ଶ୍ରଵଣାଦେଵ ସତତଂ ପୁଂସ୍ତ୍ଵମସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ତିରୋଧାନଂ ଗଚ୍ଛତଃସ୍ମ ଶିଵେଶ୍ଵରୌ
କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମାତ୍ର, ସେ ସଦା ପୁରୁଷତ୍ୱ ପୁନି ପାଇବେ—ଏହିପରି ଶିବ ଓ ପାର୍ବତୀ କହି, ତାଙ୍କ ଦେହ ଦୃଶ୍ୟରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ଵସିଷ୍ଠସ୍ତାଂ ଦିଶଂ ନତ୍ଵା ସମାଗତ୍ଯାଶ୍ରମଂ ନିଜମ୍ । ସମାହୂଯ ଚ ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ଦେଵ୍ଯାରାଧନମାଦିଶତ୍
ବସିଷ୍ଠ ଏହି ଦିଗକୁ ନମସ୍କାର କରି, ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଲେ। ସେଠାରେ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଡାକି, ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ଆଶ୍ଵିନସ୍ଯ ସିତେ ପକ୍ଷେ ସଂପୂଜ୍ଯ ଜଗଦଂବିକାମ୍ । ନଵରାତ୍ରଵିଧାନେନ ଶ୍ରାଵଯାମାସ ଭୂପତିମ୍
ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ, ନବରାତ୍ର ବିଧିରେ ଜଗତ୍ଜନନୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ରାଜାଙ୍କୁ ଏହି କଥା ଶୁଣାଇଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭକ୍ତ୍ଯାପି ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତାମୃତମ୍ । ପ୍ରଣମ୍ଯାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଚ ଗୁରୁଂ ଲେଭେ ପୁଂସ୍ତ୍ଵଂ ନିରଂତରମ୍
ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ଭକ୍ତିସହିତ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ଆମୃତ ଶୁଣି, ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ ଓ ପୂଜା କରି, ଅବିରତ ପୁରୁଷତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
ରାଜ୍ଯାସନେଽଭିଷିକ୍ତସ୍ତୁ ଵସିଷ୍ଠେନ ମହର୍ଷିଣା । ଭୁଵଂ ଶଶାସ ଧର୍ମେଣ ପ୍ରଜାଶ୍ଚୈଵାନୁରଂଜଯନ୍
ବସିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜସିଂହାସନରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଧର୍ମରେ ରାଜ୍ୟ କଲେ ଓ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ।
ଈଜେ ଚ ଵିଵିଧୈର୍ଯଜ୍ଞୈଃ ସଂପୂର୍ଣଵରଦକ୍ଷିଣୈଃ । ପୁତ୍ରେଷୁ ରାଜ୍ଯଂ ସଂଦିଶ୍ଯ ପ୍ରାପ ଦେଵ୍ଯାଃ ସଲୋକତାମ୍
ସେ ବିଭିନ୍ନ ்ଯଜ୍ଞ କଲେ ଓ ପ୍ରଚୁର ଦାନ ଦେଲେ, ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ, ଦେବୀଙ୍କ ସମାନ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ଇତି କଥିତମଶେଷଂ ସେତିହାସଂ ଚ ଵିପ୍ରା ଯଦି ପଠତି ସୁଭକ୍ତ୍ଯା ମାନଵୋ ଵା ଶୃଣୋତି । ସ ଇହ ସକଲକାମାନ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ଦେଵ୍ଯାଃ ପ୍ରସାଦାତ୍ପରମମୃତମଥାନ୍ତେ ଯାତି ଦେଵ୍ଯାଃ ସଲୋକମ୍
ଏହିପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଯେ କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଥବା ମଣିଷ ଭକ୍ତିସହିତ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ଏଠାରେ ଦେବୀଙ୍କ କୃପାରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ଶେଷରେ ଦେବୀଙ୍କ ଲୋକ ଓ ପରମ ଆମୃତ ପାଇଥାଏ।
ଅଥ ଚତୁର୍ଥୋଽଧ୍ଯାଯଃ ସୂତ ଉଵାଚ। ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା କଥାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ଵିଚିତ୍ରାଂ କୁଂଭସଂଭଵଃ । ଶୁଶ୍ରୂଷୁଃ ପୁନରାହେଦଂ ଵିଶାଖଂ ଵିନଯାନ୍ଵିତଃ
