ଭାଗୀରଥୀ ମର୍ତ୍ଯଲୋକେ ପାତାଲେ ଭୋଗଵତ୍ଯପି । ତ୍ରିଲୋକଵାହିନୀ ଦେଵୀ ସ୍ଥାନତ୍ରଯନିଵାସିନୀ
ମାନବ ଲୋକରେ ଭାଗୀରଥୀ, ପାତାଳରେ ଭୋଗବତୀ; ଦେବୀ ତିନି ଲୋକରେ ବହିଯାଉଛ, ସ୍ଥାନ ତିନିଟିରେ ବସିଛ।
ଭୂର୍ଲୋକସ୍ଥା ତ୍ଵମେଵାସି ଧରିତ୍ରୀ ଲୋକଧାରିଣୀ । ଭୁଵୋ ଲୋକେ ଵାଯୁଶକ୍ତିଃ ସ୍ଵର୍ଲୋକେ ତେଜସାଂ ନିଧିଃ
ଭୂଲୋକରେ ତୁମେଁ ଧରିତ୍ରୀ ଭାବରେ ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରୁଛ; ଭୁଵଲୋକରେ ବାୟୁ ଶକ୍ତି ଭାବରେ; ସ୍ୱର୍ଲୋକରେ ତୁମେଁ ଆଲୋକର ଭଣ୍ଡାର।
ମହର୍ଲୋକେ ମହାସିଦ୍ଧିର୍ଜନଲୋକେ ଜନେତ୍ଯପି । ତପସ୍ଵିନୀ ତପୋଲୋକେ ସତ୍ଯଲୋକେ ତୁ ସତ୍ଯଵାକ୍
ମହର୍ଲୋକରେ ତୁମେଁ ବଡ଼ ସିଦ୍ଧି, ଜନଲୋକରେ ତୁମେଁ ଜନନୀ, ତପଲୋକରେ ତପସ୍ୱିନୀ, ସତ୍ୟଲୋକରେ ତୁମେଁ ସତ୍ୟବାଦୀ।
କମଲା ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେ ଚ ଗାଯତ୍ରୀ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଦା । ରୁଦ୍ରଲୋକେ ସ୍ଥିତା ଗୌରୀ ହରାର୍ଧାଙ୍ଗନିଵାସିନୀ
ବିଷ୍ଣୁର ଲୋକରେ ତୁମେଁ କମଳା, ବ୍ରହ୍ମାର ଲୋକରେ ଗାୟତ୍ରୀ, ରୁଦ୍ରର ଲୋକରେ ଗୌରୀ, ହରଙ୍କ ଅର୍ଧ ଶରୀରରେ ବସିଥିବା।
ଅହମୋ ମହତଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରକୃତିସ୍ତ୍ଵଂ ହି ଗୀଯସେ । ସାମ୍ଯାଵସ୍ଥାତ୍ମିକା ତ୍ଵଂ ହି ଶବଲବ୍ରହ୍ମରୂପିଣୀ
ମୁଁ ବଡ଼, ତୁମେଁ ପ୍ରକୃତି ଭାବରେ ଗାଇଯାଉଛ; ସମତା ଅବସ୍ଥାର ଦେବୀ, ଶବଳ ବ୍ରହ୍ମ ରୂପରେ ତୁମେଁ।
ତତଃ ପରା ପରା ଶକ୍ତିଃ ପରମା ତ୍ଵଂ ହି ଗୀଯସେ । ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତିଃ କ୍ରିଯାଶକ୍ତିର୍ଜ୍ଞାନଶକ୍ତିସ୍ତ୍ରିଶକ୍ତିଦା
ଏହିପରେ ତୁମେଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ସର୍ବଶକ୍ତି, ପରମା ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସିତ; ଇଚ୍ଛା ଶକ୍ତି, କ୍ରିୟା ଶକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଶକ୍ତି ଦେଇଥିବା ଦେବୀ।
ଗଙ୍ଗା ଚ ଯମୁନା ଚୈଵ ଵିପାଶା ଚ ସରସ୍ଵତୀ । ସରଯୂର୍ଦେଵିକା ସିନ୍ଧୁର୍ନର୍ମଦୈରାଵତୀ ତଥା
ତୁମେଁ ଗଙ୍ଗା, ଯମୁନା, ବିପାଶା, ସରସ୍ୱତୀ, ସରୟୂ, ଦେବିକା, ସିନ୍ଧୁ, ନର୍ମଦା ଓ ଇରାବତୀ।
ଗୋଦାଵରୀ ଶତଦ୍ରୂଶ୍ଚ କାଵେରୀ ଦେଵଲୋକଗା । କୌଶିକୀ ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ଚ ଵିତସ୍ତା ଚ ସରସ୍ଵତୀ
ଗୋଦାବରୀ, ଶତଦ୍ରୁ, କାବେରୀ ଦେବଲୋକକୁ ଯାଉଥିବା, କୌଶିକୀ, ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା, ଭିତସ୍ତା ଓ ସରସ୍ୱତୀ।
ଗଣ୍ଡକୀ ତାପିନୀ ତୋଯା ଗୋମତୀ ଵେତ୍ରଵତ୍ଯପି । ଇଡା ଚ ପିଙ୍ଗଲା ଚୈଵ ସୁଷୁମ୍ଣା ଚ ତୃତୀଯକା
ଗଣ୍ଡକୀ, ତାପିନୀ, ତୋୟା, ଗୋମତୀ, ବେତ୍ରବତୀ; ଏହିପରି ଇଡା, ପିଙ୍ଗଳା ଓ ସୁଷୁମ୍ଣା, ତୃତୀୟ।
ଗାନ୍ଧାରୀ ହସ୍ତିଜିହ୍ଵା ଚ ପୂଷାପୂଷା ତଥୈଵ ଚ । ଅଲମ୍ବୁଷା କୁହୂଶ୍ଚୈଵ ଶଙ୍ଖିନୀ ପ୍ରାଣଵାହିନୀ
ଗାନ୍ଧାରୀ, ହସ୍ତିଜିଭ୍ୱା, ପୂଷାପୂଷା, ଅଲମ୍ବୁଷା, କୁହୂ, ଶଂଖିନୀ ଓ ପ୍ରାଣ ବହିଥିବା ଦେବୀ।
ନାଡୀ ଚ ତ୍ଵଂ ଶରୀରସ୍ଥା ଗୀଯସେ ପ୍ରାକ୍ତନୈର୍ବୁଧୈଃ । ହୃତ୍ପଦ୍ମସ୍ଥା ପ୍ରାଣଶକ୍ତିଃ କଣ୍ଠସ୍ଥା ସ୍ଵପ୍ନନାଯିକା
ତୁମେ ଶରୀର ଭିତରେ ଥିବା ସୂକ୍ଷ୍ମ ନାଡ଼ୀ, ପୁରୁଣା ଋଷିମାନେ ଯାହାକୁ ସ୍ତୁତି କରିଛନ୍ତି। ହୃଦୟର ପଦ୍ମରେ ବସିଥିବା ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ତୁମେ, କଣ୍ଠରେ ଥିବା ସ୍ୱପ୍ନର ମାଲିକା ମଧ୍ୟ ତୁମେ।
ତାଲୁସ୍ଥା ତ୍ଵଂ ସଦାଧାରା ବିନ୍ଦୁସ୍ଥା ବିନ୍ଦୁମାଲିନୀ । ମୂଲେ ତୁ କୁଣ୍ଡଲୀଶକ୍ତିର୍ଵ୍ଯାପିନୀ କେଶମୂଲଗା
ତୁମେ ସଦା ତାଳୁରେ ଆଧାର ଭାବେ ବସିଛ, ବିନ୍ଦୁରେ ବିନ୍ଦୁମାଳିନୀ ଭାବେ ରହିଛ। ମୂଳରେ ତୁମେ କୁଣ୍ଡଳିନୀ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଅଛ, ଏବଂ ଚୁଲିର ମୂଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଛ।
ଶିଖାମଧ୍ଯାସନା ତ୍ଵଂ ହି ଶିଖାଗ୍ରେ ତୁ ମନୋନ୍ମନୀ । କିମନ୍ଯଦ୍ବହୁନୋକ୍ତେନ ଯତ୍କିଞ୍ଚିଜ୍ଜଗତୀତ୍ରଯେ
ତୁମେ ଚୁଡ଼ାର ମଧ୍ୟରେ ବସିଛ, ଚୁଡ଼ାର ଶୀର୍ଷରେ ମନକୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ତୁମେ। ଅଧିକ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା କଣ? ତିନି ଜଗତରେ ଯେଉଁଠାରେ ଯାହା କିଛି ଅଛି—
ତତ୍ସର୍ଵଂ ତ୍ଵଂ ମହାଦେଵି ଶ୍ରିଯେ ସନ୍ଧ୍ଯେ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ । ଇତୀଦଂ କୀର୍ତିତଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ସନ୍ଧ୍ଯାଯାଂ ବହୁପୁଣ୍ଯଦମ୍
ସେ ସବୁ କିଛି ତୁମେ, ହେ ମହାଦେବୀ, ହେ ଶ୍ରୀମୟୀ, ହେ ସନ୍ଧ୍ୟା, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ। ଏହିପରି ଏହି ସନ୍ଧ୍ୟାର ସ୍ତୁତି ଅନେକ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ମହାପାପପ୍ରଶମନଂ ମହାସିଦ୍ଧିଵିଧାଯକମ୍ । ଯ ଇଦଂ କୀର୍ତଯେତ୍ସ୍ତୋତ୍ରଂ ସନ୍ଧ୍ଯାକାଲେ ସମାହିତଃ
ଏହି ସ୍ତୁତି ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ, ମହାସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଏହି ସ୍ତୁତିକୁ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ପଢ଼ନ୍ତି—
ଅପୁତ୍ରଃ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାତ୍ଯୁତ୍ରଂ ଧନାର୍ଥୀ ଧନମାପ୍ନୁଯାତ୍ । ସର୍ଵତୀର୍ଥତପୋଦାନଯଜ୍ଞଯୋଗଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଯିଏ ପୁଅ ଚାହେ, ସେ ପୁଅ ପାଏ; ଧନ ଆଶା କରୁଥିବା ଧନ ପାଏ; ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ, ତପ, ଦାନ, ଯଜ୍ଞ, ଯୋଗର ଫଳ ମିଳେ।
ଭୋଗାନ୍ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଚିରଂ କାଲମନ୍ତେ ମୋକ୍ଷମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ତପସ୍ଵିଭିଃ କୃତଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ସ୍ନାନକାଲେ ତୁ ଯଃ ପଠେତ୍
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ଶେଷରେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ। ଯିଏ ତପସ୍ୱୀମାନେ ରଚିଥିବା ଏହି ସ୍ତୁତିକୁ ସ୍ନାନ ସମୟରେ ପଢ଼େ—
ଯତ୍ର କୁତ୍ର ଜଲେ ମଗ୍ନଃ ସନ୍ଧ୍ଯାମଜ୍ଜନଜଂ ଫଲମ୍ । ଲଭତେ ନାତ୍ର ସନ୍ଦେହଃ ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ଚ ନାରଦ
ସେ ଯେଉଁଠି ଜଳରେ ବୁଡ଼ିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସନ୍ଧ୍ୟା ସ୍ନାନର ଫଳ ପାଏ। ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ ହେଉଛି, ହେ ନାରଦ।
ଶୃଣୁଯାଦ୍ଯୋଽପି ତଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ସ ତୁ ପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ପୀଯୂଷସଦୃଶଂ ଵାକ୍ଯଂ ସନ୍ଧ୍ଯୋକ୍ତଂ ନାରଦେରିତମ୍
ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହାକୁ ଶୁଣେ, ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ। ସନ୍ଧ୍ୟା କହିଥିବା, ନାରଦ କହିଥିବା ଏହି କଥାମାନେ ଅମୃତ ସମାନ।
