ଗୁରୁସ୍ତୁ ଵିଧିଵତ୍ପ୍ରାତଃ କୃତ୍ଯଂ ସର୍ଵଂ ଵିଧାଯ ଚ । ସ୍ନାନସନ୍ଧ୍ଯାଦିକଂ ସର୍ଵଂ ଯଥାଵିଧି ଵିଧାଯ ଚ
ଗୁରୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପ୍ରଭାତର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ନିୟମିତ ଭାବେ ସ୍ନାନ, ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଠିକ୍ ଭାବରେ କରିଥାନ୍ତି।
କମଣ୍ଡଲୁକରୋ ମୌନୀ ଗୃହଂ ଯାଯାତ୍ସରିତ୍ତଟାତ୍ । ଯାଗମଣ୍ଡପମାସାଦ୍ଯ ଵିଶେତ୍ତତ୍ରାସନେ ଵରେ
ପାଣିର କମଣ୍ଡଳୁ ଧରି ଓ ମୌନ ରହି, ଗୁରୁ ନଦୀ କୂଳରୁ ଘରକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଯାଗର ମଣ୍ଡପକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେଠାରେ ଭଲ ଆସନରେ ବସନ୍ତି।
ଆଚମ୍ଯ ପ୍ରାଣାନାଯମ୍ଯ ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପଵିମିଶ୍ରିତମ୍ । ସପ୍ତଵାରାସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ରେଣ ଜପ୍ତଂ ଵାରି ସୁସାଧଯେତ୍
ପାଣି ଛୁଇଁ ଓ ଶ୍ୱାସ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସେ ଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲ ମିଶାଇଥିବା ପାଣିକୁ ସପ୍ତବାର ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ତୟାରି କରନ୍ତି।
ଵାରିଣା ତେନ ମତିମାନସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ରଂ ସମୁଚ୍ଚରନ୍ । ପ୍ରୋକ୍ଷଯେଦ୍ଦ୍ଵାରମଖିଲଂ ତତଃ ପୂଜାଂ ସମାଚରେତ୍
ସେହି ପାଣି ନେଇ, ମନ ଏକାଗ୍ର କରି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାରକୁ ଛିଟାଇ, ତାପରେ ପୂଜା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି।
ଊର୍ଧ୍ଵୋଦୁମ୍ବରକେ ଦେଵଂ ଗଣନାଥଂ ତଥା ଶ୍ରିଯମ୍ । ସରସ୍ଵତୀଂ ନାମମନ୍ତ୍ରୈଃ ପୂଜଯେଦ୍ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପକୈଃ
ଉଚ୍ଚ ଉଦୁମ୍ବର କାଠର ଚଉକିରେ ଦେବତା, ଗଣନାଥ, ଶ୍ରୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ନାମମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ଦ୍ଵାରଦକ୍ଷିଣଶାଖାଯାଂ ଗଙ୍ଗାଂ ଵିଘ୍ନେଶମର୍ଚଯେତ୍ । ଦ୍ଵାରସ୍ଯ ଵାମଶାଖାଯାଂ କ୍ଷେତ୍ରପାଲଂ ଚ ସୂର୍ଯଜାମ୍
ଦ୍ୱାରର ଡାହାଣ ପାଖରେ ଗଙ୍ଗା ଓ ବିଘ୍ନେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି; ବାମ ପାଖରେ କ୍ଷେତ୍ରପାଳ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଜାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ଦେହଲ୍ଯାଂ ପୂଜଯେଦସ୍ତ୍ରଦେଵତାମସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ରତଃ । ସର୍ଵଂ ଦେଵୀମଯଂ ଦୃଶ୍ଯମିତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ସର୍ଵତଃ