ସୂତ କହିଲେ: ଏହି ଦିବ୍ୟ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣି, କୁମ୍ଭସମ୍ଭବ ଆଉ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ବିନୟ ସହିତ ପୁନିଥରେ ବିଶାଖଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ଦେଵସେନାପତେ . ଦେଵ ଵିଚିତ୍ରେଯଂ ଶ୍ରୁତା କଥା । ପୁନରନ୍ଯଚ୍ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵଦ ଭାଗଵତସ୍ଯ ମେ
ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ଦେବସେନାପତି, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣିଲି। ଏବେ ମୋତେ ଭାଗବତର ଆଉ ମହିମା କୁହ।
ସ୍କନ୍ଦ ଉଵାଚ। ମିତ୍ରାଵରୁଣସଂଭୂତ ମୁନେ ଶୃଣୁ କଥାମିମାମ୍ । ଯତ୍ରୈକଦେଶ ମହିମା ପ୍ରୋକ୍ତା ଭାଗଵତସ୍ଯ ତୁ
ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ: ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିବା ମୁନି, ଏହି କଥା ଶୁଣ, ଯେଉଁଠାରେ ଭାଗବତର କିଛି ମହିମା କୁହାଯାଇଛି।
ଵର୍ଣ୍ଯତେ ଧର୍ମଵିସ୍ତାରୋ ଗାଯତ୍ରୀମଧିକୃତ୍ଯ ଚ । ଗାଯତ୍ର୍ଯା ମହିମା ଯତ୍ର ତଦ୍ଭାଗଵତମିଷ୍ଯତେ
ଏଠାରେ ଧର୍ମର ବିସ୍ତାର ଓ ଗାୟତ୍ରୀକୁ ମଧ୍ୟରେ ରଖି ତାଙ୍କର ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି, ଏହି କଥାକୁ ଭାଗବତ ବୋଲାଯାଏ।
ଭଗଵତ୍ଯା ଇଦଂ ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାଦ୍ଭାଗଵତଂ ଵିଦୁଃ । ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁଶିଵାରାଧ୍ଯା ପରା ଭଗଵତୀ ହି ସା
ଏହି କଥା ଭଗବତୀଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଥିବାରୁ, ଏହାକୁ ଭାଗବତ ବୋଲନ୍ତି। ସେ ଭଗବତୀ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠା।
ଋତଵାଗିତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ମୁନିରାସୀନ୍ମହାମତିଃ । ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽଭଵତ୍କାଲେ ଗଣ୍ଡାନ୍ତେ ପୌଷ୍ଣଭାନ୍ତିମେ
ଋତବାକ୍ ନାମକ ବିଶେଷ ଜ୍ଞାନୀ ଏକ ମୁନି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ, ପୌଷ ମାସର ଶେଷରେ ତାଙ୍କର ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲା।
ସ ତସ୍ଯ ଜାତକର୍ମାଦି କ୍ରିଯାଶ୍ଚକ୍ରେ ଯଥାଵିଧି । ଚୂଡୋପନଯନାଦୀଂଶ୍ଚ ସଂସ୍କାରାନପି ସୋଽକରୋତ୍
ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ପାଇଁ ଜନ୍ମସଂସ୍କାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କଲେ, ଚୂଡାକର୍ମ, ଉପନୟନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଂସ୍କାର ମଧ୍ୟ କରାଇଲେ।
ଯତ ଆରଭ୍ଯ ଜାତୋଽସୌ ପୁତ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ତତ ଏଵାଥ ସ ମୁନିଃ ଶୋକରୋଗାକୁଲୋଽଭଵତ୍
ଏହି ମହାତ୍ମା ମୁନିଙ୍କ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବା ସହିତ, ସେ ମୁନି ଦୁଃଖ ଓ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ।
ରୋଷଲୋଭପରୀତାତ୍ମା ତଥା ମାତାପି ତସ୍ଯ ଚ । ବହୁରାଗାର୍ଦିତା ନିତ୍ଯଂ ଶୁଚା ଦୁଃଖୀକୃତା ଭୃଶମ୍
ତାଙ୍କର ମନ ଓ ସେଇ ମାଆଙ୍କର ମନ ମଧ୍ୟ ରୋଷ ଓ ଲୋଭରେ ଭରିଗଲା। ସେ ମାଆ ଅନେକ ଆସକ୍ତିରେ ତଳମାଳି, ସଦା ଶୋକରେ ଗଭୀର ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ଋତଵାକ୍ସ ମୁନିଶ୍ଚିନ୍ତାମଵାପ ଭୃଶଦୁଃଖିତଃ । କିମେତତତ୍କାରଣଂ ଜାତଂ ପୁତ୍ରୋ ମେଽତ୍ଯଂତଦୁର୍ମତିଃ
ଋତବାକ୍ ମୁନି ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ: 'ମୋ ପୁଅ କାହିଁକି ଏତେ ଦୁଷ୍ଟ ହେଲା?'
କସ୍ଯଚିନ୍ମୁନିପୁତ୍ରସ୍ଯ ବଲାତ୍ପତ୍ନୀଂ ଜହାର ଚ । ମେନେ ଶିକ୍ଷାଂ ପିତୁର୍ନାସୌ ନ ଚ ମାତୁର୍ଵିମୂଢଧୀଃ
ସେ ଜଣେ ଅନ୍ୟ ମୁନିଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ଜୋରକରି ଜଣେ ପତ୍ନୀକୁ ହରଣ କଲା; ବାପା ଓ ମାଆଙ୍କ ଶିକ୍ଷାକୁ ମନେ ରଖିଲା ନାହିଁ, ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଗଲା।
ତତୋ ଵିଷଣ୍ଣଚିତ୍ତସ୍ତୁ ଋତଵାଗବ୍ରଵୀଦିଦମ୍ । ଅପୁତ୍ରତା ଵରଂ ନୄଣାଂ ନ କଦାଚିତ୍କୁପୁତ୍ରତା
ତାପରେ ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା ମନେ ଋତବାକ୍ କହିଲେ—ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଖରାପ ପୁଅ ଥିବାଠାରୁ ପୁଅ ନଥିବା ଭଲ।
ପିତୄନ୍କୁପୁତ୍ରଃ ସ୍ଵର୍ଯାତାନ୍ନିରଯେ ପାତଯତ୍ଯପି । ଯାଵଜ୍ଜୀଵେତ୍ସଦା ପିତ୍ରୋଃ କେଵଲଂ ଦୁଃଖଦାଯକଃ
ଖରାପ ପୁଅ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ନରକକୁ ଢେକିଁଦିଏ; ସେ ଯେତେଦିନ ବଞ୍ଚିଥାଏ, ପିତାମାତାଙ୍କୁ କେବଳ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ।
ପିତ୍ରୋର୍ଦୁଃଖାଯ ଧିଗ୍ଜନ୍ମ କୁପୁତ୍ରସ୍ଯ ଚ ପାପିନଃ । ସୁହୃଦାଂ ନୋପକାରାଯ ନାପକାରାଯ ଵୈରିଣାମ୍
ପାପୀ ପୁଅର ଜନ୍ମ ପିତାମାତା ପାଇଁ ଦୁଃଖର କାରଣ; ସେ ମିତ୍ରମାନେ ପାଇଁ କିଛି ଉପକାର କରେନାହିଁ, ଶତ୍ରୁମାନେ ପାଇଁ କିଛି ଅପକାର ମଧ୍ୟ କରେନାହିଁ।
ଧନ୍ଯାସ୍ତେ ମାନଵା ଲୋକେ ସୁପୁତ୍ରୋ ଯଦ୍ଗୃହେ ସ୍ଥିତଃ । ପରୋପକାରଶୀଲଶ୍ଚ ପିତୁର୍ମାତୁଃ ସୁଖାଵହଃ
ଯେଉଁ ଘରେ ଭଲ ପୁଅ ରହେ, ଯିଏ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କରିଥାଏ ଏବଂ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ, ସେମାନେ ଏହି ଜଗତରେ ଧନ୍ୟ।
କୁପୁତ୍ରେଣ କୁଲଂ ନଷ୍ଟଂ କୁପୁତ୍ରେଣ ହତଂ ଯଶଃ । କୁପୁତ୍ରେଣେହ ଚାମୁତ୍ର ଦୁଃଖଂ ନିରଯଯାତନାଃ
ଖରାପ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା କୁଳ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ମର୍ଯ୍ୟାଦା ହାରାଏ, ଏଠାରେ ଓ ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଓ ନରକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ।
କୁପୁତ୍ରେଣାନ୍ଵଯୋ ନଷ୍ଟୋ ଜନ୍ମ ନଷ୍ଟଂ କୁଭାର୍ଯଯା । କୁଭୋଜନେନ ଦିଵସଃ କୁମିତ୍ରେଣ ସୁଖଂ କୁତଃ
ଖରାପ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ବଂଶ ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ଖରାପ ଜଣେ ଝିଅ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ; ଖରାପ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦିନ ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ଖରାପ ମିତ୍ର ସହ ରହିଲେ କେଉଁଠି ସୁଖ ମିଳିବ?
