ଵାଯୁମଣ୍ଡଲମଧ୍ଯସ୍ଥା ଵିଷ୍ଣୁରୂପା ଵିଧିପ୍ରିଯା । ଵିଷ୍ଣୁପତ୍ନୀ ଵିଷ୍ଣୁମତୀ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ଵସୁନ୍ଧରା
ସେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟରେ ବସିଛନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରୂପଧାରିଣୀ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରିୟା; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ଧାରିଣୀ ଏବଂ ଏହି ପୃଥିବୀ ନିଜେ।
ଵାମଦେଵପ୍ରିଯା ଵେଲା ଵଜ୍ରିଣୀ ଵସୁଦୋହିନୀ । ଵେଦାକ୍ଷରପରୀତାଙ୍ଗୀ ଵାଜପେଯଫଲପ୍ରଦା
ସେ ବାମଦେବଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ସମୁଦ୍ରତଟ, ବଜ୍ରଧାରିଣୀ, ଧନ ଦେଇଥିବା; ବେଦର ଅକ୍ଷରରେ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଭରିଥିବା ଏବଂ ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଇଥିବା।
ଵାସଵୀ ଵାମଜନନୀ ଵୈକୁଣ୍ଠନିଲଯା ଵରା । ଵ୍ଯାସପ୍ରିଯା ଵର୍ମଧରା ଵାଲ୍ମୀକିପରିସେଵିତା
ସେ ବାସବୀ, ବାମ ଦିଗର ଜନନୀ, ବୈକୁଣ୍ଠରେ ବସୁଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠା; ବ୍ୟାସଙ୍କ ପ୍ରିୟା, କବଚଧାରିଣୀ ଏବଂ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ସେବିତା।
ଶାକମ୍ଭରୀ ଶିଵା ଶାନ୍ତା ଶାରଦା ଶରଣାଗତିଃ । ଶାତୋଦରୀ ଶୁଭାଚାରା ଶୁମ୍ଭାସୁରଵିମର୍ଦିନୀ
ସେ ଶାକମ୍ଭରୀ, ମଙ୍ଗଳମୟୀ, ଶାନ୍ତ, ଶାରଦା, ଶରଣାର୍ଥୀଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ସୁସ୍ଳିମ୍ବିନୀ, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ରର ଧନୀ, ଏବଂ ଶୁମ୍ଭ ଦାନବଙ୍କୁ ଦଳନ କରିଥିବା।
ଶୋଭାଵତୀ ଶିଵାକାରା ଶଙ୍କରାର୍ଧଶରୀରିଣୀ । ଶୋଣା ଶୁଭାଶଯା ଶୁଭ୍ରା ଶିରଃସନ୍ଧାନକାରିଣୀ
ସେ ଦୀପ୍ତିମୟୀ, ଶୁଭ ଆକୃତିର ଧାରିଣୀ, ଶଙ୍କରଙ୍କ ସହ ଅର୍ଧ ଦେହ ଭାଗିନୀ, ଲାଲ ରଙ୍ଗର, ମଙ୍ଗଳମୟ ଭାବନାର ଧନୀ, ଧଳା ଚମକୁଥିବା, ଏବଂ କଟା ମୁଣ୍ଡ ଯୋଡ଼ିବାରେ ସମର୍ଥ।
ଶରାଵତୀ ଶରାନନ୍ଦା ଶରଜ୍ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନା ଶୁଭାନନା । ଶରଭା ଶୂଲିନୀ ଶୁଦ୍ଧା ଶବରୀ ଶୁକଵାହନା
ସେ ତୀରଧାରିଣୀ, ତୀରରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିବା, ଶରତ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ଆଲୋକର ନିମ୍ନ, ଶୁଭ ମୁହଁର ଧନୀ, ଶରଭ ରୂପା, ତ୍ରିଶୂଳଧାରିଣୀ, ପବିତ୍ର, ଶବରୀ ଏବଂ ପକ୍ଷୀ ଉପରେ ବସିଥିବା।
ଶ୍ରୀମତୀ ଶ୍ରୀଧରାନନ୍ଦା ଶ୍ରଵଣାନନ୍ଦଦାଯିନୀ । ଶର୍ଵାଣୀ ଶର୍ଵରୀଵନ୍ଦ୍ଯା ଷଡ୍ଭାଷା ଷଡ୍ଋତୁପ୍ରିଯା
ସେ ଶ୍ରୀମତୀ, ଶ୍ରୀଧରଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ହେଉଥିବା, କାନରେ ଶୁଣିଲେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ଶର୍ବାଣୀ, ରାତିରେ ପୂଜିତା, ଛଅ ଭାଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଏବଂ ଛଅ ଋତୁକୁ ପ୍ରେମ କରୁଥିବା।
ଷଡାଧାରସ୍ଥିତା ଦେଵୀ ଷଣ୍ମୁଖପ୍ରିଯକାରିଣୀ । ଷଡଙ୍ଗରୂପସୁମତିସୁରାସୁରନମସ୍କୃତା
ଅଷ୍ଟାଧାରରେ ବସିଥିବା ଦେବୀ, ଷଣ୍ମୁଖଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଷଡଅଙ୍ଗ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି।
ସରସ୍ଵତୀ ସଦାଧାରା ସର୍ଵମଙ୍ଗଲକାରିଣୀ । ସାମଗାନପ୍ରିଯା ସୂକ୍ଷ୍ମା ସାଵିତ୍ରୀ ସାମସମ୍ଭଵା
ସେ ସରସ୍ୱତୀ, ସଦା ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଧାର, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ କାରଣୀ, ସାମଗାନକୁ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି, ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସାବିତ୍ରୀ ଏବଂ ସାମବେଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ସର୍ଵାଵାସା ସଦାନନ୍ଦା ସୁସ୍ତନୀ ସାଗରାମ୍ବରା । ସର୍ଵୈଶ୍ଵର୍ଯପ୍ରିଯା ସିଦ୍ଧିଃ ସାଧୁବନ୍ଧୁପରାକ୍ରମା
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କର ନିବାସସ୍ଥଳୀ, ସଦା ଆନନ୍ଦମୟୀ, ସୁନ୍ଦର ସ୍ତନ ଥିବା, ସାଗର ଭାବରେ ଅମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା, ସମସ୍ତ ଐଶ୍ୱର୍ୟକୁ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି, ସିଦ୍ଧି ରୂପା, ଏବଂ ସାଧୁମାନଙ୍କର ବନ୍ଧୁ ଓ ପ୍ରଭଳ ପ୍ରଭାବ।
ସପ୍ତର୍ଷିମଣ୍ଡଲଗତା ସୋମମଣ୍ଡଲଵାସିନୀ । ସର୍ଵଜ୍ଞା ସାନ୍ଦ୍ରକରୁଣା ସମାନାଧିକଵର୍ଜିତା
ସେ ସପ୍ତ ଋଷିମଣ୍ଡଳରେ ବସିଥିବା, ଚନ୍ଦ୍ରମାଣ୍ଡଳରେ ବାସ କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣିଥିବା, ଗଭୀର କରୁଣାମୟୀ ଏବଂ ସମାନ କିମ୍ବା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କେହି ନାହିଁ।
ସର୍ଵୋତ୍ତୁଙ୍ଗା ସଙ୍ଗହୀନା ସଦ୍ଗୁଣା ସକଲେଷ୍ଟଦା । ସରଘା ସୂର୍ଯତନଯା ସୁକେଶୀ ସୋମସଂହତିଃ
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, କୌଣସି ଆସକ୍ତି ନାହିଁ, ସଦ୍ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂରଣ କରିଥାନ୍ତି। ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର କନ୍ୟା, ସୁନ୍ଦର କେଶ ଥିବା, ଓ ଚନ୍ଦ୍ରର ସାର ଅଟୁଟ ଅଛି।
ହିରଣ୍ଯଵର୍ଣା ହରିଣୀ ହ୍ରୀଂକାରୀ ହଂସଵାହିନୀ । କ୍ଷୌମଵସ୍ତ୍ରପରୀତାଙ୍ଗୀ କ୍ଷୀରାବ୍ଧିତନଯା କ୍ଷମା
ସେ ସୁନାର ରଙ୍ଗର, ମୃଗୀ ପରି ନୟନ, 'ହ୍ରୀଁ' ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ହଂସ ଉପରେ ବସିଥାନ୍ତି, ନରମ କପଡ଼ା ପିନ୍ଧିଥିବା, କ୍ଷୀରସାଗରର କନ୍ୟା, ଓ ଶମା ରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ।
ଗାଯତ୍ରୀ ଚୈଵ ସାଵିତ୍ରୀ ପାର୍ଵତୀ ଚ ସରସ୍ଵତୀ । ଵେଦଗର୍ଭା ଵରାରୋହା ଶ୍ରୀଗାଯତ୍ରୀ ପରାମ୍ବିକା
ସେ ଗାୟତ୍ରୀ, ସାବିତ୍ରୀ, ପାର୍ବତୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀ; ବେଦକୁ ଅନ୍ତରେ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶରୀର ଧାରିଣୀ, ଶୁଭ ଗାୟତ୍ରୀ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମାଆ।
ଇତି ସାହସ୍ରକଂ ନାମ୍ନାଂ ଗାଯତ୍ର୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ନାରଦ । ପୁଣ୍ଯଦଂ ସର୍ଵପାପଘ୍ନଂ ମହାସମ୍ପତ୍ତିଦାଯକମ୍
ହେ ନାରଦ, ଏହି ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କର ହଜାର ନାମ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ, ଓ ବଡ଼ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଦେଇଥାଏ।