ଦେହଳିରେ ଅସ୍ତ୍ରଦେବତାଙ୍କୁ ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦେବୀ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି।
ଦିଵ୍ଯାନୁତ୍ସାରଯେଦ୍ଵିଘ୍ନାନସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ରଜପେନ ତୁ । ଅନ୍ତରିକ୍ଷଗତାନ୍ଵିଘ୍ନାନ୍ପାଦଘାତୈସ୍ତୁ ଭୂମିଗାନ୍ ॥ ୧୪ ଵାମଶାଖାଂ ସ୍ପୃଶନ୍ପଶ୍ଚାତ୍ପ୍ରଵିଶେଦ୍ଦକ୍ଷିଣାଙ୍ଘ୍ରିଣା । ପ୍ରଵିଶ୍ଯ କୁମ୍ଭଂ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ସାମାନ୍ଯାର୍ଘ୍ଯଂ ଵିଧାଯ ଚ
ଦେବତାସ୍ଥ ଅବରୋଧକୁ ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି ଦୂର କରନ୍ତି, ଆକାଶର ବିଘ୍ନକୁ ପାଦ ଦେଇ ଭୂମିର ବିଘ୍ନକୁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଦୂର କରନ୍ତି; ପରେ ବାମ ଦ୍ୱାର ଛୁଇଁ ଡାହାଣ ପାଦ ଦେଇ ପ୍ରବେଶ କରି, କୁମ୍ଭ ଭିତରେ ରଖି, ସାଧାରଣ ଅର୍ଘ୍ୟ ତୟାରି କରନ୍ତି।
ତେନ ଚାର୍ଘ୍ଯଜଲେନାପି ନୈର୍ଋତ୍ଯାଂ ଦିଶି ପୂଜଯେତ୍ । ଵାସ୍ତୁନାଥଂ ପଦ୍ମଯୋନିଂ ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପାକ୍ଷତାଦିଭିଃ
ସେହି ଅର୍ଘ୍ୟ ପାଣି ନେଇ, ନୈୃତ୍ୟ ଦିଗରେ ବାସ୍ତୁନାଥ ଓ ପଦ୍ମଯୋନିଙ୍କୁ ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଅକ୍ଷତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ଦେଇ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ତତଃ କୁର୍ଯାତ୍ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯଂ ତେନ ଚାର୍ଘ୍ଯୋଦକେନ ଚ । ତୋରଣସ୍ତମ୍ଭପର୍ଯନ୍ତଂ ପ୍ରୋକ୍ଷଯେନ୍ମଣ୍ଡପଂ ଗୁରୁଃ
ତାପରେ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ତୟାରି କରି, ସେହି ଅର୍ଘ୍ୟ ପାଣି ଦ୍ୱାରା ଗୁରୁ ତୋରଣ ଖୁଟି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଣ୍ଡପକୁ ଛିଟାଇ ଶୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି।
ସର୍ଵଂ ଦେଵୀମଯଂ ଚେଦଂ ଭାଵଯେନ୍ମନସା କିଲ । ମୂଲମନ୍ତ୍ରଂ ଜପନ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରୋକ୍ଷଣଂ ସ୍ଯାଚ୍ଛରାଣୁନା
ମନରେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି ଯେ, ସମସ୍ତ କିଛି ଦେବୀରେ ବ୍ୟାପିଛି; ଭକ୍ତି ସହିତ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି, ଶରମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପାଣି ଛିଟାନ୍ତି।
ଶରମନ୍ତ୍ରଂ ସମୁଚ୍ଚାର୍ଯ ତାଡଯେନ୍ମଣ୍ଡପକ୍ଷମାମ୍ । ହୁଂମନ୍ତ୍ରଂ ତୁ ସମୁଚ୍ଚାର୍ଯ କୁର୍ଯାଦଭ୍ଯୁକ୍ଷଣଂ ତତଃ
ଶରମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ମଣ୍ଡପର ପାଶକୁ ଟିପିବା; ପରେ ହୁଁମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପାଣି ଛିଟାନ୍ତି।
ଧୂପଯେଦନ୍ତରଂ ଧୂପୈର୍ଵିକିରାନ୍ ଵିକିରେତ୍ତତଃ । ମାର୍ଜଯେତ୍ତାଂସ୍ତୁ ମାର୍ଜନ୍ଯା କୁଶନିର୍ମିତଯା ପୁନଃ
ଘର ଭିତରକୁ ଧୂପ ଦେଇ ଧୂପାନ କରି, ପରେ ନିବେଦନ ବିକିରଣ କରିବା; ପୁନି କୁଶ ଘାସର ଝାଡୁ ଦେଇ ସେଠିକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି।
ଈଶାନଦିଶି ତତ୍ପୁଞ୍ଜଂ କୃତ୍ଵା ସଂସ୍ଥାପଯେନ୍ମୁନେ । ପୁଣ୍ଯାହଵାଚନଂ କୃତ୍ଵା ଦୀନାନାଥାଂଶ୍ଚ ତୋଷଯେତ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ଉପଚାର ଉତ୍ତରପୂର୍ବ ଦିଗରେ ରଖି, ସେଠାରେ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି; ପୁଣ୍ୟାହବାଚନ କରି, ଦୁଃଖୀ ଓ ନିରାଶ୍ରୟଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରନ୍ତି।
ଵିଶେନ୍ମୃଦ୍ଵାସନେ ପଶ୍ଚାନ୍ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଗୁରୁଂ ନିଜମ୍ । ପ୍ରାଙ୍ମୁଖୋ ଵିଧିଵଦ୍ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଦେଯମନ୍ତ୍ରସ୍ଯ ଦେଵତାମ୍
ପରେ ମୃଦୁ ଆସନରେ ବସି, ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି; ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଦେବୀମନ୍ତ୍ର ଯାହା ଦେବାକୁ ଅଛି, ସେଠାରେ ଯଥାବିଧି ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।
ଭୂତଶୁଦ୍ଧ୍ଯାଦିକଂ କୃତ୍ଵା ପୂର୍ଵୋକ୍ତେନୈଵ ଵର୍ତ୍ମନା । ଋଷ୍ଯାଦିନ୍ଯାସକଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଦେଯମନ୍ତ୍ରସ୍ଯ ଵୈ ମୁନେ
ପୂର୍ବରୁ କହିଥିବା ଭୂତଶୁଦ୍ଧି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରି, ଦେବାକୁ ଥିବା ମନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଋଷି ଓ ଅନ୍ୟ ନ୍ୟାସ କରନ୍ତି।
ନ୍ଯସେନ୍ମୁନିଂ ତୁ ଶିରସି ମୁଖେ ଛନ୍ଦଃ ସମୀରିତମ୍ । ଦେଵତାଂ ହୃଦଯାମ୍ଭୋଜେ ଗୁହ୍ଯେ ବୀଜଂ ତୁ ପାଦଯୋଃ
ମୁଣ୍ଡରେ ଋଷି, ମୁଁହରେ ଛନ୍ଦ, ହୃଦୟର ପଦ୍ମରେ ଦେବତା, ପାଦରେ ବୀଜ ରଖନ୍ତି।
ଶକ୍ତିଂ ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ପଶ୍ଚାତ୍ତୁ ତାଲତ୍ରଯରଵାତ୍ତତଃ । ଦିଗ୍ବନ୍ଧଂ କାରଯେତ୍ପଶ୍ଚାଚ୍ଛୋଟିକାଭିସ୍ତ୍ରିଭିର୍ନରଃ
ପରେ ଶକ୍ତିକୁ ନ୍ୟାସ କରି, ତିନିଥର ତାଳ ଶୁଣି, ଦିଗବନ୍ଧନ କରି, ତିନିଥର ଆଙ୍ଗୁଠି ଟିପିବା କରନ୍ତି।
ପ୍ରାଣାଯାମଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ମୂଲମନ୍ତ୍ରମନୁସ୍ମରନ୍ । ମାତୃକାଂ ଵିନ୍ଯସେଦ୍ଦେହେ ତତ୍ପ୍ରକାରସ୍ତଥୋଚ୍ଯତେ
ତାପରେ ଶ୍ୱାସନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ମୂଳମନ୍ତ୍ରକୁ ମନେମନେ ଚିନ୍ତା କରିବା ପରେ, ଶରୀରରେ ମାତୃକା ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଭାବେ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଏହାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଉଛି।
ଓଁ ଅଂ ନମ ଇତି ପ୍ରୋଚ୍ଯ ନ୍ଯସେଚ୍ଛିରସି ମନ୍ତ୍ରଵିତ୍ । ଏଵମେଵ ତୁ ସର୍ଵେଷୁ ନ୍ଯସେତ୍ସ୍ଥାନେଷୁ ଵୈ ମୁନେ
‘ଓଁ ଅଂ ନମଃ’ ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ମନ୍ତ୍ର ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଏହାକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଭାବରେ, ମୁନି, ସମସ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।
ମୂଲମନ୍ତ୍ରଂ ଷଡଙ୍ଗଂ ଚ ନ୍ଯସେଦଙ୍ଗେଷୁ ସତ୍ତମଃ । ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠାଦିଷ୍ଵଙ୍ଗୁଲୀଷୁ ହୃଦଯାଦିଷୁ ଚ କ୍ରମାତ୍
ଉତ୍ତମ ବ୍ୟକ୍ତି ମୂଳମନ୍ତ୍ରର ଷଡଅଙ୍ଗକୁ ଶରୀରର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁକ୍ରମିକ ଭାବେ, ଆଙ୍ଗୁଠି ଆଦି ଆଙ୍ଗୁଳି ଓ ହୃଦୟ ଆଦି ସ୍ଥାନରେ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।
ନମଃ ସ୍ଵାହାଵଷଡ୍ଯୁକ୍ତୈର୍ହୁଂଵୌଷଟ୍ଫଟ୍ପଦାନ୍ଵିତୈଃ । ପ୍ରଣଵାଦିଯୁତୈର୍ମନ୍ତ୍ରୈଃ ଷଡ୍ଭିରେଵ ଷଡଙ୍ଗକମ୍
‘ନମଃ’, ‘ସ୍ୱାହା’, ‘ଵଷଟ୍’, ‘ହୁଁ’, ‘ଵୌଷଟ୍’ ଓ ‘ଫଟ୍’ ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରଣବ ଓ ଅନ୍ୟ ଅକ୍ଷର ସହିତ ଯୋଗ କରି, ଏହି ଛଅ ଦ୍ୱାରା ଷଡଅଙ୍ଗ ମନ୍ତ୍ର ତିଆରି ହୁଏ।
ଵର୍ଣନ୍ଯାସାଦିକଂ ପଶ୍ଚାନ୍ମୂଲମନ୍ତ୍ରସ୍ଯ ଯୋଜଯେତ୍ । ସ୍ଥାନେଷୁ ତତ୍ତତ୍କଲ୍ପୋକ୍ତେଷ୍ଵିତି ନ୍ଯାସଵିଧିଃ ସ୍ମୃତଃ
ଅକ୍ଷର ବିନ୍ୟାସ ଓ ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ପରମ୍ପରାରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ନିୟମକୁ ବିନ୍ୟାସ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତତୋ ନିଜେ ଶରୀରେଽସ୍ମିଂଶ୍ଚିନ୍ତଯେଦାସନଂ ଶୁଭମ୍ । ଦକ୍ଷାଂସେ ଚ ନ୍ଯସେଦ୍ଧର୍ମଂ ଵାମାଂସେ ଜ୍ଞାନମେଵ ଚ
ତାପରେ ନିଜ ଶରୀର ଭିତରେ ମଙ୍ଗଳମୟ ଆସନକୁ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ। ଡାହାଣ ଉରୁରେ ଧର୍ମକୁ ଏବଂ ବାମ ଉରୁରେ ଜ୍ଞାନକୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।
ଵାମୋରୌ ଚାପି ଵୈରାଗ୍ଯଂ ଦକ୍ଷୋରାଵଥ ଵିନ୍ଯସେତ୍ । ଐଶ୍ଵର୍ଯଂ ମୁଖଦେଶେ ତୁ ମୁନେ ଧ୍ଯାଯେଦଧର୍ମକମ୍
