ଦକ୍ଷିଣାଦ୍ଘୃତଭାଗାତ୍ତୁ ଵହ୍ନେର୍ଦକ୍ଷିଣଲୋଚନେ । ଜୁହୁଯାଦଗ୍ନଯେ ସ୍ଵାହେତ୍ଯେଵଂ ଵୈ ଵାମତୋଽନ୍ଯତଃ
ଘୃତର ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରୁ ଅଗ୍ନିର ଦକ୍ଷିଣ ଚକ୍ଷୁରେ 'ଅଗ୍ନି, ସ୍ୱାହା' ବୋଲି ଅଫରିଂ ଦେବା; ଏହିପରି ଭାବେ ବାମ ଭାଗରୁ ଅନ୍ୟ ଅଫରିଂ ଦେବା।
ସୋମାଯ ସ୍ଵାହେତି ମଧ୍ଯାଦ୍ଘୃତମାଦାଯ ସତ୍ତମ । ଅଗ୍ନୀଷୋମାଭ୍ଯାଂ ସ୍ଵାହେତି ମଧ୍ଯନେତ୍ରେ ହୁନେତ୍ତତଃ
ଘୃତର ମଧ୍ୟ ଭାଗରୁ ନେଇ, 'ସୋମ, ସ୍ୱାହା' ବୋଲି ଅଫରିଂ ଦେବା; ତାପରେ ମଧ୍ୟ ଚକ୍ଷୁରେ 'ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମ, ସ୍ୱାହା' ବୋଲି ଅଫରିଂ ଦେବା।
ପୁନର୍ଦକ୍ଷିଣଭାଗାତ୍ତୁ ଘୃତମାଦାଯ ଵୈ ମୁଖେ । ଅଗ୍ନଯେ ସ୍ଵିଷ୍ଟକୃତ୍ସ୍ଵାହେତ୍ଯନେନୈଵ ହୁନେତ୍ତତଃ
ପୁଣି ଘୃତର ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରୁ ନେଇ, ମୁଖରେ 'ଅଗ୍ନି, ସ୍ୱିଷ୍ଟକୃତ, ସ୍ୱାହା' ବୋଲି ଅଫରିଂ ଦେବା।
ସତାରାଭିର୍ଵ୍ଯାହୃତିଭିର୍ଜୁହୁଯାଦଥ ସାଧକଃ । ଜୁହୁଯାଦଗ୍ନିମନ୍ତ୍ରେଣ ତ୍ରିଵାରଂ ତୁ ତତଃ ପରମ୍
ତାରା ଓ ବ୍ୟାହୃତି ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ସାଧକ ଅଫରିଂ ଦେବା; ତାପରେ ଅଗ୍ନି ମଣ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତିନିଥର ଅଫରିଂ ଦେବା।
ତତସ୍ତୁ ପ୍ରଣଵେନୈଵାପ୍ଯଷ୍ଟାଵଷ୍ଟୌ ଘୃତାହୁତୀଃ । ଗର୍ଭାଧାନାଦିସଂସ୍କାରକୃତେ ତୁ ଜୁହୁଯାନ୍ମୁନେ
ପରେ, ପ୍ରଣବ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ଅଠ କିମ୍ବା ଷୋଳ ଘୃତ ଆହୁତି ଦେବା; ଗର୍ଭାଧାନ ଆଦି ସଂସ୍କାର ପାଇଁ ମୁନି, ଏହିପରି ଅଫରିଂ ଦେବା।
ଗର୍ଭାଧାନଂ ପୁଂସଵନଂ ସୀମନ୍ତୋନ୍ନଯନଂ ତତଃ । ଜାତକର୍ମ ନାମକର୍ମାପ୍ଯୁପନିଷ୍କ୍ରମଣଂ ତଥା
ଗର୍ଭାଧାନ, ପୁଂସବନ, ସୀମନ୍ତୋନ୍ନୟନ, ତାପରେ ଜାତକର୍ମ, ନାମକର୍ମ ଓ ଉପନିଷ୍କ୍ରମଣ।
ଅନ୍ନାଶନଂ ତଥା ଚୂଡା ଵ୍ରତବନ୍ଧସ୍ତଥୈଵ ଚ । ମହାନାମ୍ନ୍ଯଂ ଵ୍ରତଂ ପଶ୍ଚାତ୍ତଥୌପନିଷଦଂ ଵ୍ରତମ୍
ଅନ୍ନ ଖାଇବା, ଚୁଡାକର୍ମ, ବ୍ରତବନ୍ଧନ, ପରେ ମହାନାମ୍ନ୍ୟ ବ୍ରତ ଓ ଉପନିଷଦ ବ୍ରତ।
ଗୋଦାନୋଦ୍ଵାହକୌ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ସଂସ୍କାରାଃ ଶ୍ରୁତିଚୋଦିତାଃ । ତତଃ ଶିଵଂ ପାର୍ଵତୀଂ ଚ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଵିସର୍ଜଯେତ୍
ଗୋଦାନ ଓ ବିବାହ ଶ୍ରୁତି ଦ୍ୱାରା ଉଲ୍ଲେଖିତ ସଂସ୍କାର; ତାପରେ ଶିବ ଓ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ବିଦାୟ କରିବା।
ଜୁହୁଯାତ୍ପଞ୍ଚ ସମିଧୋ ଵହ୍ନିମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ସାଧକଃ । ପଶ୍ଚାଦାଵରଣାନାଂ ଚାପ୍ଯେକୈକାମାହୁତିଂ ହୁନେତ୍
