ତତୋ ଵୈ ମୂଲମନ୍ତ୍ରେଣ ପ୍ରୋକ୍ଷିତଂ ଶଙ୍ଖମୁତ୍ତମମ୍ । ସ୍ଥାପଯେତ୍ତତ୍ର ଚାଧାରେ ମୂଲମନ୍ତ୍ରମନୁସ୍ମରନ୍
ତାପରେ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତମ ଶଙ୍ଖକୁ ଛିଟିଏଇ, ଆଧାରରେ ରଖିବା, ଏବଂ ମୂଳମନ୍ତ୍ରକୁ ମନେ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଅଂ ସୂର୍ଯମଣ୍ଡଲାଯୋକ୍ତ୍ଵା ଦ୍ଵାଦଶାନ୍ତେ କଲାତ୍ମନେ । ଅମୁକଦେଵ୍ଯର୍ଘ୍ଯପାତ୍ରାଯ ନମ ଇତ୍ଯୁଚ୍ଚରେତ୍ତତଃ
'ଅଂ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ଓ ବାରଟି କଳା ପାଇଁ, ତାପରେ 'ଅମୁକ ଦେବୀଙ୍କ ଅର୍ଘ୍ୟ ପାତ୍ରକୁ ନମସ୍କାର' ଏହି ମନ୍ତ୍ର କହିବା।
ଶଂ ଶଙ୍ଖାଯ ପଦଂ ପ୍ରୋଚ୍ଯ ନମ ଇତ୍ଯେତଦୁଚ୍ଚରେତ୍ । ପ୍ରୋକ୍ଷଯେତ୍ତେନ ତଂ ଶଙ୍ଖଂ ତସ୍ମିନ୍ଦ୍ଵାଦଶ ପୂଜଯେତ୍
'ଶଂ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଶଙ୍ଖ ପାଇଁ, ତାପରେ 'ନମଃ' କହିବା; ଏହା ଦ୍ୱାରା ଶଙ୍ଖକୁ ଛିଟିଏଇ, ସେଠାରେ ବାରଟି କଳାକୁ ପୂଜା କରିବା।
ସୂର୍ଯସ୍ଯ ଦ୍ଵାଦଶ କଲାସ୍ତପନ୍ଯାଦ୍ଯା ଯଥାକ୍ରମମ୍ । ଵିଲୋମମାତୃକାଂ ପ୍ରୋଚ୍ଯ ମୂଲମନ୍ତ୍ରଂ ଵିଲୋମକମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟର ବାରଟି କଳା, ତପନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯଥାକ୍ରମରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା; ମାତୃକାକୁ ବିପରୀତ କ୍ରମରେ ଏବଂ ମୂଳମନ୍ତ୍ରକୁ ବିପରୀତ କ୍ରମରେ ଯପ କରିବା।
ଜଲୈରାପୂରଯେଚ୍ଛଙ୍ଖଂ ତତ୍ର ଚେନ୍ଦୋଃ କଲାଂ ନ୍ଯସେତ୍ । ଓଁ ସୋମମଣ୍ଡଲାଯୋକ୍ତ୍ଵାନ୍ତେ ଷୋଡଶକଲାତ୍ମନେ
ଶଙ୍ଖକୁ ପାଣିରେ ପୂରି, ସେଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରର କଳାକୁ ବସାଇବା; 'ଓଂ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଳ ପାଇଁ, ଶେଷରେ ଷୋଳ ଟି କଳା ପାଇଁ।
ଅମୁକାର୍ଘ୍ଯାମୃତାଯେତି ହୃନ୍ମନ୍ତ୍ରାନ୍ତୋ ମନୁଃ ସ୍ମୃତଃ । ପୂଜଯେନ୍ମନୁନା ତେନ ଜଲଂ ତୁ ସୃଣିମୁଦ୍ରଯା
'ଅମୁକ ଅର୍ଘ୍ୟାମୃତାୟ' ଏହି ହୃଦୟ ମନ୍ତ୍ର ଶେଷରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା; ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ପାଣି ଓ ସୃଣିମୁଦ୍ରା ବ୍ୟବହାର କରି, ପୂଜା କରିବା।
ତୀର୍ଥାନ୍ଯାଵାହ୍ଯ ତତ୍ରୈଵାପ୍ଯଷ୍ଟକୃତ୍ଵୋ ଜପେନ୍ମନୁମ୍ । ଷଡଙ୍ଗାନି ଜଲେ ନ୍ଯସ୍ଯ ହୃଦା ସଂପୂଜଯେଦପଃ
ତିର୍ଥ ଜଳକୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ସେଠାରେ ଆଠଥର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା; ଜଳରେ ଛଅ ଅଙ୍ଗକୁ ବସାଇ, ହୃଦୟରେ ଜଳକୁ ପୂଜା କରିବା।
ଅଷ୍ଟକୃତ୍ଵୋ ଜପେନ୍ମୂଲଂ ଛାଦଯେନ୍ମତ୍ସ୍ଯମୁଦ୍ରଯା । ତତୋ ଦକ୍ଷିଣଦିଗ୍ଭାଗେ ଶଙ୍ଖସ୍ଯ ପ୍ରୋକ୍ଷଣୀଂ ନ୍ଯସେତ୍
ମୂଳମନ୍ତ୍ରକୁ ଆଠଥର ଜପ କରି, ମତ୍ସ୍ୟମୁଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା ଢାକିବା; ତାପରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଶଙ୍ଖର ପ୍ରୋକ୍ଷଣ ପାତ୍ର ବସାଇବା।
ଶଙ୍ଖାମ୍ବୁ କିଞ୍ଚିନ୍ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ପ୍ରୋକ୍ଷଯେତ୍ତେନ ସର୍ଵତଃ । ପୂଜାଦ୍ରଵ୍ଯଂ ନିଜାତ୍ମାନଂ ଵିଶୁଦ୍ଧଂ ଭାଵଯେତ୍ତତଃ
ଶଙ୍ଖ ଜଳ ଅଳ୍ପ ମାତ୍ରା ଛାଡ଼ି, ସେଥିରେ ସବୁଠାରେ ଛିଟିଏଇବା; ତାପରେ ପୂଜା ସାମଗ୍ରୀ ଓ ନିଜକୁ ଶୁଦ୍ଧ ବୋଲି ଭାବିବା।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣାଯ ଉଵାଚ ତତଃ ସ୍ଵପୁରତୋ ଵେଦ୍ଯାଂ ସର୍ଵତୋଭଦ୍ରମଣ୍ଡଲମ୍ । ସଂଲିଖ୍ଯ କର୍ଣିକାମଧ୍ଯଂ ପୂରଯେଚ୍ଛାଲିତଣ୍ଡୁଲୈଃ
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ—ତାପରେ ନିଜ ସାମ୍ନାରେ ବେଦି ଉପରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶୁଭ ମଣ୍ଡଳ ଆଙ୍କି, କର୍ଣ୍ଣିକା ମଧ୍ୟରେ ଧୋଇଥିବା ଚାଉଳ ଦେଇ ପୂରିବା।
ଆସ୍ତୀର୍ଯ ଦର୍ଭାଂସ୍ତତ୍ରୈଵ ନ୍ଯସେତ୍କୂର୍ଚଂ ସଲକ୍ଷଣମ୍ । ଆଧାରଶକ୍ତିମାରଭ୍ଯ ପୀଠମନ୍ଵନ୍ତମର୍ଚଯେତ୍
ସେଠାରେ ଦର୍ଭା ଛାଡ଼ି, ଚିହ୍ନିତ କୂର୍ଚ୍ଚକୁ ବସାଇବା; ଆଧାରଶକ୍ତିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ପୀଠ ଓ ତାହାର ସହଯୋଗୀ ଶକ୍ତିମାନେ ପୂଜା କରିବା।
ନିର୍ଵ୍ରଣଂ କୁମ୍ଭମାଦାଯାପ୍ଯସ୍ତ୍ରାଦ୍ଭିଃ କ୍ଷାଲିତାନ୍ତରମ୍ । ତନ୍ତୁନା ଵେଷ୍ଟଯେତ୍ତଂ ତୁ ତ୍ରିଗୁଣେନାରୁଣେନ ଚ
ଦୋଷରହିତ କୁମ୍ଭ ନେଇ, ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭିତରକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରି, ତିନି ଟି ଲାଲ ଧାଗା ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧିବା।
ନଵରତ୍ନୋଦରଂ କୂର୍ଚଯୁତଂ ଗନ୍ଧାଦିପୂଜିତମ୍ । ସ୍ଥାପଯେତ୍ତତ୍ର ପୀଠେ ତୁ ତାରମନ୍ତ୍ରେଣ ଦେଶିକଃ
ନବରତ୍ନ, କୂର୍ଚ୍ଚ ଓ ଗନ୍ଧ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ କୁମ୍ଭକୁ ପୀଠ ଉପରେ ବସାଇ, ତାରମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା।
ଐକ୍ଯଂ କୁମ୍ଭସ୍ଯ ପୀଠସ୍ଯ ଭାଵଯେତ୍ପୂରଯେତ୍ତତଃ । ମାତୃକାଂ ପ୍ରତିଲୋମେନ ଜପଂସ୍ତୀର୍ଥୋଦକୈର୍ମୁନେ
କୁମ୍ଭ ଓ ପୀଠର ଏକତା ଭାବି, ତାପରେ ତାହାକୁ ପୂରିବା; ମାତୃକାକୁ ବିପରୀତ କ୍ରମରେ ଜପ କରି, ତିର୍ଥ ଜଳ ଦ୍ୱାରା କରିବା, ମୁନି।
ମୂଲମନ୍ତ୍ରଂ ଚ ସଞ୍ଜପ୍ଯ ପୂରଯେଦ୍ଦେଵତାଧିଯା । ଅଶ୍ଵତ୍ଥପନସାମ୍ରାଣାଂ କୋମଲୈର୍ନଵପଲ୍ଲଵୈଃ
ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଦେବୀଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଭରିବା ପାଇଁ, ଅଶ୍ୱଥ, ପନସ ଓ ଆମ୍ବ ଗଛର କୋମଳ ନୂତନ ପତ୍ର ଦେଇ ପାତ୍ରକୁ ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଛାଦଯେତ୍କୁମ୍ଭଵଦନଂ ଚଷକଂ ସଫଲାକ୍ଷତମ୍ । ସଂସ୍ଥାପଯେତ ମତିମାନ୍ ଵସ୍ତ୍ରଯୁଗ୍ମେନ ଵେଷ୍ଟଯେତ୍
କୁମ୍ଭର ମୁହଁକୁ ଫଳ ଓ ଅଖଣ୍ଡ ଚାଉଳ ଥିବା ଚାଷକ ଦେଇ ଢାକିବା ଉଚିତ। ଏହାକୁ ସାବଧାନ ଭାବରେ ରଖି, ଦୁଇଟି ପବିତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ ଭଲଭାବେ ମୁଡିବା ଦରକାର।
ପ୍ରାଣସ୍ଥାପନମନ୍ତ୍ରେଣ ପ୍ରାଣସ୍ଥାପନମାଚରେତ୍ । ଆଵାହନାଦିମୁଦ୍ରାଭିର୍ମୋଦଯେଦ୍ଦେଵତାଂ ପରାମ୍
ପ୍ରାଣସ୍ଥାପନ ମନ୍ତ୍ର ଦେଇ ପ୍ରାଣସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ଆବାହନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୁଦ୍ରା ଦେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କରିବା ଦରକାର।
ଧ୍ଯାଯେତ୍ତାଂ ପରମେଶାନୀଂ କଲ୍ପୋକ୍ତେନ ପ୍ରକାରତଃ । ସ୍ଵାଗତଂ କୁଶଲପ୍ରଶ୍ନଂ ଦେଵ୍ଯା ଅଗ୍ରେ ସମୁଚ୍ଚରେତ୍
ବିଧି ଅନୁଯାୟୀ ଉଚ୍ଚତମ ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଦେବୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଆଗମନ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଓ କୁଶଳ ପ୍ରଶ୍ନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଦରକାର।
ପାଦ୍ଯଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ତତୋଽପ୍ଯର୍ଘ୍ଯଂ ତତଶ୍ଚାଚମନୀଯକମ୍ । ମଧୁପର୍କଂ ଚ ସାଭ୍ଯଙ୍ଗଂ ଦେଵ୍ଯୈ ସ୍ନାନଂ ନିଵେଦଯେତ୍
ପ୍ରଥମେ ପାଦ ଧୋଇବା ପାଇଁ ଜଳ, ପରେ ଅର୍ଘ୍ୟ, ତାପରେ ଆଚମନୀୟ ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ। ଦେବୀଙ୍କୁ ମଧୁପର୍କ ସହିତ ଉତ୍ତମ ଗନ୍ଧ ଓ ତେଲ ଦେଇ ସ୍ନାନ ଦେବା ଦରକାର।
ଵାସସୀ ଚ ତତୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ରକ୍ତେ କ୍ଷୌମେ ସୁନିର୍ମଲେ । ନାନାମଣିଗଣାକୀର୍ଣାନାକଲ୍ପାନ୍କଲ୍ପଯେତ୍ତତଃ
ତାପରେ ଶୁଧ୍ଧ ଲାଲ କ୍ଷୋମ ବସ୍ତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ। ଏହା ପରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମଣି ଲଗା ଗହଣା ଦେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ଶୋଭାୟିତ କରିବା ଦରକାର।
ମନୁନା ପୁଟିତୈର୍ଵର୍ଣୈର୍ମାତୃକାଯା ଵିଧାନତଃ । ଦେଵ୍ଯା ଅଙ୍ଗେଷୁ ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ଚନ୍ଦନାଦ୍ଯୈଃ ସମର୍ଚଯେତ୍
ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧ ମାତୃକା ଅକ୍ଷର ଦେଇ, ଦେବୀଙ୍କ ଅଙ୍ଗରେ ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଲଗାଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଗନ୍ଧଃ କାଲାଗୁରୁଭଵଃ କର୍ପୂରେଣ ସମନ୍ଵିତଃ । କାଶ୍ମୀରଂ ଚନ୍ଦନଂ ଚାପି କସ୍ତୂରୀସହିତଂ ମୁନେ
ଗନ୍ଧ ଅଗରୁ ଦ୍ରବ୍ୟରୁ ହେବା ଦରକାର, କର୍ପୁର ମିଶାଇ, କାଶ୍ମୀର, ଚନ୍ଦନ ଓ କସ୍ତୂରୀ ସହିତ ମିଶ୍ରିତ ହେବା ଉଚିତ।
କୁନ୍ଦପୁଷ୍ପାଦିପୁଷ୍ପାଣି ପରଦେଵ୍ଯୈ ସମର୍ପଯେତ୍ । ଧୂପୋଽଗୁରୁପୁରୁଵ୍ରାତୋଶୀରଚନ୍ଦନଶର୍କରାଃ
କୁନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫୁଲ ଉତ୍ତମ ଦେବୀଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଧୂପ ଅଗରୁ, ଗୁଗୁଳ, ଉଶୀର, ଚନ୍ଦନ ଓ ଚିନି ଦେଇ ତିଆରି କରିବା ଦରକାର।
ମଧୁମିଶ୍ରାଃ ସ୍ମୃତା ଦେଵ୍ଯାଃ ପ୍ରିଯା ଧୂପାତ୍ମନା ସଦା । ଦୀପାନନେକାନ୍ଦତ୍ତ୍ଵାଥ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଦର୍ଶଯେତ୍ସୁଧୀଃ
ମଧୁ ମିଶ୍ରିତ ଧୂପ ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଅଟୁଟ ରହିଛି। ପରେ ଅନେକ ଦୀପ ଦେଇ, ଶୁଧ୍ଧ ମନେ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେଖାଇବା ଉଚିତ।
ପ୍ରତିଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଜଲଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ପ୍ରୋକ୍ଷଣୀସ୍ଥଂ ନ ଚାନ୍ଯଥା । ତତଃ କୁର୍ଯାଦଙ୍ଗପୂଜାଂ କଲ୍ପୋକ୍ତାଵରଣାନି ଚ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ରବ୍ୟ ପାଇଁ ଶୁଧ୍ଧି ଜଳ ଦେବା ଦରକାର, କେବେ ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ଏହା ପରେ ବିଧି ଅନୁଯାୟୀ ଅଙ୍ଗପୂଜା ଓ ଆବରଣ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ସାଙ୍ଗାଂ ଦେଵୀମଥାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଵୈଶ୍ଵଦେଵଂ ତତଶ୍ଚରେତ୍ । ଦକ୍ଷିଣେ ସ୍ଥଣ୍ଡିଲଂ କୃତ୍ଵା ତତ୍ରାଧାଯ ହୁତାଶନମ୍
ଦେବୀଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ସହିତ ପୂଜା କରି, ପରେ ବୈଶ୍ୱଦେବ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ। ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗର ଅଲ୍ତାରରେ ଅଗ୍ନି ରଖି, ଏଠାରେ ହୋମ କରିବା ଦରକାର।
ମୂର୍ତିସ୍ଥାଂ ଦେଵତାଂ ତତ୍ରାଵାହ୍ଯ ସଂପୂଜ୍ଯ ଚ କ୍ରମାତ୍ । ତାରଵ୍ଯାହୃତିଭିର୍ହୁତ୍ଵା ମୂଲମନ୍ତ୍ରେଣ ଵୈ ତତଃ
ମୂର୍ତ୍ତିରେ ବସିଥିବା ଦେବତାକୁ ଆବାହନ କରି, କ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ବ୍ୟାହୃତି ଅକ୍ଷର ଓ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଦେଇ ହୋମ କରିବା ଦରକାର।
ପଞ୍ଚଵିଂଶତିଵାରଂ ତୁ ପାଯସେନ ସସର୍ପିଷା । ହୁନେତ୍ପଶ୍ଚାଦ୍ଵ୍ଯାହୃତିଭିଃ ପୁନଶ୍ଚ ଜୁହୁଯାନ୍ମୁନେ
ଘୀ ଓ ଚାଉଳ ଦେଇ ପଚିଥିବା ପାୟସରେ ପ୍ରତିକ୍ରମେ ପଞ୍ଚବିଂଶତି ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ, ମୁନି, ବ୍ୟାହୃତି ଦେଇ ପୁନି ହୋମ କରିବା ଦରକାର।
ଗନ୍ଧାଦ୍ଯୈରର୍ଚଯିତ୍ଵା ଚ ଦେଵୀଂ ପୀଠେ ତୁ ଯୋଜଯେତ୍ । ଵହ୍ନିଂ ଵିସୃଜ୍ଯ ହଵିଷା ପରିତୋ ଵିକିରେଦ୍ବଲିମ୍
ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପୀଠରେ ବସାଇବା ଉଚିତ। ଅଗ୍ନିକୁ ହବିଷ ଦେଇ ବିଦାୟ କରି, ବଳି ଦେଇ ଚାରିପାଖରେ ବିକିରଣ କରିବା ଦରକାର।
ଦେଵତାଯାଃ ପାର୍ଷଦେଭ୍ଯୋ ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପାଦିସଂଯୁତାନ୍ । ପଞ୍ଚୋପଚାରାନ୍ଦତ୍ତ୍ଵାଥ ତାମ୍ବୂଲଂ ଛତ୍ରଚାମରେ
ଦେବତାଙ୍କର ପାର୍ଷଦମାନେ ପାଇଁ ଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲ ସହିତ ପଞ୍ଚ ଉପଚାର ଦେବା ଉଚିତ। ପରେ ତାମ୍ବୁଳ, ଛତା ଓ ଚାମର ଦେବା ଦରକାର।