ବାମ ଗୁଡ଼ାରେ ଏବଂ ଡାହାଣ ଗୁଡ଼ାରେ ମଧ୍ୟ ବିରାଗକୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ମୁହଁରେ ଆଇଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟକୁ ଚିନ୍ତା କରିବା ଏବଂ ମୁହଁରେ ଅଧର୍ମକୁ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଵାମପାର୍ଶ୍ଵେ ନାଭିଦେଶେ ଦକ୍ଷପାର୍ଶ୍ଵେ ତଥା ପୁନଃ । ନଞାଦୀଶ୍ଚାପି ଜ୍ଞାନାଦୀନ୍ପୂର୍ଵୋକ୍ତାନେଵ ଵିନ୍ଯସେତ୍
ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ନାଭି ଅଞ୍ଚଳରେ ଏବଂ ପୁଣି ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ପୂର୍ବରୁ କୁହାଯାଇଥିବା ନଞ୍ ଓ ଅନ୍ୟ ଅକ୍ଷର ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ଆଦିକୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।
ପାଦା ଧର୍ମାଦଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ପୀଠସ୍ଯ ମୁନିସତ୍ତମ । ଅଧର୍ମାଦ୍ଯାସ୍ତୁ ଗାତ୍ରାଣି ସ୍ମୃତାନି ମୁନିପୁଙ୍ଗଵୈଃ
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାଦଗୁଡ଼ିକୁ ଧର୍ମ ଆଦି ଭାବରେ ପୀଠ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି। କିନ୍ତୁ ଅଧର୍ମ ଆଦିକୁ ମହାମୁନିମାନେ ଶରୀରର ଅଙ୍ଗ ଭାବରେ ମନେ କରନ୍ତି।
ମଧ୍ଯେଽନନ୍ତଂ ହୃଦି ସ୍ଥାନେ ନ୍ଯସେନ୍ମୃଦ୍ଵାସନେ ସ୍ଥଲେ । ପ୍ରପଞ୍ଚପଦ୍ମଂ ଵିମଲଂ ତସ୍ମିନ୍ସୂର୍ଯେନ୍ଦୁପାଵକାନ୍
ମଧ୍ୟରେ, ଅର୍ଥାତ୍ ହୃଦୟ ସ୍ଥାନରେ, ମୃଦୁ ଆସନ ଉପରେ ଅନନ୍ତକୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ଉପରେ ନିର୍ମଳ ପ୍ରପଞ୍ଚ ପଦ୍ମ ଚିତ୍ରଣ କରି, ତାହା ଭିତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।
ନ୍ଯସେତ୍କଲାଯୁତାନ୍ମନ୍ତ୍ରୀ ସଂକ୍ଷେପାତ୍ତା ଵଦାମ୍ଯହମ୍ । ସୂର୍ଯସ୍ଯ ଦ୍ଵାଦଶ କଲାସ୍ତା ଇନ୍ଦୋଃ ଷୋଡଶ ସ୍ମୃତାଃ
ମନ୍ତ୍ରସାଧକ ଏଠାରେ କଳାଗୁଡ଼ିକୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ମୁଁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ କହୁଛି, ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବାରଟି କଳା ଓ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଷୋଳଟି କଳା ଥାଏ।
ଦଶ ଵହ୍ନେଃ କଲାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାସ୍ତାଭିର୍ଯୁକ୍ତାଂସ୍ତୁ ତାନ୍ସ୍ମରେତ୍ । ସତ୍ତ୍ଵଂ ରଜସ୍ତମଶ୍ଚୈଵ ନ୍ଯସେତ୍ତେଷାମଥୋପରି
ଅଗ୍ନିରେ ଦଶଟି କଳା ଥାଏ। ଏହାମାନେ ସହିତ ଯୋଗ କରି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମନେ କରିବା ପରେ, ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜସ୍ ଓ ତମସ୍କୁ ତାହା ଉପରେ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।