗରେ ପୂଜିତ, ଦଶ ଦିଗରେ ବ୍ୟାପିତ, ହେ ରମା।
ଏକାଦଶାତ୍ମିକା ଚୈକାଦଶରୁଦ୍ରନିଷେଵିତା । ଏକାଦଶୀତିଥିପ୍ରୀତା ଏକାଦଶଗଣାଧିପା
ଏକାଦଶ ଆକାରର, ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ; ଏକାଦଶୀ ତିଥିରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ଏକାଦଶ ଗଣର ନେତୃତ୍ୱ କରୁଥିବା।
ଦ୍ଵାଦଶୀ ଦ୍ଵାଦଶଭୁଜା ଦ୍ଵାଦଶାଦିତ୍ଯଜନ୍ମଭୂଃ । ତ୍ରଯୋଦଶାତ୍ମିକା ଦେଵୀ ତ୍ରଯୋଦଶଗଣପ୍ରିଯା
ଦ୍ୱାଦଶୀ, ଦ୍ୱାଦଶ ଭୁଜା, ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ମାତୃଭୂମି; ତ୍ରୟୋଦଶ ଆକାରର ଦେବୀ, ତ୍ରୟୋଦଶ ଗଣଙ୍କର ପ୍ରିୟ।
ତ୍ରଯୋଦଶାଭିଧା ଭିନ୍ନା ଵିଶ୍ଵେଦେଵାଧିଦେଵତା । ଚତୁର୍ଦଶେନ୍ଦ୍ରଵରଦା ଚତୁର୍ଦଶମନୁପ୍ରସୂଃ
ତ୍ରୟୋଦଶ ନାମରେ ପରିଚିତ, ବିଶିଷ୍ଟ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଦେବୀ; ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିବା, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ମନୁଙ୍କ ମା।
ପଞ୍ଚାଧିକଦଶୀ ଵେଦ୍ଯା ପଞ୍ଚାଧିକଦଶୀ ତିଥିଃ । ଷୋଡଶୀ ଷୋଡଶଭୁଜା ଷୋଡଶେନ୍ଦୁକଲାମଯୀ
ପନ୍ଦରତିଥିକୁ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ, ସେହି ପନ୍ଦରତିଥି ହେଉଛି; ମା' ଛଉଦଶୀ ରୂପେ, ଛଉଦଶଟି ବାହୁ ଓ ଛଉଦଶଟି ଚନ୍ଦ୍ରକଳାରେ ଗଠିତ।
ଷୋଡଶାତ୍ମକଚନ୍ଦ୍ରାଂଶୁଵ୍ଯାପ୍ତଦିଵ୍ଯକଲେଵରା । ଏଵଂରୂପାସି ଦେଵେଶି ନିର୍ଗୁଣେ ତାମସୋଦଯେ
ମା'ଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଛଉଦଶ ଚନ୍ଦ୍ରକଳାର ଆଲୋକରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏଭଳି ଆପଣଙ୍କର ରୂପ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବୀ, ଗୁଣରୁ ତାରି, ତାମସିକ ଶକ୍ତିର ଉତ୍ସ।
ତ୍ଵଯା ଗୃହୀତୋ ଭଗଵାନ୍ଦେଵଦେଵୋ ରମାପତିଃ । ଏତୌ ଦୁରାସଦୌ ଦୈତ୍ଯୌ ଵିକ୍ରାନ୍ତୌ ମଧୁକୈଟଭୌ
ମା' ତୁମେ ଭଗବାନ, ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କର ଦେବ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅବଧିନ୍ଧା କରିଥିଲ; ଏହି ଦୁଇ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ, ମଧୁ ଓ କୈଟଭ, ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଭୟଙ୍କର।
ଏତଯୋଶ୍ଚ ଵଧାର୍ଥାଯ ଦେଵେଶଂ ପ୍ରତିବୋଧଯ । ମୁନିରୁଵାଚ ଏଵଂ ସ୍ତୁତା ଭଗଵତୀ ତାମସୀ ଭଗଵତ୍ପ୍ରିଯା
ଏହି ଦୁଇଙ୍କର ବିନାଶ ପାଇଁ, ଦେବତାଙ୍କର ଦେବଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କର; ମୁନି କହିଲେ—ଏଭଳି ପ୍ରଶଂସା କରିବା ପରେ, ତାମସୀ ଭଗବତୀ, ଭଗବାନଙ୍କର ପ୍ରିୟା—
ଦେଵଦେଵଂ ତଦା ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମୋହଯାମାସ ଦାନଵୌ । ତଦୈଵ ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁଃ ପରମାତ୍ମା ଜଗତ୍ପତିଃ
ସେ ସମୟରେ, ଦେବଙ୍କର ଦେବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ମା' ସେଇ ଦୁଇ ଦାନବକୁ ମୋହିତ କଲେ; ତାହା ସହିତ, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସ୍ୱାମୀ—
ପ୍ରବୋଧମାପ ଦେଵେଶୋ ଦଦୃଶେ ଦାନଵୋତ୍ତମୌ । ତଦା ତୌ ଦାନଵୌ ଘୋରୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ମଧୁସୂଦନମ୍
ଦେବତାଙ୍କର ଦେବ ଜାଗିଲେ ଓ ସେଇ ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବକୁ ଦେଖିଲେ; ତାହାପରେ ସେ ଦୁଇ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ, ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ଦେଖି—
ଯୁଦ୍ଧାଯ କୃତସଙ୍କଲ୍ପୌ ଜଗ୍ମତୁଃ ସନ୍ନିଧିଂ ହରେଃ । ଯୁଯୁଧେ ଚ ତତସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ଭଗଵାନ୍ମଧୁସୂଦନଃ
ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି, ସେମାନେ ହରିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ; ତାପରେ ଭଗବାନ ମଧୁସୂଦନ ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ପଞ୍ଚଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ବାହୁପ୍ରହରଣୋ ଵିଭୁଃ । ତୌ ତଦାତିବଲୋନ୍ମତ୍ତୌ ଜଗନ୍ମାଯାଵିମୋହିତୌ
ପାଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭଗବାନ ନିଜ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ସେ ଦୁଇ ଦାନବ ଅତି ଶକ୍ତିର ମଦରେ ମତ୍ତ ଓ ମାୟାରେ ମୋହିତ ଥିଲେ।
ଵ୍ରିଯତାଂ ଵର ଇତ୍ଯେଵମୂଚତୁଃ ପରମେଶ୍ଵରମ୍ । ଏଵଂ ତଯୋର୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭଗଵାନାଦିପୂରୁଷଃ
"ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚୟନ କର," ବୋଲି ସେମାନେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କହିଲେ; ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଭଗବାନ ଆଦିପୁରୁଷ—
ଵଵ୍ରେ ଵଧ୍ଯାବୁଭୌ ମେଽଦ୍ଯ ଭଵେତାମିତି ନିଶ୍ଚିତମ୍ । ତୌ ତଦାତିବଲୌ ଦେଵଂ ପୁନରେଵୋଚତୁର୍ହରିମ୍
"ଆଜି ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ମାରିବି," ବୋଲି ଚୟନ କଲେ; ତାପରେ ସେ ଦୁଇ ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ପୁନି ହରିଙ୍କୁ କହିଲେ—
ଆଵାଂ ଜହି ନ ଯତ୍ରୋର୍ଵୀ ପଯସା ଚ ପରିପ୍ଲୁତା । ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵତା ଗଦାଶଙ୍ଖଭୃତା ନୃପ
"ଯେଉଁଠାରେ ପୃଥିବୀ ପାଣିରେ ଢାକାଯାଇଛି, ସେଠି ଆମକୁ ମାରିନାହାନ୍ତୁ"; ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ଭଗବାନ ଗଦା ଓ ଶଂଖଧାରୀ କହିଲେ, "ଏମିତି ହେଉ"।
କୃତ୍ଵା ଚକ୍ରେଣ ଵୈ ଛିନ୍ନେ ଜଘନେ ଶିରସୀ ତଯୋଃ । ଏଵଂ ଦେଵୀ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ବ୍ରହ୍ମଣା ସଂସ୍ତୁତା ନୃପ
ତାପରେ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ତାଳୁରେ କାଟିଦେଲେ; ଏଭଳି ଦେବୀ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହେଲେ, ରାଜନ।
ମହାକାଲୀ ମହାରାଜ ସର୍ଵଯୋଗେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରୀ । ମହାଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାସ୍ତଥୋତ୍ପତ୍ତିଂ ନିଶାମଯ ମହୀପତେ
ହେ ମହାରାଜ, ମହାକାଳୀ ସମସ୍ତ ଯୋଗିନୀଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠା; ଏବେ, ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣନ୍ତୁ, ମହୀପତି।
ଦେଵୀଚରିତ୍ରସହିତଂ ସାଵର୍ଣିମନୁଵୃତାନ୍ତଵର୍ଣନମ୍ ମୁନିରୁଵାଚ ମହିଷୀଗର୍ଭସମ୍ଭୂତୋ ମହାବଲପରାକ୍ରମଃ । ଦେଵାନ୍ସର୍ଵାନ୍ପରାଜିତ୍ଯ ମହିଷୋଽଭୂଜ୍ଜଗତ୍ପ୍ରଭୁଃ ॥ ୧ ସର୍ଵେଷାଂ ଲୋକପାଲାନାମଧିକାରାନ୍ମହାସୁରଃ । ବଲାନିର୍ଜିତ୍ଯ ବୁଭୁଜେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯୈଶ୍ଵର୍ଯମଦ୍ଭୁତମ୍
ଦେବୀଙ୍କର ଚରିତ୍ର ସହିତ ସାବର୍ଣ୍ଣି ମନୁଙ୍କ ବୃତ୍ତାନ୍ତର ବର୍ଣ୍ଣନା। ମୁନି କହିଲେ—ମହିଷୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ମହିଷ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ହରାଇ, ଜଗତର ସ୍ୱାମୀ ହେଲା। ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳଙ୍କର ଅଧିକାର ଜିତି, ସେ ମହାସୁର ତିନି ଲୋକର ଅଦ୍ଭୁତ ଶାସନ ଉପଭୋଗ କରିଲା।