ସାଧକ ଅଗ୍ନିକୁ ସମ୍ମୁଖ କରି ପାଞ୍ଚଟି ଦାଉଁ ଦେଇ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ, ତାପରେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣକୁ ଏକ ହୋମ କରିବା ଦରକାର।
ଘୃତଂ ସ୍ରୁଚି ସମାଦାଯ ଚତୁର୍ଵାରଂ ସ୍ରୁଵେଣ ଚ । ପିଧାଯ ତାଂ ତୁ ତେନୈଵ ମୁନେ ତିଷ୍ଠନ୍ନିଜାସନେ
ଘୀକୁ ଚମଚରେ ନେଇ, ଚାରିଥର ହୋମ କରିବା ପରେ, ଏହାକୁ ଢାକି ନିଜ ଆସନରେ ବସି ରହିବା ଉଚିତ, ମୁନି।
ଵୌଷଡନ୍ତେନ ମନୁନା ଵହ୍ନେସ୍ତୁ ଜୁହୁଯାତ୍ତତଃ । ମହାଗଣେଶମନ୍ତ୍ରେଣ ଜୁହୁଯାଦାହୁତୀର୍ଦଶ
‘ବୌଷଟ୍’ ଶବ୍ଦରେ ଶେଷ ହେଉଥିବା ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ କରିବା ପରେ, ମହାଗଣେଶ ମନ୍ତ୍ରରେ ଦଶ ହୋମ କରିବା ଦରକାର।
ଵହ୍ନୌ ପୀଠଂ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଦେଯମନ୍ତ୍ରସ୍ଯ ଦେଵତାମ୍ । ଵହ୍ନୌ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ତୁ ତଦ୍ଵକ୍ତ୍ରେ ପଞ୍ଚଵିଂଶତିସଂଖ୍ଯଯା
ଅଗ୍ନିରେ ପୀଠକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ପୂଜା କରି, ଦେବତା ମନ୍ତ୍ରକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଅଗ୍ନିର ମୁହଁରେ ଏହି ଦେବତାକୁ ଭାବି ପ୍ରଶ୍ନପ୍ରତିଶ୍ନ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ।
ମୂଲମନ୍ତ୍ରେଣ ଜୁହୁଯାଦ୍ଵକ୍ତ୍ରୈକୀକରଣାଯ ଚ । ଵହ୍ନିଦେଵତଯୋରୈକ୍ଯଂ ଭାଵଯନ୍ନାତ୍ମନା ସହ
ମୂଳମନ୍ତ୍ରରେ ମୁହଁର ଏକତା ପାଇଁ ହୋମ କରିବା ସହ, ଅଗ୍ନି ଦେବତା ଓ ମନ୍ତ୍ର ଦେବତା ସହ ନିଜକୁ ଏକତାରେ ଭାବିବା ଦରକାର।
ଏକୀଭୂତଂ ଭାଵଯେତ୍ତୁ ତତସ୍ତୁ ସାଧକୋତ୍ତମଃ । ଷଡଙ୍ଗଂ ଦେଵତାନାଂ ଚ ଜୁହୁଯାଦାହୁତୀଃ ପୃଥକ୍
ଏହି ଏକତାକୁ ଭାବିବା ପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାଧକ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଷଡଂଗ ରୂପକୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ।
ଏକାଦଶୈଵ ଜୁହୁଯାଦାହୁତୀର୍ମୁନିସତ୍ତମ । ଏତେନ ନାଡୀସନ୍ଧାନଂ ଵହ୍ନିଦେଵତଯୋର୍ମୁନେ
ଏକାଦଶ ହୋମ କରିବା ଦରକାର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି; ଏହିପରି ଅଗ୍ନି ଓ ଦେବତାର ନାଡୀ ସଂଯୋଗ ହୁଏ।
ଏକୈକକ୍ରମଯୋଗେନାପ୍ଯାଵୃତ୍ତୀନାଂ ତଥୈଵ ଚ । ଏକୈକକ୍ରମଯୋଗେନ ଘୃତେନ ଜୁହୁଯାନ୍ମୁନେ
ଏହିପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆବୃତିର କ୍ରମ ଅନୁସାରେ ଘୀ ଦେଇ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ, ମୁନି।
ତତଃ କଲ୍ପୋକ୍ତଦ୍ରଵ୍ଯୈସ୍ତୁ ଜୁହୁଯାଦଥଵା ତିଲୈଃ । ଦେଵତାମୂଲମନ୍ତ୍ରେଣ ଗଜାନ୍ତକସହସ୍ରକମ୍
