ତେଜୋମଯୀ ଦୁରାଧର୍ଷା ସର୍ଵଦେଵମଯୀଶ୍ଵରୀ । ଉଵାଚାଙ୍ଗତନୂଜଂ ତଂ ପ୍ରସନ୍ନା ଲଲିତାକ୍ଷରମ୍
ତିନି ତେଜୋମୟୀ, ଅପରାଜିତା, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଶାସିକା; ସେ ଅଙ୍ଗପୁତ୍ରଙ୍କୁ କୃପାଭରା ମୃଦୁ କଥାରେ କହିଲେ।
ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ ପୃଥିଵୀପାଲ ତେ ଯତ୍ସ୍ଯାଚ୍ଚିନ୍ତିତଂ ପରମଂ ଵରମ୍ । ତଦ୍ ବ୍ରୂହି ସମ୍ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ତପସା ତେ ସୁତୋଷିତା
ଦେବୀ କହିଲେ: ହେ ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକ, ତୁମେ ମନରେ ଯେଉଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚିନ୍ତା କରୁଛ, ତାହା କହ; ତୁମ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ମୁଁ ତାହା ପୂରଣ କରିବି।
ଚାକ୍ଷୁଷ ଉଵାଚ ଜାନାସି ଦେଵଦେଵେଶି ଯତ୍ପ୍ରାର୍ଥ୍ଯଂ ମନସେପ୍ସିତମ୍ । ଅନ୍ତର୍ଯାମିସ୍ଵରୂପେଣ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଦେଵପୂଜିତେ
ଚାକ୍ଷୁଷ କହିଲେ — ହେ ଦେବୀ, ଦେବମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ମନରେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ଓ ଆଶା ଥାଏ, ସେସବୁ କଥା ଅନ୍ତର୍ଯାମୀ ଭାବରେ ଜାଣନ୍ତି; ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁଠି ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେଠି ