ଭୂର୍ଭୁଵଃ ସ୍ଵରିତିଚ୍ଛନ୍ଦସ୍ତଥା ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମତୀ ସ୍ମୃତମ୍ । ଇତ୍ଯେତାନି ଚ ଛନ୍ଦାଂସି କୀର୍ତିତାନି ମହାମୁନେ
ଭୂ, ଭୁଵ, ସ୍ୱର୍, ଇତିଚ୍ଛନ୍ଦ ଏବଂ ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମତୀ ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ଏହି ଛନ୍ଦଗୁଡିକ ଏଭଳି ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି, ମହାମୁନି।
ଦୈଵତାନି ଶୃଣୁ ପ୍ରାଜ୍ଞ ତେଷାମେଵାନୁପୂର୍ଵଶଃ । ଆଗ୍ନେଯଂ ପ୍ରଥମଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଂ ଦ୍ଵିତୀଯକମ୍
ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର କ୍ରମରେ ଶୁଣ। ପ୍ରଥମେ ଅଗ୍ନିୟ, ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରଜାପତିୟ—
ତୃତୀଯଂ ଚ ତଥା ସୌମ୍ଯମୀଶାନଂ ଚ ଚତୁର୍ଥକମ୍ । ସାଵିତ୍ରଂ ପଞ୍ଚମଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଷଷ୍ଠମାଦିତ୍ଯଦୈଵତମ୍
ତୃତୀୟ ସୌମ୍ୟ, ଚତୁର୍ଥ ଈଶାନ; ପଞ୍ଚମ ସାବିତ୍ରୀ, ଷଷ୍ଠ ଆଦିତ୍ୟଦେବତା।
ବାର୍ହସ୍ପତ୍ଯଂ ସପ୍ତମଂ ତୁ ମୈତ୍ରାଵରୁଣମଷ୍ଟମମ୍ । ନଵମଂ ଭଗଦୈଵତ୍ଯଂ ଦଶମଂ ଚାର୍ଯମେଶ୍ଵରମ୍
ସପ୍ତମ ବୃହସ୍ପତିୟ, ଅଷ୍ଟମ ମୈତ୍ରାବରୁଣ; ନବମ ଭଗଦେବତା, ଦଶମ ଆର୍ୟମେଶ୍ୱର।
ଗଣେଶମେକାଦଶକଂ ତ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରଂ ଦ୍ଵାଦଶକଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ପୌଷ୍ଣଂ ତ୍ରଯୋଦଶଂ ପ୍ରୋକ୍ତମୈନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନଂ ଚ ଚତୁର୍ଦଶମ୍
ଏଗାର ଗଣେଶ, ବାର ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ର; ତେର ପୌଷ୍ଣ, ଚଉଦ ଇନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନି।
ଵାଯଵ୍ଯଂ ପଞ୍ଚଦଶକଂ ଵାମଦୈଵ୍ଯଂ ଚ ଷୋଡଶମ୍ । ମୈତ୍ରାଵରୁଣିଦୈଵତ୍ଯଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସପ୍ତଦଶାକ୍ଷରମ୍
ପନ୍ଦର ବାୟବ୍ୟ, ଷୋଳ ବାମଦେବ; ସତର ମୈତ୍ରାବରୁଣି ଦେବତା।
ଅଷ୍ଟାଦଶଂ ଵୈଶ୍ଵଦେଵମୂନଵିଂଶଂ ତୁ ମାତୃକମ୍ । ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଵିଂଶତିତମଂ ଵସୁଦୈଵତମୀରିତମ୍
ଅଠାର ଵୈଶ୍ୱଦେବ, ଉନିଶ ମାତୃକା; ବିଶ ଵୈଷ୍ଣବ, ଏକୋଇଶ ବସୁଦେବତା।
ଏକଵିଂଶତିସଂଖ୍ଯାକଂ ଦ୍ଵାଵିଂଶଂ ରୁଦ୍ରଦୈଵତମ୍ । ତ୍ରଯୋଵିଂଶଂ ଚ କୌବେରମାଶ୍ଵିନଂ ତତ୍ତ୍ଵସଂଖ୍ଯକମ୍
ଏକୋଇଶ ସଂଖ୍ୟା, ବାଇଶ ରୁଦ୍ରଦେବତା; ତେଇଶ କୁବେର, ଆଶ୍ୱିନ ତତ୍ତ୍ୱସଂଖ୍ୟା।
ଚତୁର୍ଵିଂଶତିଵର୍ଣାନାଂ ଦେଵତାନାଂ ଚ ସଙ୍ଗ୍ରହଃ । କଥିତଃ ପରମଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମହାପାପୈକଶୋଧନଃ । ଯଦାକର୍ଣନମାତ୍ରେଣ ସାଙ୍ଗଂ ଜାପ୍ଯଫଲଂ ମୁନେ
ଚବିଶଟି ଅକ୍ଷର ଓ ସେମାନଙ୍କର ଦେବତାମାନଙ୍କର ସଂଗ୍ରହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ବଡ଼ ପାପକୁ ଶୁଧ କରିବାରେ ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ । ଏହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଶୁଣିଲେ ମାନେ, ମୁନି, ଜପ କରିବାର ଫଳ ମିଳିଯାଏ ।
ଗାଯତ୍ରିଶକ୍ତ୍ଯାଦିପ୍ରତିପାଦନମ୍ ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଵର୍ଣାନାଂ ଶକ୍ତଯଃ କାଶ୍ଚ ତାଃ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ମହାମୁନେ । ଵାମଦେଵୀ ପ୍ରିଯା ସତ୍ଯା ଵିଶ୍ଵା ଭଦ୍ରଵିଲାସିନୀ
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ — ମହାମୁନି, ଅକ୍ଷରମାନଙ୍କର ଶକ୍ତିଗୁଡିକ ଶୁଣ । ବାମଦେବୀ, ପ୍ରିୟା, ସତ୍ୟା, ବିଶ୍ୱା, ଭଦ୍ରବିଲାସିନୀ ।
ପ୍ରଭାଵତୀ ଜଯା ଶାନ୍ତା କାନ୍ତା ଦୁର୍ଗା ସରସ୍ଵତୀ । ଵିଦ୍ରୁମା ଚ ଵିଶାଲେଶା ଵ୍ଯାପିନୀ ଵିମଲା ତଥା
ପ୍ରଭାବତୀ, ଜୟା, ଶାନ୍ତା, କାନ୍ତା, ଦୁର୍ଗା, ସରସ୍ୱତୀ, ବିଦ୍ରୁମା, ବିଶାଳେଶା, ବ୍ୟାପିନୀ ଓ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ବିମଳା ।