ଏହାପରେ କ୍ରିୟାର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦ୍ରବ୍ୟ କିମ୍ବା ତିଳ ଦେଇ, ଦେବତାର ମୂଳମନ୍ତ୍ରରେ ‘ଗଜାନ୍ତକ’ ଶବ୍ଦରେ ଶେଷ ହୋଇ ଏକ ହଜାର ହୋମ କରିବା ଦରକାର।
ଏଵଂ ହୁତ୍ଵା ତତୋ ଦେଵୀଂ ସନ୍ତୁଷ୍ଟାଂ ଭାଵଯେନ୍ମୁନେ । ତଥୈଵାଵୃତିଦେଵୀଶ୍ଚ ଵହ୍ନ୍ଯାଦ୍ଯା ଦେଵତା ଅପି
ଏପରି ହୋମ କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଦେବୀକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ, ମୁନି; ଏହିପରି ଆବୃତି ଦେବୀ ଓ ଅଗ୍ନି ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।
ତତଃ ଶିଷ୍ଯଂ ଚ ସୁସ୍ନାତଂ କୃତସମ୍ଯାଦିକକ୍ରିଯମ୍ । ଵସ୍ତ୍ରଦ୍ଵଯଯୁତଂ ସ୍ଵର୍ଣାଭରଣେନ ସମନ୍ଵିତମ୍
ଏହାପରେ ଶିଷ୍ୟ, ଭଲଭାବେ ସ୍ନାନ କରି ଆବଶ୍ୟକ ପୂର୍ବକ୍ରିୟା କରି, ଦୁଇଟି ପୋଶାକ ଓ ସୁନା ଗହଣା ପିନ୍ଧି ଆସିବା ଉଚିତ।
କମଣ୍ଡଲୁକରଂ ଶୁଦ୍ଧଂ କୁଣ୍ଡସ୍ଯାନ୍ତିକମାନଯେତ୍ । ନମସ୍କୃତ୍ଯ ତତଃ ଶିଷ୍ଯୋ ଗୁରୂନଥ ସଭାସଦଃ
ପାଣିର କମଣ୍ଡଳୁ ନେଇ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଶିଷ୍ୟକୁ କୁଣ୍ଡ ନିକଟକୁ ଆଣିବା ଉଚିତ; ପରେ ଶିଷ୍ୟ ଗୁରୁ ଓ ସଭାସଦଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଦରକାର।
କୁଲଦେଵଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଵିଶେତ୍ତତ୍ରାଥ ଵିଷ୍ଟରେ । ଗୁରୁସ୍ତତସ୍ତୁ ତଂ ଶିଷ୍ଯଂ କୃପାଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଵିଲୋକଯେତ୍
କୁଳଦେବତାକୁ ନମସ୍କାର କରି, ଶିଷ୍ୟ ଏଠାରେ ବସିବା ଉଚିତ; ପରେ ଗୁରୁ ଦୟା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଶିଷ୍ୟକୁ ଦେଖିବା ଦରକାର।
ତଚ୍ଚୈତନ୍ଯଂ ନିଜେ ଦେହେ ଭାଵଯେତ୍ସଙ୍ଗତଂ ତ୍ଵିତି । ତତଃ ଶିଷ୍ଯତନୁସ୍ଥାନାମଧ୍ଵନାଂ ପରିଶୋଧନମ୍
ଏହି ଚେତନାକୁ ନିଜ ଦେହ ସହ ଏକତାରେ ଭାବିବା ଉଚିତ; ପରେ ଶିଷ୍ୟର ଦେହର ମାର୍ଗଗୁଡିକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରାଯାଏ।
କୁର୍ଯାତ୍ତୁ ହୋମତୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ଦିଵ୍ଯଦୃଷ୍ଟ୍ଯଵଲୋକନାତ୍ । ଯେନ ଜାଯେତ ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଯୋଗ୍ଯୋ ଦେଵାଦ୍ଯନୁଗ୍ରହେ
ବିଦ୍ୱାନ୍ ହୋମ ପରେ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏହା କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମା ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ତନୌ ଧ୍ଯାଯେତ୍ତୁ ଶିଷ୍ଯସ୍ଯ ଷଡଧ୍ଵନଃ କମେଣ ତୁ । ପାଦଯୋସ୍ତୁ କଲାଧ୍ଵାନମନ୍ଧୌ ତତ୍ତ୍ଵାଧ୍ଵକଂ ପୁନଃ