ଏଵଂ ନାମାନି ଗାଯତ୍ର୍ଯାସ୍ତୋଷୋତ୍ପତ୍ତିକରାଣି ହି । ଅଷ୍ଟମ୍ଯାଂ ଚ ଵିଶେଷେଣ ପଠିତଵ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜୈଃ ସହ
ଏହିପରି ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ଅନନ୍ଦ ମିଳେ; ବିଶେଷ କରି ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ସହିତ ଏହା ପଢ଼ିବା ଉଚିତ।
ଜପଂ କୃତ୍ଵା ହୋମପୂଜାଧ୍ଯାନଂ କୃତ୍ଵା ଵିଶେଷତଃ । ଯସ୍ମୈ କସ୍ମୈ ନ ଦାତଵ୍ଯଂ ଗାଯତ୍ର୍ଯାସ୍ତୁ ଵିଶେଷତଃ
ଯେଉଁଠି ଜପ, ହୋମ, ପୂଜା ଓ ଧ୍ୟାନ କରାଯିବ, ସେଠି ବିଶେଷ ଭାବେ ଏହି ଗାୟତ୍ରୀ ଗୁପ୍ତ ରଖିବା ଉଚିତ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସୁଭକ୍ତାଯ ସୁଶିଷ୍ଯାଯ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଭୂସୁରାଯ ଵୈ । ଭ୍ରଷ୍ଟେଭ୍ଯଃ ସାଧକେଭ୍ଯଶ୍ଚ ବାନ୍ଧଵେଭ୍ଯୋ ନ ଦର୍ଶଯେତ୍
ଏହା କେବଳ ଭକ୍ତିଶୀଳ, ଭଲ ଶିଷ୍ୟ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କୁହିବା ଉଚିତ; ଅପତ୍ର, ଅଯୋଗ୍ୟ ବା ପରିବାରକୁ ଦେଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଯଦ୍ଗୃହେ ଲିଖିତଂ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ଭଯଂ ତସ୍ଯ ନ କସ୍ଯଚିତ୍ । ଚଞ୍ଚଲାପି ସ୍ଥିରା ଭୂତ୍ଵା କମଲା ତତ୍ର ତିଷ୍ଠତି
ଯେଉଁ ଘରେ ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ଲେଖାଯାଇଛି, ସେଠି କେହି କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ; ଚଞ୍ଚଳ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ସେଠି ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇ ରହନ୍ତି।
ଇଦଂ ରହସ୍ଯଂ ପରମଂ ଗୁହ୍ଯାଦ୍ଗୁହ୍ଯତରଂ ମହତ୍ । ପୁଣ୍ଯପ୍ରଦଂ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଦରିଦ୍ରାଣାଂ ନିଧିପ୍ରଦମ୍
ଏହା ସବୁଠାରୁ ଗୁପ୍ତ ଓ ମହାନ ରହସ୍ୟ, ମଣିଷମାନେ ପାଇଁ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ଗରିବମାନେ ପାଇଁ ଧନ ଦେଇଥାଏ।
ମୋକ୍ଷପ୍ରଦଂ ମୁମୁକ୍ଷୂଣାଂ କାମିନାଂ ସର୍ଵକାମଦମ୍ । ରୋଗାଦ୍ଵୈ ମୁଚ୍ଯତେ ରୋଗୀ ବଦ୍ଧୋ ମୁଚ୍ଯେତ ବନ୍ଧନାତ୍
ଯେଉଁମାନେ ମୁକ୍ତି ଚାହାନ୍ତି ସେମାନେ ପାଇଁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ଇଚ୍ଛା ଥିବାମାନେ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ରୋଗୀ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି, ବାନ୍ଧିତ ମୁକ୍ତି ମିଳନ୍ତି।
ବହ୍ମହତ୍ଯାସୁରାପାନସୁଵର୍ଣସ୍ତେଯିନୋ ନରାଃ । ଗୁରୁତଲ୍ପଗତୋ ଵାପି ପାତକାନ୍ମୁଚ୍ଯତେ ସକୃତ୍
ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା, ମଦପାନ, ସୁନା ଚୋରି କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କ ଜନନୀ ସହିତ ଅପରାଧ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏକଥର ପଢିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ଅସତ୍ପ୍ରତିଗ୍ରହାଚ୍ଚୈଵାଭକ୍ଷ୍ଯଭକ୍ଷାଦ୍ଵିଶେଷତଃ । ପାଖଣ୍ଡାନୃତମୁଖ୍ଯେଭ୍ଯଃ ପଠନାଦେଵ ମୁଚ୍ଯତେ