ତମୋଽପହାରିଣୀ ସୂକ୍ଷ୍ମା ଵିଶ୍ଵଯୋନିର୍ଜଯା ଵଶା । ପଦ୍ମାଲଯା ପରା ଶୋଭା ଭଦ୍ରା ଚ ତ୍ରିପଦା ସ୍ମୃତା
ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରିବା, ସୂକ୍ଷ୍ମା, ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ପତ୍ତି ସ୍ଥାନ, ଜୟା, ବଶା, ପଦ୍ମାଳୟା, ପରା, ଶୋଭା, ଭଦ୍ରା ଓ ତିପଦା ନାମରେ ପରିଚିତ ।
ଚତୁର୍ଵିଂଶତିଵର୍ଣାନାଂ ଶକ୍ତଯଃ ସମୁଦାହୃତାଃ । ଅତଃ ପରଂ ଵର୍ଣଵର୍ଣାନ୍ଵ୍ଯାହରାମି ଯଥାତଥମ୍
ଏହି ଚବିଶଟି ଅକ୍ଷରର ଶକ୍ତିଗୁଡିକ ଏଭଳି ବର୍ଣ୍ନନା କରାଯାଇଛି । ଏବେ ଅକ୍ଷରମାନଙ୍କର ରଙ୍ଗଗୁଡିକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ନନା କରିବି ।
ଚମ୍ପକା ଅତସୀପୁଷ୍ପସନ୍ନିଭଂ ଵିଦ୍ରୁମଂ ତଥା । ସ୍ଫଟିକାକାରକଂ ଚୈଵ ପଦ୍ମପୁଷ୍ପସମପ୍ରଭମ୍
ଚମ୍ପକ ଓ ଅତସୀ ଫୁଲ ଭଳି, ବିଦ୍ରୁମ ଭଳି, ସ୍ଫଟିକ ଭଳି ଓ ପଦ୍ମ ଫୁଲର ଚାହାଣି ଭଳି ।
ତରୁଣାଦିତ୍ଯସଙ୍କାଶଂ ଶଙ୍ଖକୁନ୍ଦେନ୍ଦୁସନ୍ନିଭମ୍ । ପ୍ରଵାଲପଦ୍ଯପତ୍ରାଭଂ ପଦ୍ମରାଗସମପ୍ରଭମ୍
ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଚାହାଣି, ଶଂଖ, କୁନ୍ଦ ଫୁଲ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି; କୋମଳ ପତ୍ରର ରଙ୍ଗ ଓ ପଦ୍ମରାଗ ମଣିର ଚାହାଣି ।
ଇନ୍ଦ୍ରନୀଲମଣିପ୍ରଖ୍ଯଂ ମୌକ୍ତିକଂ କୁଙ୍କୁମପ୍ରଭମ୍ । ଅଞ୍ଜନାଭଂ ଚ ରକ୍ତଂ ଚ ଵୈଦୂର୍ଯଂ କ୍ଷୌଦ୍ରସନ୍ନିଭମ୍
ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ ମଣିର ଚାହାଣି, ମୁକୁତା, କୁଙ୍କୁମର ଚାହାଣି; ଅଞ୍ଜନ ଭଳି, ରକ୍ତ ଭଳି, ବୈଦୂର୍ୟ ଓ ମଧୁ ଭଳି ।
ହାରିଦ୍ରଂ କୁନ୍ଦଦୁଗ୍ଧାଭଂ ରଵିକାନ୍ତିସମପ୍ରଭମ୍ । ଶୁକପୁଚ୍ଛନିଭଂ ତଦ୍ଵଚ୍ଛତପତ୍ରନିଭଂ ତଥା
ହାଳଦି ଭଳି, କୁନ୍ଦ ଦୁଧର ଚାହାଣି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଚାହାଣି; ପରିକିଆ ପଖାର ରଙ୍ଗ ଓ ଶତପତ୍ର ପତ୍ରର ଭଳି ।
କେତକୀପୁଷ୍ପସଂକାଶଂ ମଲ୍ଲିକାକୁସୁମପ୍ରଭମ୍ । କରଵୀରଶ୍ଚ ଇତ୍ଯେତେ କ୍ରମେଣ ପରିକୀର୍ତିତାଃ
କେତକୀ ଫୁଲ ଭଳି, ମଲ୍ଲିକା ଫୁଲର ଚାହାଣି ଓ କରବୀର ଫୁଲ ଭଳି — ଏହି ଅନୁକ୍ରମରେ ବର୍ଣ୍ନନା କରାଯାଇଛି ।
ଵର୍ଣାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାଶ୍ଚ ଵର୍ଣାନାଂ ମହାପାପଵିଶୋଧନାଃ । ପୃଥିଵ୍ଯାପସ୍ତଥା ତେଜୋ ଵାଯୁରାକାଶ ଏଵ ଚ
ଅକ୍ଷରମାନଙ୍କର ରଙ୍ଗଗୁଡିକ ବର୍ଣ୍ନନା କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଗୁଡିକ ବଡ଼ ପାପକୁ ଶୁଧ କରେ; ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ଓ ଆକାଶ ।
ଗନ୍ଧୋ ରସଶ୍ଚ ରୂପଂ ଚ ଶବ୍ଦଃ ସ୍ପର୍ଶସ୍ତଥୈଵ ଚ । ଉପସ୍ଥଂ ପାଯୁପାଦଂ ଚ ପାଣୀ ଵାଗପି ଚ କ୍ରମାତ୍
ଗନ୍ଧ, ରସ, ରୂପ, ଶବ୍ଦ ଓ ସ୍ପର୍ଶ; ଉତ୍ପତ୍ତି ଅଙ୍ଗ, ପାୟୁ, ପଦ, ହାତ ଓ କ୍ରମରେ ବାଣୀ ।
ପ୍ରାଣଂ ଜିହ୍ଵା ଚ ଚକ୍ଷୁଶ୍ଚ ତ୍ଵକ୍ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ଚ ତତଃ ପରମ୍ । ପ୍ରାଣୋଽପାନସ୍ତଥା ଵ୍ଯାନଃ ସମାନଶ୍ଚ ତତଃ ପରମ୍
ପ୍ରାଣ, ଜିଭ, ଚକ୍ଷୁ, ଚର୍ମ ଓ ଶ୍ରୋତ୍ର; ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ବ୍ୟାନ ଓ ସମାନ ।
ତତ୍ତ୍ଵାନ୍ଯେତାନି ଵର୍ଣାନାଂ କ୍ରମଶଃ କୀର୍ତିତାନି ତୁ । ଅତଃ ପରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵର୍ଣମୁଦ୍ରାଃ କମେଣ ତୁ
ଏହି ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡିକ ଅକ୍ଷରମାନଙ୍କ ସହିତ କ୍ରମରେ ବର୍ଣ୍ନନା କରାଯାଇଛି; ଏବେ ଅକ୍ଷରମୁଦ୍ରାଗୁଡିକୁ ଏକ ଏକ କରି ବର୍ଣ୍ନନା କରିବି ।
ସୁମୁଖଂ ସମ୍ପୁଟଂ ଚୈଵ ଵିତତଂ ଵିସ୍ମୃତଂ ତଥା । ଦ୍ଵିମୁଖଂ ତ୍ରିମୁଖଂ ଚୈଵ ଚତୁଃପଞ୍ଚମୁଖଂ ତଥା
ସୁମୁଖ, ସମ୍ପୁଟ, ବିତତ, ବିସ୍ମୃତ, ଦ୍ୱିମୁଖ, ତ୍ରିମୁଖ, ଚତୁର୍ମୁଖ ଓ ପଞ୍ଚମୁଖ ।
ଷଣ୍ମୁଖାଧୋମୁଖଂ ଚୈଵ ଵ୍ଯାପକାଜ୍ଜଲିକଂ ତଥା । ଶକଟଂ ଯମପାଶଂ ଚ ଗ୍ରଥିତଂ ସନ୍ମୁଖୋନ୍ମୁଖମ୍
ଷଣ୍ମୁଖ, ଅଧୋମୁଖ, ବ୍ୟାପକା, ଜ୍ଜଳିକା, ଶକଟ, ଯମପାଶ, ଗ୍ରଥିତ, ସନ୍ମୁଖ ଓ ଉନ୍ମୁଖ ।
ଵିଲମ୍ବଂ ମୁଷ୍ଟିକଂ ଚୈଵ ମତ୍ସ୍ଯଂ କୂର୍ମଂ ଵରାହକମ୍ । ସିଂହାକ୍ରାନ୍ତଂ ମହାକ୍ରାନ୍ତଂ ମୁଦ୍ଗରଂ ପଲ୍ଲଵଂ ତଥା
ବିଲମ୍ବ, ମୁଷ୍ଟିକ, ମତ୍ସ୍ୟ, କୂର୍ମ, ବରାହ, ସିଂହାକ୍ରାନ୍ତ, ମହାକ୍ରାନ୍ତ, ମୁଦ୍ଗର ଓ ପଲ୍ଲବ ।
ତ୍ରିଶୂଲଯୋନୀ ସୁରଭିଶ୍ଚାକ୍ଷମାଲା ଚ ଲିଙ୍ଗକମ୍ । ଅମ୍ବୁଜଂ ଚ ମହାମୁଦ୍ରାସ୍ତୁର୍ଯରୂପାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ
ତ୍ରିଶୂଳ, ଯୋନୀ, ସୁରଭି, ଅକ୍ଷମାଳା, ଲିଙ୍ଗକ, ଅମ୍ବୁଜ ଓ ମହାମୁଦ୍ରା — ଏହି ଚାରି ପ୍ରକାର ମହାମୁଦ୍ରାର ରୂପ ।
ଇତ୍ଯେତାଃ କୀର୍ତିତା ମୁଦ୍ରା ଵର୍ଣାନାଂ ତେ ମହାମୁନେ । ମହାପାପକ୍ଷଯକରାଃ କୀର୍ତିଦାଃ କାନ୍ତିଦା ମୁନେ
ଏହି ଅକ୍ଷରଗୁଡିକର ମୁଦ୍ରା ମୁଁ ବର୍ଣ୍ନନା କରିଛି, ମହାମୁନି। ଏହି ମୁଦ୍ରାଗୁଡିକ ଭୟଙ୍କର ପାପକୁ ନଶ୍ୱ କରିଥାଏ, ମହାମୁନି, ଏହା ମାନ୍ୟତା ଓ ଚମକ ଦେଇଥାଏ।
ଗାଯତ୍ରୀମନ୍ତ୍ରକଵଚଵର୍ଣନମ୍ ନାରଦ ଉଵାଚ ସ୍ଵାମିନ୍ସର୍ଵଜଗନ୍ନାଥ ସଂଶଯୋଽସ୍ତି ମମ ପ୍ରଭୋ । ଚତୁଃଷଷ୍ଟିକଲାଭିଜ୍ଞ ପାତକାଦ୍ଯୋଗଵିଦ୍ଵର
ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର କବଚ ବିବରଣା ନାରଦ କହିଲେ: ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ପ୍ରଭୁ, ମୋର ଏକ ସନ୍ଦେହ ଅଛି। ଆପଣ ଚଉଷଠି କଳାର ଜ୍ଞାନୀ, ପାପ ଓ ତାହାର ନାଶ ଉପାୟରେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ମୁଚ୍ଯତେ କେନ ପୁଣ୍ଯେନ ବ୍ରହ୍ମରୂପଃ କଥଂ ଭଵେତ୍ । ଦେହଶ୍ଚ ଦେଵତାରୂପୋ ମନ୍ତ୍ରରୂପୋ ଵିଶେଷତଃ
କେଉଁ ପୁଣ୍ୟରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ? କିପରି ବ୍ରହ୍ମାର ରୂପ ହେବାଯିବ? ଶରୀର କିପରି ଦେବତାର ରୂପ ଓ ବିଶେଷ କରି ମନ୍ତ୍ରର ରୂପ ହେବାଯିବ?
କର୍ମ ତଚ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ନ୍ଯାସଂ ଚ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍ । ଋଷିଶ୍ଛନ୍ଦୋଽଧିଦୈଵଂ ଚ ଧ୍ଯାନଂ ଚ ଵିଧିଵଦ୍ଵିଭୋ
ସେ କର୍ମ ବିଷୟରେ ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ନ୍ୟାସର ଠିକ୍ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଋଷି, ଛନ୍ଦ, ଅଧିଦେବତା ଓ ଧ୍ୟାନ ବିଷୟରେ ଠିକ୍ ଭାବରେ କହନ୍ତୁ, ପ୍ରଭୁ।