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ଶିଷ୍ୟର ଦେହରେ ଷଡଅଧ୍ୱାନୀକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ପାଦରେ କଳାଧ୍ୱାନୀ, ଗୁଡାରେ ତତ୍ତ୍ୱାଧ୍ୱାନୀ।
ନାଭୌ ତୁ ଭୁଵନାଧ୍ଵାନଂ ଵର୍ଣାଧ୍ଵାନଂ ତଥା ହୃଦି । ପଦାଧ୍ଵାନଂ ତଥା ଭାଲେ ମନ୍ତ୍ରାଧ୍ଵାନଂ ତୁ ମୂର୍ଧନି
ନାଭିରେ ଭୁବନାଧ୍ୱାନୀ, ହୃଦୟରେ ବର୍ଣ୍ଣାଧ୍ୱାନୀ, ଭାଳରେ ପଦାଧ୍ୱାନୀ, ମୁଣ୍ଡରେ ମନ୍ତ୍ରାଧ୍ୱାନୀ।
ଶିଷ୍ଯଂ ସ୍ପୃଶଂସ୍ତୁ କୂର୍ଚେନ ତିଲୈରାଜ୍ଯପରିପ୍ଲୁତୈଃ । ଶୋଧଯାମ୍ଯମୁମଧ୍ଵାନଂ ସ୍ଵାହେତି ମନୁମୁଚ୍ଚରନ୍
ତିଳ ଓ ଘୀରେ ଡୁବାଇ ଦର୍ବା ଦେଇ ଶିଷ୍ୟକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ‘ସ୍ୱାହା’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଏହି ମାର୍ଗଗୁଡିକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।
ତାରାଢ୍ଯଂ ଜୁହୁଯାଦଷ୍ଟଵାରଂ ପ୍ରତ୍ଯଧ୍ଵମେଵ ହି । ଷଡଧ୍ଵନସ୍ତତସ୍ତାଂସ୍ତୁ ଲୀନାନ୍ ବ୍ରହ୍ମଣି ଭାଵଯେତ୍
ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଥ ପାଇଁ ତାରାଙ୍କୁ ଆଠଥର ହୋମ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହାପରେ, ସେଇ ଛଅଟି ପଥକୁ ବ୍ରହ୍ମରେ ଲୟ ହେଇଯାଇଛି ବୋଲି ଭାବିବା ଦରକାର।
ପୁନରୁତ୍ପାଦଯେତ୍ତସ୍ମାତ୍ସୃଷ୍ଟିମାର୍ଗେଣ ଵୈ ଗୁରୁଃ । ଆତ୍ମସ୍ଥିତଂ ତଚ୍ଚୈତନ୍ଯଂ ପୁନଃ ଶିଷ୍ଯେ ତୁ ଯୋଜଯେତ୍
ତାପରେ, ଗୁରୁ ନିଜର ଆତ୍ମାରେ ଥିବା ଚେତନାକୁ ସୃଷ୍ଟିର ପଥରେ ପୁନି ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ଏହି ଚେତନାକୁ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର କରିବା ଉଚିତ୍।
ପୂର୍ଣାହୁତିଂ ତତୋ ହୁତ୍ଵା ଦେଵତାଂ କଲଶେ ନଯେତ୍ । ପୁନର୍ଵ୍ଯାହୃତିଭିର୍ହୁତ୍ଵା ଵହ୍ନେରଙ୍ଗାହୁତୀସ୍ତଥା
ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋମ କରିଶେଷରେ, ଦେବୀଙ୍କୁ କଳଶରେ ନେଇଯିବା ଦରକାର। ପୁନି, ବେଦମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଅଗ୍ନିର ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଏକୈକଶୋ ଗୁରୁର୍ଦତ୍ତ୍ଵା ଵିସୃଜେଦ୍ଵହ୍ନିମାତ୍ମନି । ତତଃ ଶିଷ୍ଯସ୍ଯ ନେତ୍ରେ ତୁ ବଧ୍ନୀଯାଦ୍ଵାସସା ଗୁରୁଃ
ଗୁରୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ହୋମ ଦେଇ ଅଗ୍ନିକୁ ନିଜ ଶରୀରରେ ଲୟ କରିବେ। ଏହାପରେ, ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଆଖିକୁ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧିଦେବେ।