ଶ୍ରୀଗାଯତ୍ରୀସ୍ତୋତ୍ରଵର୍ଣନମ୍ ନାରଦ ଉଵାଵ ଭକ୍ତାନୁକମ୍ପିନ୍ ସର୍ଵଜ୍ଞ ହୃଦଯଂ ପାପନାଶନମ୍ । ଗାଯତ୍ର୍ଯାଃ କଥିତଂ ତସ୍ମାଦ୍ଗାଯତ୍ର୍ଯାଃ ସ୍ତୋତ୍ରମୀରଯ
ନାରଦ କହିଲେ: ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଦୟା କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ଜଣା, ହୃଦୟର ପାପ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା, ତୁମେ ଗାୟତ୍ରୀ ବିଷୟରେ କହିଛ; ତେଣୁ ଗାୟତ୍ରୀର ସ୍ତୋତ୍ର କହ।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଆଦିଶକ୍ତେ ଜଗନ୍ମାତର୍ଭକ୍ତାନୁଗ୍ରହକାରିଣି । ସର୍ଵତ୍ର ଵ୍ଯାପିକେଽନନ୍ତେ ଶ୍ରୀସନ୍ଧ୍ଯେ ତେ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ଆଦିଶକ୍ତି, ଜଗତମାତା, ଭକ୍ତଙ୍କୁ କୃପା କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା, ଅନନ୍ତ, ଶ୍ରୀସନ୍ଧ୍ୟା, ମୁଁ ତୁମେଠାରେ ନମସ୍କାର କରୁଛି।
ତ୍ଵମେଵ ସନ୍ଧ୍ଯା ଗାଯତ୍ରୀ ସାଵିତ୍ରୀ ଚ ସରସ୍ଵତୀ । ବାହ୍ମୀ ଚ ଵୈଷ୍ଣଵୀ ରୌଦ୍ରୀ ରକ୍ତା ଶ୍ଵେତା ସିତେତରା
ତୁମେଁ ସନ୍ଧ୍ୟା, ଗାୟତ୍ରୀ, ସାବିତ୍ରୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀ; ତୁମେଁ ବ୍ରାହ୍ମୀ, ବୈଷ୍ଣବୀ, ରୌଦ୍ରୀ, ଲାଲ ରଙ୍ଗର, ଧଳା ଓ ମିଶ୍ର ରଙ୍ଗର ମଧ୍ୟ ହେଉଛ।
ପ୍ରାତର୍ବାଲା ଚ ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ଯୌଵନସ୍ଥା ଭଵେତ୍ପୁନଃ । ଵୃଦ୍ଧା ସାଯଂ ଭଗଵତୀ ଚିନ୍ତ୍ଯତେ ମୁନିଭିଃ ସଦା
ପ୍ରଭାତରେ ତୁମେଁ ଶିଶୁ, ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଯୁବତୀ ଓ ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ମୁନିମାନେ ସଦା ଚିନ୍ତନ କରୁଥିବା ବୃଦ୍ଧା ଦେବୀ ଭାବରେ ଦେଖିଯାନ୍ତି।
ହଂସସ୍ଥା ଗରୁଡାରୂଢା ତଥା ଵୃଷଭଵାହିନୀ । ଋଗ୍ଵେଦାଧ୍ଯାଯିନୀ ଭୂମୌ ଦୃଶ୍ଯତେ ଯା ତପସ୍ଵିଭିଃ
ହଂସରେ ବସିଥିବା, ଗରୁଡରେ ଚଢ଼ିଥିବା ଓ ବୃଷଭରେ ଯାଇଥିବା; ତୁମେଁ ଋଗ୍ବେଦ ପଢୁଥିବା ଦେବୀ ଭାବରେ ତପସ୍ୱୀମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଦେଖନ୍ତି।
ଯଜୁର୍ଵେଦଂ ପଠନ୍ତୀ ଚ ଅନ୍ତରିକ୍ଷେ ଵିରାଜତେ । ସା ସାମଗାପି ସର୍ଵେଷୁ ଭ୍ରାମ୍ଯମାଣା ତଥା ଭୁଵି
ଯଜୁର୍ବେଦ ପଢୁଥିବା ଦେବୀ ଭାବରେ ତୁମେଁ ଆକାଶରେ ଚମକୁଛ; ସାମବେଦ ଗାଇଥିବା ଦେବୀ ଭାବରେ ତୁମେଁ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚୁଛ।
ରୁଦ୍ରଲୋକଂ ଗତା ତ୍ଵଂ ହି ଵିଷ୍ଣୁଲୋକନିଵାସିନୀ । ତ୍ଵମେଵ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଲୋକେଽମର୍ତ୍ଯାନୁଗ୍ରହକାରିଣୀ
ତୁମେଁ ରୁଦ୍ରର ଲୋକକୁ ଯାଇଛ, ବିଷ୍ଣୁର ଲୋକରେ ବସିଛ, ଓ ବ୍ରହ୍ମାର ଲୋକରେ ମାନବମାନେ ପାଇଁ କୃପା କରୁଥିବା ଦେବୀ ମାନେ ତୁମେଁ।
ସପ୍ତର୍ଷିପ୍ରୀତିଜନନୀ ମାଯା ବହୁଵରପ୍ରଦା । ଶିଵଯୋଃ କରନେତ୍ରୋତ୍ଥା ହ୍ଯଶ୍ରୁସ୍ଵେଦସମୁଦ୍ଭଵା
ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ ଯାହାକୁ ପ୍ରୀତି ଦେଇଥିବା ମା, ଅନେକ ଭଲ ଦେଇଥିବା, ତୁମେଁ ମାୟା; ଶିବ ଓ ପାର୍ବତୀଙ୍କର ହାତ ଓ ଚକ୍ଷୁରୁ ଆସିଥିବା ଅଶ୍ରୁ ଓ ଘମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ଆନନ୍ଦଜନନୀ ଦୁର୍ଗା ଦଶଧା ପରିପଢ୍ଯତେ । ଵରେଣ୍ଯା ଵରଦା ଚୈଵ ଵରିଷ୍ଠା ଵରଵର୍ଣିନୀ
ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ଦୁର୍ଗା ଦେବୀକୁ ଦଶ ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ବର୍ଣ୍ନନା କରାଯାଏ; ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭଲ ଦେଇଥିବା, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରଙ୍ଗର।
ଗରିଷ୍ଠା ଚ ଵରାର୍ହା ଚ ଵରାରୋହା ଚ ସପ୍ତମୀ । ନୀଲଗଙ୍ଗା ତଥା ସନ୍ଧ୍ଯା ସର୍ଵଦା ଭୋଗମୋକ୍ଷଦା
ସବୁଠୁ ଉଚ୍ଚ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରୂପର, ସପ୍ତମୀ; ତୁମେଁ ନୀଳ ଗଙ୍ଗା ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା, ସଦା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା।
ଭାଗୀରଥୀ ମର୍ତ୍ଯଲୋକେ ପାତାଲେ ଭୋଗଵତ୍ଯପି । ତ୍ରିଲୋକଵାହିନୀ ଦେଵୀ ସ୍ଥାନତ୍ରଯନିଵାସିନୀ
ମାନବ ଲୋକରେ ଭାଗୀରଥୀ, ପାତାଳରେ ଭୋଗବତୀ; ଦେବୀ ତିନି ଲୋକରେ ବହିଯାଉଛ, ସ୍ଥାନ ତିନିଟିରେ ବସିଛ।
ଭୂର୍ଲୋକସ୍ଥା ତ୍ଵମେଵାସି ଧରିତ୍ରୀ ଲୋକଧାରିଣୀ । ଭୁଵୋ ଲୋକେ ଵାଯୁଶକ୍ତିଃ ସ୍ଵର୍ଲୋକେ ତେଜସାଂ ନିଧିଃ
ଭୂଲୋକରେ ତୁମେଁ ଧରିତ୍ରୀ ଭାବରେ ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରୁଛ; ଭୁଵଲୋକରେ ବାୟୁ ଶକ୍ତି ଭାବରେ; ସ୍ୱର୍ଲୋକରେ ତୁମେଁ ଆଲୋକର ଭଣ୍ଡାର।
ମହର୍ଲୋକେ ମହାସିଦ୍ଧିର୍ଜନଲୋକେ ଜନେତ୍ଯପି । ତପସ୍ଵିନୀ ତପୋଲୋକେ ସତ୍ଯଲୋକେ ତୁ ସତ୍ଯଵାକ୍
ମହର୍ଲୋକରେ ତୁମେଁ ବଡ଼ ସିଦ୍ଧି, ଜନଲୋକରେ ତୁମେଁ ଜନନୀ, ତପଲୋକରେ ତପସ୍ୱିନୀ, ସତ୍ୟଲୋକରେ ତୁମେଁ ସତ୍ୟବାଦୀ।
କମଲା ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେ ଚ ଗାଯତ୍ରୀ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଦା । ରୁଦ୍ରଲୋକେ ସ୍ଥିତା ଗୌରୀ ହରାର୍ଧାଙ୍ଗନିଵାସିନୀ
ବିଷ୍ଣୁର ଲୋକରେ ତୁମେଁ କମଳା, ବ୍ରହ୍ମାର ଲୋକରେ ଗାୟତ୍ରୀ, ରୁଦ୍ରର ଲୋକରେ ଗୌରୀ, ହରଙ୍କ ଅର୍ଧ ଶରୀରରେ ବସିଥିବା।
ଅହମୋ ମହତଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରକୃତିସ୍ତ୍ଵଂ ହି ଗୀଯସେ । ସାମ୍ଯାଵସ୍ଥାତ୍ମିକା ତ୍ଵଂ ହି ଶବଲବ୍ରହ୍ମରୂପିଣୀ
ମୁଁ ବଡ଼, ତୁମେଁ ପ୍ରକୃତି ଭାବରେ ଗାଇଯାଉଛ; ସମତା ଅବସ୍ଥାର ଦେବୀ, ଶବଳ ବ୍ରହ୍ମ ରୂପରେ ତୁମେଁ।
ତତଃ ପରା ପରା ଶକ୍ତିଃ ପରମା ତ୍ଵଂ ହି ଗୀଯସେ । ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତିଃ କ୍ରିଯାଶକ୍ତିର୍ଜ୍ଞାନଶକ୍ତିସ୍ତ୍ରିଶକ୍ତିଦା
ଏହିପରେ ତୁମେଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ସର୍ବଶକ୍ତି, ପରମା ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସିତ; ଇଚ୍ଛା ଶକ୍ତି, କ୍ରିୟା ଶକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଶକ୍ତି ଦେଇଥିବା ଦେବୀ।
ଗଙ୍ଗା ଚ ଯମୁନା ଚୈଵ ଵିପାଶା ଚ ସରସ୍ଵତୀ । ସରଯୂର୍ଦେଵିକା ସିନ୍ଧୁର୍ନର୍ମଦୈରାଵତୀ ତଥା
ତୁମେଁ ଗଙ୍ଗା, ଯମୁନା, ବିପାଶା, ସରସ୍ୱତୀ, ସରୟୂ, ଦେବିକା, ସିନ୍ଧୁ, ନର୍ମଦା ଓ ଇରାବତୀ।
ଗୋଦାଵରୀ ଶତଦ୍ରୂଶ୍ଚ କାଵେରୀ ଦେଵଲୋକଗା । କୌଶିକୀ ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ଚ ଵିତସ୍ତା ଚ ସରସ୍ଵତୀ
ଗୋଦାବରୀ, ଶତଦ୍ରୁ, କାବେରୀ ଦେବଲୋକକୁ ଯାଉଥିବା, କୌଶିକୀ, ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା, ଭିତସ୍ତା ଓ ସରସ୍ୱତୀ।
ଗଣ୍ଡକୀ ତାପିନୀ ତୋଯା ଗୋମତୀ ଵେତ୍ରଵତ୍ଯପି । ଇଡା ଚ ପିଙ୍ଗଲା ଚୈଵ ସୁଷୁମ୍ଣା ଚ ତୃତୀଯକା
ଗଣ୍ଡକୀ, ତାପିନୀ, ତୋୟା, ଗୋମତୀ, ବେତ୍ରବତୀ; ଏହିପରି ଇଡା, ପିଙ୍ଗଳା ଓ ସୁଷୁମ୍ଣା, ତୃତୀୟ।
ଗାନ୍ଧାରୀ ହସ୍ତିଜିହ୍ଵା ଚ ପୂଷାପୂଷା ତଥୈଵ ଚ । ଅଲମ୍ବୁଷା କୁହୂଶ୍ଚୈଵ ଶଙ୍ଖିନୀ ପ୍ରାଣଵାହିନୀ
ଗାନ୍ଧାରୀ, ହସ୍ତିଜିଭ୍ୱା, ପୂଷାପୂଷା, ଅଲମ୍ବୁଷା, କୁହୂ, ଶଂଖିନୀ ଓ ପ୍ରାଣ ବହିଥିବା ଦେବୀ।
ନାଡୀ ଚ ତ୍ଵଂ ଶରୀରସ୍ଥା ଗୀଯସେ ପ୍ରାକ୍ତନୈର୍ବୁଧୈଃ । ହୃତ୍ପଦ୍ମସ୍ଥା ପ୍ରାଣଶକ୍ତିଃ କଣ୍ଠସ୍ଥା ସ୍ଵପ୍ନନାଯିକା
ତୁମେ ଶରୀର ଭିତରେ ଥିବା ସୂକ୍ଷ୍ମ ନାଡ଼ୀ, ପୁରୁଣା ଋଷିମାନେ ଯାହାକୁ ସ୍ତୁତି କରିଛନ୍ତି। ହୃଦୟର ପଦ୍ମରେ ବସିଥିବା ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ତୁମେ, କଣ୍ଠରେ ଥିବା ସ୍ୱପ୍ନର ମାଲିକା ମଧ୍ୟ ତୁମେ।
ତାଲୁସ୍ଥା ତ୍ଵଂ ସଦାଧାରା ବିନ୍ଦୁସ୍ଥା ବିନ୍ଦୁମାଲିନୀ । ମୂଲେ ତୁ କୁଣ୍ଡଲୀଶକ୍ତିର୍ଵ୍ଯାପିନୀ କେଶମୂଲଗା
ତୁମେ ସଦା ତାଳୁରେ ଆଧାର ଭାବେ ବସିଛ, ବିନ୍ଦୁରେ ବିନ୍ଦୁମାଳିନୀ ଭାବେ ରହିଛ। ମୂଳରେ ତୁମେ କୁଣ୍ଡଳିନୀ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଅଛ, ଏବଂ ଚୁଲିର ମୂଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଛ।
ଶିଖାମଧ୍ଯାସନା ତ୍ଵଂ ହି ଶିଖାଗ୍ରେ ତୁ ମନୋନ୍ମନୀ । କିମନ୍ଯଦ୍ବହୁନୋକ୍ତେନ ଯତ୍କିଞ୍ଚିଜ୍ଜଗତୀତ୍ରଯେ
ତୁମେ ଚୁଡ଼ାର ମଧ୍ୟରେ ବସିଛ, ଚୁଡ଼ାର ଶୀର୍ଷରେ ମନକୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ତୁମେ। ଅଧିକ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା କଣ? ତିନି ଜଗତରେ ଯେଉଁଠାରେ ଯାହା କିଛି ଅଛି—
ତତ୍ସର୍ଵଂ ତ୍ଵଂ ମହାଦେଵି ଶ୍ରିଯେ ସନ୍ଧ୍ଯେ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ । ଇତୀଦଂ କୀର୍ତିତଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ସନ୍ଧ୍ଯାଯାଂ ବହୁପୁଣ୍ଯଦମ୍
ସେ ସବୁ କିଛି ତୁମେ, ହେ ମହାଦେବୀ, ହେ ଶ୍ରୀମୟୀ, ହେ ସନ୍ଧ୍ୟା, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ। ଏହିପରି ଏହି ସନ୍ଧ୍ୟାର ସ୍ତୁତି ଅନେକ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ମହାପାପପ୍ରଶମନଂ ମହାସିଦ୍ଧିଵିଧାଯକମ୍ । ଯ ଇଦଂ କୀର୍ତଯେତ୍ସ୍ତୋତ୍ରଂ ସନ୍ଧ୍ଯାକାଲେ ସମାହିତଃ
ଏହି ସ୍ତୁତି ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ, ମହାସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଏହି ସ୍ତୁତିକୁ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ପଢ଼ନ୍ତି—
ଅପୁତ୍ରଃ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାତ୍ଯୁତ୍ରଂ ଧନାର୍ଥୀ ଧନମାପ୍ନୁଯାତ୍ । ସର୍ଵତୀର୍ଥତପୋଦାନଯଜ୍ଞଯୋଗଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଯିଏ ପୁଅ ଚାହେ, ସେ ପୁଅ ପାଏ; ଧନ ଆଶା କରୁଥିବା ଧନ ପାଏ; ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ, ତପ, ଦାନ, ଯଜ୍ଞ, ଯୋଗର ଫଳ ମିଳେ।
ଭୋଗାନ୍ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଚିରଂ କାଲମନ୍ତେ ମୋକ୍ଷମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ତପସ୍ଵିଭିଃ କୃତଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ସ୍ନାନକାଲେ ତୁ ଯଃ ପଠେତ୍
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ଶେଷରେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ। ଯିଏ ତପସ୍ୱୀମାନେ ରଚିଥିବା ଏହି ସ୍ତୁତିକୁ ସ୍ନାନ ସମୟରେ ପଢ଼େ—
ଯତ୍ର କୁତ୍ର ଜଲେ ମଗ୍ନଃ ସନ୍ଧ୍ଯାମଜ୍ଜନଜଂ ଫଲମ୍ । ଲଭତେ ନାତ୍ର ସନ୍ଦେହଃ ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ଚ ନାରଦ
ସେ ଯେଉଁଠି ଜଳରେ ବୁଡ଼ିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସନ୍ଧ୍ୟା ସ୍ନାନର ଫଳ ପାଏ। ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ ହେଉଛି, ହେ ନାରଦ।
ଶୃଣୁଯାଦ୍ଯୋଽପି ତଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ସ ତୁ ପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ପୀଯୂଷସଦୃଶଂ ଵାକ୍ଯଂ ସନ୍ଧ୍ଯୋକ୍ତଂ ନାରଦେରିତମ୍
ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହାକୁ ଶୁଣେ, ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ। ସନ୍ଧ୍ୟା କହିଥିବା, ନାରଦ କହିଥିବା ଏହି କଥାମାନେ ଅମୃତ ସମାନ।
ଗାଯତ୍ରୀସହସ୍ରନାମସ୍ତୋତ୍ରଵର୍ଣନମ୍ ନାରଦ ଉଵାଚ ଭଗଵନ୍ସର୍ଵଧର୍ମଜ୍ଞ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦ । ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତିପୁରାଣାନାଂ ରହସ୍ଯଂ ତ୍ଵନ୍ମୁଖାଚ୍ଛ୍ରୁତମ୍
ଗାୟତ୍ରୀର ସହସ୍ରନାମ ସ୍ତୁତିର ବର୍ଣ୍ଣନା।