ଗାଯତ୍ରୀସହସ୍ରନାମସ୍ତୋତ୍ରଵର୍ଣନମ୍ ନାରଦ ଉଵାଚ ଭଗଵନ୍ସର୍ଵଧର୍ମଜ୍ଞ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦ । ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତିପୁରାଣାନାଂ ରହସ୍ଯଂ ତ୍ଵନ୍ମୁଖାଚ୍ଛ୍ରୁତମ୍
ଗାୟତ୍ରୀର ସହସ୍ରନାମ ସ୍ତୁତିର ବର୍ଣ୍ଣନା।
ସର୍ଵପାପହରଂ ଦେଵ ଯେନ ଵିଦ୍ଯା ପ୍ରଵର୍ତତେ । କେନ ଵା ବ୍ରହ୍ମଵିଜ୍ଞାନଂ କିଂ ନୁ ଵା ମୋକ୍ଷସାଧନମ୍
ନାରଦ କହିଲେ: ହେ ଭଗବାନ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାତା, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା, ମୁଁ ତୁମ ମୁଖରୁ ବେଦ, ସୃତି, ପୁରାଣର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଶୁଣିଛି।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଗତିଃ କେନ କେନ ଵା ମୃତ୍ଯୁନାଶନମ୍ । ଐହିକାମୁଷ୍ମିକଫଲଂ କେନ ଵା ପଦ୍ମଲୋଚନ
ସମସ୍ତ ପାପ କେଉଁଠି ଦୂର ହୁଏ, କେଉଁଠି ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, କିମ୍ବା କେଉଁଠି ମୋକ୍ଷ ମିଳେ?
ଵକ୍ତୁମର୍ହସ୍ଯଶେଷେଣ ସର୍ଵଂ ନିଖିଲମାଦିତଃ । ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ସାଧୁ ସାଧୁ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ସମ୍ଯକ୍ ପୃଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଯାନଘ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କେଉଁପରି ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପାଉଛନ୍ତି, କେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ ଦୂର ହୁଏ, ଏବଂ ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକର ଫଳ କେଉଁଠି ମିଳେ, ହେ ପଦ୍ମନୟନ?
ଶୃଣୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯତ୍ନେନ ଗାଯତ୍ର୍ଯଷ୍ଟସହସ୍ରକମ୍ । ନାମ୍ନାଂ ଶୁଭାନାଂ ଦିଵ୍ଯାନାଂ ସର୍ଵପାପଵିନାଶନମ୍
ମୋତେ ଆରମ୍ଭରୁ ସମସ୍ତ କଥା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହ। ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ଭଲ, ଭଲ, ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ତୁମେ ଭଲ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ହେ ନିର୍ମଳ।
ସୃଷ୍ଟ୍ଯାଦୌ ଯଦ୍ଭଗଵତା ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ବ୍ରଵୀମି ତେ । ଅଷ୍ଟୋତ୍ତରସହସ୍ରସ୍ଯ ଋଷିର୍ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ
ଶୁଣ, ମୁଁ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ତୁମକୁ ଗାୟତ୍ରୀର ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟସହସ୍ର ନାମ କହିବି, ଯେଉଁମାନେ ଶୁଭ ଓ ଦିବ୍ୟ, ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ୱନ କରନ୍ତି।
ଛନ୍ଦୋଽନୁଷ୍ଟୁପ୍ ତଥା ଦେଵୀ ଗାଯତ୍ରୀ ଦେଵତା ସ୍ମୃତା । ହଲୋ ବୀଜାନି ତସ୍ଯୈଵ ସ୍ଵରାଃ ଶକ୍ତଯ ଈରିତାଃ
ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ଭଗବାନ ଯାହା କହିଥିଲେ, ମୁଁ ସେଥିରେ କହିବି। ଏହି ଅଷ୍ଟୋତ୍ତରସହସ୍ର ନାମର ଋଷି ବ୍ରହ୍ମା ବୋଲି କହାଯାଇଛି।
ଅଙ୍ଗନ୍ଯାସକରନ୍ଯାସାଵୁଚ୍ଯେତେ ମାତୃକାକ୍ଷରୈଃ । ଅଥ ଧ୍ଯାନଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସାଧକାନାଂ ହିତାଯ ଵୈ
ଏହାର ଛନ୍ଦ ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍, ଦେବୀ ଗାୟତ୍ରୀ ଦେବତା ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି। ବ୍ୟଞ୍ଜନ ତାଙ୍କର ବୀଜ, ସ୍ୱର ଶକ୍ତି ଭାବେ କହାଯାନ୍ତି।
ରକ୍ତଶ୍ଵେତହିରଣ୍ଯନୀଲଧଵଲୈର୍ଯୁକ୍ତାଂ ତ୍ରିନେତ୍ରୋଜ୍ଜ୍ଵଲାଂ ରକ୍ତାଂ ରକ୍ତନଵସ୍ରଜଂ ମଣିଗଣୈର୍ଯୁକ୍ତାଂ କୁମାରୀମିମାମ୍ । ଗାଯତ୍ରୀଂ କମଲାସନାଂ କରତଲଵ୍ଯାନଦ୍ଧକୁଣ୍ଡାମ୍ବୁଜାଂ ପଦ୍ମାକ୍ଷୀଂ ଚ ଵରସ୍ରଜଂ ଚ ଦଧତୀଂ ହଂସାଧିରୂଢାଂ ଭଜେ
ଅଙ୍ଗନ୍ୟାସ ଓ କରନ୍ୟାସ ବର୍ଣ୍ଣମାଳାର ଅକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା କରାଯାଏ। ଏବେ ମୁଁ ସାଧକମାନଙ୍କର ଉପକାର ପାଇଁ ଧ୍ୟାନ କହିବି।
ଅଚିନ୍ତ୍ଯଲକ୍ଷଣାଵ୍ଯକ୍ତାପ୍ଯର୍ଥମାତୃମହେଶ୍ଵରୀ । ଅମୃତାର୍ଣଵମଧ୍ଯସ୍ଥାପ୍ଯଜିତା ଚାପରାଜିତା
ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ଅଲକ୍ଷଣ, ଅବ୍ୟକ୍ତ ଯେଉଁଠି ଅର୍ଥର ମାତୃ ମହେଶ୍ୱରୀ ବସିଛନ୍ତି, ଅମୃତ ସାଗର ମଧ୍ୟରେ ଅଜିତା ଓ ଅପରାଜିତା ରୂପେ ବିରାଜମାନ।
ଅଣିମାଦିଗୁଣାଧାରାପ୍ଯର୍କମଣ୍ଡଲସଂସ୍ଥିତା । ଅଜରାଜାପରାଧର୍ମା ଅକ୍ଷସୂତ୍ରଧରାଧରା
ଅଣିମା ଆଦି ଶକ୍ତିମାନ ଗୁଣମାନଙ୍କ ଆଧାର, ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳରେ ବସିଛନ୍ତି, ଅଜର, ରାଜା, ଅପରାଧର ଉପରେ ଅତିତ, ଅକ୍ଷସୂତ୍ର ଓ ପାହାଡ଼ ଧାରଣ କରିଥିବା।