ସ୍କନ୍ଦ ଉଵାଚ। ଏଵଂ ଦୁଷ୍ଟସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଦୁଷ୍ଟୈରାଚରଣୈର୍ମୁନିଃ । ତପ୍ଯମାନୋଽନିଶଂ କାଲେ ଗତ୍ଵା ଗର୍ଗମପୃଚ୍ଛତ
ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ଏଭଳି ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅର ଖରାପ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମୁନି ଦିନରାତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଏକ ସମୟରେ ଗର୍ଗଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ପଚାରିଲେ।
ଋତଵାଗୁଵାଚ। ଭଗଵଂସ୍ତ୍ଵାମହଂ ପ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି ଵଦ ତତ୍ପ୍ରଭୋ । ଜ୍ଯୋତିଃଜ୍ଞାସ୍ତ୍ରସ୍ଯ ଚାଚାର୍ଯ ପୁତ୍ରଦୌଃଶୀଲ୍ଯକାରଣମ୍
ଋତବାକ୍ କହିଲେ—ଭଗବନ୍, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପଚାରିବାକୁ ଚାହେଁ; ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ, ଜ୍ୟୋତିଷ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ମୋ ପୁଅର ଖରାପ ସ୍ୱଭାବର କାରଣ କ'ଣ?
ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷଯା ଵେଦା ଅଧୀତା ଵିଧିଵନ୍ମଯା । ବ୍ରହ୍ମଚାରିଵ୍ରତଂ ତୀର୍ତ୍ଵା ଵିଵାହୋ ଵିଧିଵତ୍କୃତଃ
ମୁଁ ଗୁରୁଙ୍କ ସେବା କରି ନିୟମରେ ବେଦ ପଢ଼ିଛି; ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପାଳନ କରିଛି ଏବଂ ବିବାହ ମଧ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କରିଛି।
ଭାର୍ଯଯା ସହ ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ଯଧର୍ମଶ୍ଚାନୁଷ୍ଠିତୋଽନିଶମ୍ । ପଂଚଯଜ୍ଞଵିଧାନଂ ଚ ମଯାଽକାରି ଯଥାଵିଧି
ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହ ଘରସ୍ଥ ଧର୍ମ ସବୁଦିନ ପାଳନ କରିଛି; ପଞ୍ଚଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କରିଛି।
ନରକାଦ୍ବିଭ୍ଯତା ଵିପ୍ର ନ ତୁ କାମସୁଖେଚ୍ଛଯା । ଗର୍ଭାଧାନଂ ଚ ଵିଧିଵତ୍ପୁତ୍ରପ୍ରାପ୍ତ୍ଯୈ ମଯା କୃତମ୍
ନରକର ଭୟରୁ, ଭୋଗର ଆଶାରୁ ନୁହେଁ, ମୁଁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପୁଅ ପାଇଁ ଗର୍ଭାଧାନ କରିଥିଲି।
ପୁତ୍ରୋଽଯଂ ମମ ଦୋଷେଣ ମାତୁର୍ଦୋଷେଣ ଵା ମୁନେ । ଜାତୋ ଦୁଃଖାଵହଃ ପିତ୍ରୋର୍ଦୁଃଶୀଲୋ ବଂଧୁଶୋକଦଃ
ମୁନି, ମୋ କିମ୍ବା ମା'ର ଦୋଷରୁ ଏହି ପୁଅ ଜନ୍ମିଛି, ଯିଏ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି, ଖରାପ ଚରିତ୍ର ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ପାଇଁ ଶୋକର କାରଣ।