ଅଯୋଗ୍ୟ ଦାନ ନେବା, ଅନୁଚିତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା, ପାଖଣ୍ଡୀ ଓ ମିଛା କଥା କହୁଥିବାଙ୍କ ସହିତ ମିଶିବା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କେବଳ ପଢିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଇଦଂ ରହସ୍ଯମମଲଂ ମଯୋକ୍ତଂ ପଦ୍ମଜୋଦ୍ଭଵ । ବ୍ରହ୍ମସାଯୁଜ୍ଯଦଂ ନୄଣାଂ ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ନ ସଂଶଯଃ
ହେ ପଦ୍ମଯୋନି, ଏହି ନିର୍ମଳ ଗୁପ୍ତ ମୁଁ କହିଛି; ଏହା ମଣିଷମାନେ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମ ସାୟୁଜ୍ୟ ଦେଇଥାଏ—ଏହି କଥା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ମନ୍ତ୍ରଦୀକ୍ଷାଵିଧିଵର୍ଣନମ୍ ନାରଦ ଉଵାଚ ଶ୍ରୁତଂ ସହସ୍ରନାମାଖ୍ଯଂ ଶ୍ରୀଗାଯତ୍ର୍ଯାଃ ଫଲପ୍ରଦମ୍ । ସ୍ତୋତ୍ରଂ ମହୋନ୍ନତିକରଂ ମହାଭାଗ୍ଯକରଂ ପରମ୍
ମନ୍ତ୍ରଦୀକ୍ଷା ପ୍ରକ୍ରିୟାର ବର୍ଣ୍ଣନା ନାରଦ କହିଲେ: ମୁଁ ଶୁଣିଲି ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କ ହଜାର ନାମ ଯାହା ଫଳଦାୟିନୀ, ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ବଡ଼ ମହିମା ଓ ଭାଗ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ଅଧୁନା ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଦୀକ୍ଷାଲକ୍ଷଣମୁତ୍ତମମ୍ । ଵିନା ଯେନ ନ ସିଧ୍ଯେତ ଦେଵୀମନ୍ତ୍ରେଽଧିକାରିତା
ଏବେ ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୀକ୍ଷାର ଲକ୍ଷଣ, ଯାହା ବିନା ଦେବୀଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରରେ ଅଧିକାର ମିଳେନାହିଁ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ଵିଶାଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ତଥୈଵ ଚ । ସାମାନ୍ଯଵିଧିନା ସର୍ଵଂ ଵିସ୍ତରେଣ ଵଦ ପ୍ରଭୋ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଜନନୀମାନେ ପାଇଁ ସାଧାରଣ ନୀତି ଅନୁଯାୟୀ ସବୁ କଥା ଖୋଲି କୁହନ୍ତୁ, ପ୍ରଭୁ।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ଦୀକ୍ଷାଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶିଷ୍ଯାଣାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍ । ଦେଵାଗ୍ନିଗୁରୁପୂଜାଦାଵଧିକାରୋ ଯଯା ଭଵେତ୍
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ଶୁଣ, ମୁଁ ଦୀକ୍ଷା ବିଷୟରେ କହିବି, ଯେଉଁ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେବ, ଅଗ୍ନି ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।
ଦିଵ୍ଯଂ ଜ୍ଞାନଂ ହି ଯା ଦଦ୍ଯାତ୍କୁର୍ଯାତ୍ପାପକ୍ଷଯଂ ତୁ ଯା । ସୈଵ ଦୀକ୍ଷେତି ସମ୍ପ୍ରୋକ୍ତା ଵେଦତନ୍ତ୍ରଵିଶାରଦୈଃ
ଯାହା ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ ଓ ପାପ ନଶ୍ୱନ କରେ, ଏହାକୁ ଦୀକ୍ଷା ବୋଲି ବେଦ ଓ ତନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି।
ଅଵଶ୍ଯଂ ସା ତୁ କର୍ତଵ୍ଯା ଯତୋ ବହୁଫଲା ମତା । ଗୁରୁଶିଷ୍ଯାଵୁଭାଵତ୍ରାପ୍ଯତିଶୁଦ୍ଧାଵପେକ୍ଷିତୌ
ଏହି ଦୀକ୍ଷା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହା ଅନେକ ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ଏଠି ଗୁରୁ ଓ ଶିଷ୍ୟ ଦୁହେଁ ଶୁଦ୍ଧ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ।