ଜଗନ୍ମଯୀ ମହାମାଯା ଵିଷ୍ଣୁବ୍ରହ୍ମହରୋଦ୍ଭଵା । ସା ବଲାଦପହୃତ୍ଯୈଵ ଜନ୍ତୂନାଂ ମାନସାନି ହି
ଯେଉଁ ଦେବୀ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଛନ୍ତି, ତିନି ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଶିବରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି; ସେ ଜଣେ ଜଣେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ମନକୁ ଶକ୍ତିରେ ଅପହରଣ କରନ୍ତି।
ମୋହାଯ ପ୍ରତିସଂଯଚ୍ଛେଦିତି ଜାନୀହି ଭୂମିପ । ସା ସୃଜତ୍ଯଖିଲଂ ଵିଶ୍ଵଂ ସା ପାଲଯତି ସର୍ଵଦା
ଭୂମିପତି, ଜାଣନ୍ତୁ, ସେ ଦେବୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ମନକୁ ମୋହ ପାଇଁ ଅଟକାଇ ରଖନ୍ତି; ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଏବଂ ସଦା ପାଳନ କରନ୍ତି।
ସଂହାରେ ହରରୂପେଣ ସଂହରତ୍ଯେଵ ଭୂମିପ । କାମଦାତ୍ରୀ ମହାମାଯା କାଲରାତ୍ରିର୍ଦୁରତ୍ଯଯା
ଭୂମିପତି, ସେ ଦେବୀ ଶିବର ରୂପରେ ସମସ୍ତକୁ ଲୟ କରନ୍ତି; ମହାମାୟା ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ସେ କାଳରାତ୍ରି, ଯାହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଅତି କଷ୍ଟ।
ଵିଶ୍ଵସଂହାରିଣୀ କାଲୀ କମଲା କମଲାଲଯା । ତସ୍ଯାଂ ସର୍ଵଂ ଜଗଜ୍ଜାତଂ ତସ୍ଯାଂ ଵିଶ୍ଵଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ସେ କାଳୀ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି; କମଳା, କମଳର ନିବାସ; ତାଙ୍କରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ତାଙ୍କରେ ଏହି ବିଶ୍ୱ ଅଟୁଇ ରହିଛି।
ଲଯମେଷ୍ଯତି ତସ୍ଯାଂ ଚ ତସ୍ମାତ୍ସୈଵ ପରାତ୍ପରା । ତସ୍ଯା ଦେଵ୍ଯାଃ ପ୍ରସାଦଶ୍ଚ ଯସ୍ଯୋପରି ଭଵେନ୍ନୃପ । ସ ଏଵ ମୋହମତ୍ଯେତି ନାନ୍ଯଥା ଧରଣୀପତେ
ସମସ୍ତ ଜଗତ ତାଙ୍କରେ ଲୟ ହେବ; ଏହିପରି, ସେ ପରମପରା; ଭୂମିପତି, ଯାହାପରେ ଦେବୀଙ୍କର କୃପା ହୁଏ, ସେ ମୋହକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରେ—ଅନ୍ୟଥା କେବେ ନୁହେଁ।
ଦେଵୀମାହାତ୍ମ୍ଯେ ମଧୁକୈଟଭଵଧଵର୍ଣନମ୍ ରାଜୋଵାଚ କା ସା ଦେଵୀ ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତା ବ୍ରୂହି କାଲଵିଦାଂ ଵର । କା ମୋହଯତି ସତ୍ତ୍ଵାନି କାରଣଂ କିଂ ଭଵେଦ୍ ଦ୍ଵିଜ
ଦେବୀଙ୍କର ମହିମାରେ ମଧୁ ଓ କୈଟଭଙ୍କ ନିଧନର ବର୍ଣ୍ନନା। ରାଜା କହିଲେ: ଆପଣ କହିଥିବା ଦେବୀ କିଏ? କାଳଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, କୃପାକରି କହନ୍ତୁ। କିଏ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ମୋହିତ କରନ୍ତି, ଏବଂ କାରଣ କଣ, ଦ୍ୱିଜ?
କସ୍ମାଦୁତ୍ପଦ୍ଯତେ ଦେଵୀ କିଂରୂପା ସା କିମାତ୍ମିକା । ସର୍ଵମାଖ୍ଯାହି ଭୂଦେଵ କୃପଯା ମମ ସର୍ଵତଃ
ଦେବୀ କେଉଁଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି? ତାଙ୍କର ରୂପ କଣ? ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ କଣ? ଭୂମିପତି, ଦୟାକରି ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କହନ୍ତୁ।
ମୁନିରୁଵାଚ ରାଜନ୍ ଦେଵ୍ଯାଃ ସ୍ଵରୂପଂ ତେ ଵର୍ଣଯାମି ନିଶାମଯ । ଯଥା ଚୋତ୍ପତିତା ଦେଵୀ ଯେନ ଵା ସା ଜଗନ୍ମଯୀ
ମୁନି କହିଲେ: ରାଜା, ମୁଁ ଦେବୀଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ବର୍ଣ୍ନନା କରିବି—ଏହିପରି ଶୁଣନ୍ତୁ, କିପରି ଦେବୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ କିଏ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଛନ୍ତି।
ଯଦା ନାରାଯଣୋ ଦେଵୋ ଵିଶ୍ଵଂ ସଂହୃତ୍ଯ ଯୋଗରାଟ୍ । ଆସ୍ତୀର୍ଯ ଶେଷଂ ଭଗଵାନ୍ ସମୁଦ୍ରେ ନିଦ୍ରିତୋଽଭଵତ୍
ଯେତେବେଳେ ଯୋଗେଶ୍ୱର ଦେବ ନାରାୟଣ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ସଂହାର କରି, ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ପ୍ରସାରିତ ଶେଷ ନାଗ ଉପରେ ଶୟନ କରି ଶୁଏଇଥିଲେ, ସେ ସମୟରେ ସେ ପରମ ପବିତ୍ର ଭଗବାନ ନିଦ୍ରାସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ତଦା ପ୍ରସ୍ଵାପଵଶଗୋ ଦେଵଦେଵୋ ଜନାର୍ଦନଃ । ତତ୍କର୍ଣମଲସଞ୍ଜାତୌ ଦାନଵୌ ମଧୁକୈଟଭୌ
ତାହାପରେ, ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଲୀନ ଥିବା ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବ ଜନାର୍ଦନଙ୍କ କାନର ମେଳୁ ଠାରୁ ଦୁଇଟି ଦାନବ, ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ହନ୍ତୁମୁଦ୍ଯୁକ୍ତୌ ଦାନଵୌ ଘୋରରୂପିଣୌ । ତଦା କମଲଜୋ ଦେଵୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୌ ମଧୁକୈଟଭୌ
ସେ ଦୁଇ ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିର ଦାନବ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ। ତେବେ, କମଳରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଦେବତା ବ୍ରହ୍ମା, ମଧୁ ଓ କୈଟଭଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ନିଦ୍ରିତଂ ଦେଵଦେଵେଶଂ ଚିନ୍ତାମାପ ଦୁରତ୍ଯଯାମ୍ । ନିଦ୍ରିତୋ ଭଗଵାନୀଶୋ ଦାନଵୌ ଚ ଦୁରାସଦୌ
ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାଥ ଭଗବାନ ନିଦ୍ରାସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ଦୁଇ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ସେଠାରେ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ଭାବେ ଥିଲେ। ତେବେ, କମଳଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ।
କିଂ କରୋମି କ୍ଵ ଗଚ୍ଛାମି କଥଂ ଶର୍ମ ଲଭେ ହ୍ଯହମ୍ । ଏଵଂ ଚିନ୍ତଯତସ୍ତସ୍ଯ ପଦ୍ଯଯୋନେର୍ମହାତ୍ମନଃ
ମୁଁ କଣ କରିବି? କେଉଁଠି ଯିବି? କିପରି ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିବି?—ଏଭଳି ମହାତ୍ମା କମଳଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା ମନେମନେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ବୁଦ୍ଧିଃ ପ୍ରାଦୂରଭୂତ୍ତାତ ତଦା କାର୍ଯପ୍ରସାଧିନୀ । ଯସ୍ଯା ଵଶଂ ଗତୋ ଦେଵୋ ନିଦ୍ରିତୋ ଭଗଵାନ୍ ହରିଃ
ସେତେବେଳେ, ହେ ପୁତ୍ର, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନରେ ଏକ ଉପାୟ ଉପଜିଲା, ଯାହା ତାଙ୍କର କାମ ସାଧନ କରିପାରିବ। ଯାହାର ଶକ୍ତିରେ ଭଗବାନ ହରି ନିଦ୍ରାସ୍ଥିତ ହୋଇଥିଲେ।
ତାଂ ଦେଵୀଂ ଶରଣଂ ଯାମି ନିଦ୍ରାଂ ସର୍ଵପ୍ରସୂତିକାମ୍ । ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଦେଵି ଦେଵି ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରି ଭକ୍ତାଭୀଷ୍ଟଫଲପ୍ରଦେ
ସେଇ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ ନିଦ୍ରା ଦେବୀଙ୍କ ଶରଣ ନେଉଛି। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ହେ ଦେବୀ, ହେ ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଧାରଣକାରିଣୀ, ଭକ୍ତମାନେ ଯାହାଠାରୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଆନ୍ତି।
ଜଗନ୍ମାଯେ ମହାମାଯେ ସମୁଦ୍ରଶଯନେ ଶିଵେ । ତ୍ଵଦାଜ୍ଞାଵଶଗାଃ ସର୍ଵେ ସ୍ଵସ୍ଵକାର୍ଯଵିଧାଯିନଃ
ହେ ଜଗତ୍ମାୟା, ମହାମାୟା, ସମୁଦ୍ର ଶୟନୀ, ଶୁଭା, ସମସ୍ତେ ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ଚଳନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ କାମ କରନ୍ତି।
କାଲରାତ୍ରିର୍ମହାରାତ୍ରିର୍ମୋହରାତ୍ରିର୍ମଦୋତ୍କଟା । ଵ୍ଯାପିନୀ ଵଶଗା ମାନ୍ଯା ମହାନନ୍ଦୈକଶେଵଧିଃ
ତୁମେ କାଳରାତ୍ରି, ମହାରାତ୍ରି, ମୋହରାତ୍ରି, ମଦରେ ଭୟଙ୍କର; ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପିତ, ସ୍ୱାଧୀନ, ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ, ଏକମାତ୍ର ପରମ ଆନନ୍ଦର ଧନ।
ମହନୀଯା ମହାରାଧ୍ଯା ମାଯା ମଧୁମତୀ ମହୀ । ପରାପରାଣାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ପରମା ତ୍ଵଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତା
ତୁମେ ପୂଜ୍ୟ, ମହାଦେବୀ, ମାୟା, ମଧୁରତାର ମୂର୍ତ୍ତି, ଧରିତ୍ରୀ; ସମସ୍ତ ଉଚ୍ଚ ଓ ନୀଚରେ ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଲଜ୍ଜା ପୁଷ୍ଟିଃ କ୍ଷମା କୀର୍ତିଃ କାନ୍ତିଃ କାରୁଣ୍ଯଵିଗ୍ରହା । କମନୀଯା ଜଗଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଯା ଜାଗ୍ରଦାଦିସ୍ଵରୂପିଣୀ
ଲଜ୍ଜା, ପୋଷଣ, ଖ୍ଷମା, କୀର୍ତ୍ତି, ରୂପ, କରୁଣାର ମୂର୍ତ୍ତି; ଆକର୍ଷକ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପୂଜିତ, ଜାଗ୍ରତ ଓ ଅନ୍ୟ ଅବସ୍ଥାର ଆକାର।
ପରମା ପରମେଶାନୀ ପରାନନ୍ଦପରାଯଣା । ଏକାପ୍ଯେକସ୍ଵରୂପା ଚ ସଦ୍ଵିତୀଯା ଦ୍ଵଯାତ୍ମିକା
ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ପରମ ଶ୍ୱାସିନୀ, ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ଲୀନ; ଏକା ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଏକ ଆକାର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶିତ।
ତ୍ରଯୀ ତ୍ରିଵର୍ଗନିଲଯା ତୁର୍ଯା ତୁର୍ଯପଦାତ୍ମିକା । ପଞ୍ଚମୀ ପଞ୍ଚଭୂତେଶୀ ଷଷ୍ଠୀ ଷଷ୍ଠେଶ୍ଵରୀତି ଚ
ତୁମେ ତିନି ବେଦ, ତିନି ପୁରୁଷାର୍ଥର ଆଶ୍ରୟ, ଚତୁର୍ଥ, ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥାର ସ୍ୱରୂପ; ପଞ୍ଚମୀ, ପଞ୍ଚ ଭୂତର ଶ୍ୱାସିନୀ, ଷଷ୍ଠୀ ଓ ଷଷ୍ଠ ଅଧିପତି।
ସପ୍ତମୀ ସପ୍ତଵାରେଶୀ ସପ୍ତସପ୍ତଵରପ୍ରଦା । ଅଷ୍ଟମୀ ଵସୁନାଥା ଚ ନଵଗ୍ରହମଯୀଶ୍ଵରୀ
ସପ୍ତମୀ, ସପ୍ତ ଦିନର ଅଧିପତି, ସପ୍ତ ସପ୍ତ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିବା; ଅଷ୍ଟମୀ, ବସୁମାନେର ମା, ନବ ଗ୍ରହର ଶ୍ୱାସିନୀ।
ନଵରାଗକଲା ରମ୍ଯା ନଵସଂଖ୍ଯା ନଵେଶ୍ଵରୀ । ଦଶମୀ ଦଶଦିକ୍ପୂଜ୍ଯା ଦଶାଶାଵ୍ଯାପିନୀ ରମା
ନବ ରାଗ ଓ କଳାରେ ମଧୁର, ନବ ସଂଖ୍ୟାର ମୂର୍ତ୍ତି, ନବଙ୍କ ଅଧିପତି; ଦଶମୀ, ଦଶ ଦିଗରେ ପୂଜିତ, ଦଶ ଦିଗରେ ବ୍ୟାପିତ, ହେ ରମା।
ଏକାଦଶାତ୍ମିକା ଚୈକାଦଶରୁଦ୍ରନିଷେଵିତା । ଏକାଦଶୀତିଥିପ୍ରୀତା ଏକାଦଶଗଣାଧିପା
ଏକାଦଶ ଆକାରର, ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ; ଏକାଦଶୀ ତିଥିରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ଏକାଦଶ ଗଣର ନେତୃତ୍ୱ କରୁଥିବା।
ଦ୍ଵାଦଶୀ ଦ୍ଵାଦଶଭୁଜା ଦ୍ଵାଦଶାଦିତ୍ଯଜନ୍ମଭୂଃ । ତ୍ରଯୋଦଶାତ୍ମିକା ଦେଵୀ ତ୍ରଯୋଦଶଗଣପ୍ରିଯା
ଦ୍ୱାଦଶୀ, ଦ୍ୱାଦଶ ଭୁଜା, ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ମାତୃଭୂମି; ତ୍ରୟୋଦଶ ଆକାରର ଦେବୀ, ତ୍ରୟୋଦଶ ଗଣଙ୍କର ପ୍ରିୟ।
ତ୍ରଯୋଦଶାଭିଧା ଭିନ୍ନା ଵିଶ୍ଵେଦେଵାଧିଦେଵତା । ଚତୁର୍ଦଶେନ୍ଦ୍ରଵରଦା ଚତୁର୍ଦଶମନୁପ୍ରସୂଃ
ତ୍ରୟୋଦଶ ନାମରେ ପରିଚିତ, ବିଶିଷ୍ଟ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଦେବୀ; ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିବା, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ମନୁଙ୍କ ମା।
ପଞ୍ଚାଧିକଦଶୀ ଵେଦ୍ଯା ପଞ୍ଚାଧିକଦଶୀ ତିଥିଃ । ଷୋଡଶୀ ଷୋଡଶଭୁଜା ଷୋଡଶେନ୍ଦୁକଲାମଯୀ
ପନ୍ଦରତିଥିକୁ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ, ସେହି ପନ୍ଦରତିଥି ହେଉଛି; ମା' ଛଉଦଶୀ ରୂପେ, ଛଉଦଶଟି ବାହୁ ଓ ଛଉଦଶଟି ଚନ୍ଦ୍ରକଳାରେ ଗଠିତ।
ଷୋଡଶାତ୍ମକଚନ୍ଦ୍ରାଂଶୁଵ୍ଯାପ୍ତଦିଵ୍ଯକଲେଵରା । ଏଵଂରୂପାସି ଦେଵେଶି ନିର୍ଗୁଣେ ତାମସୋଦଯେ
ମା'ଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଛଉଦଶ ଚନ୍ଦ୍ରକଳାର ଆଲୋକରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏଭଳି ଆପଣଙ୍କର ରୂପ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବୀ, ଗୁଣରୁ ତାରି, ତାମସିକ ଶକ୍ତିର ଉତ୍ସ।
ତ୍ଵଯା ଗୃହୀତୋ ଭଗଵାନ୍ଦେଵଦେଵୋ ରମାପତିଃ । ଏତୌ ଦୁରାସଦୌ ଦୈତ୍ଯୌ ଵିକ୍ରାନ୍ତୌ ମଧୁକୈଟଭୌ
ମା' ତୁମେ ଭଗବାନ, ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କର ଦେବ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅବଧିନ୍ଧା କରିଥିଲ; ଏହି ଦୁଇ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ, ମଧୁ ଓ କୈଟଭ, ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଭୟଙ୍କର।
ଏତଯୋଶ୍ଚ ଵଧାର୍ଥାଯ ଦେଵେଶଂ ପ୍ରତିବୋଧଯ । ମୁନିରୁଵାଚ ଏଵଂ ସ୍ତୁତା ଭଗଵତୀ ତାମସୀ ଭଗଵତ୍ପ୍ରିଯା
ଏହି ଦୁଇଙ୍କର ବିନାଶ ପାଇଁ, ଦେବତାଙ୍କର ଦେବଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କର; ମୁନି କହିଲେ—ଏଭଳି ପ୍ରଶଂସା କରିବା ପରେ, ତାମସୀ ଭଗବତୀ, ଭଗବାନଙ୍କର ପ୍ରିୟା—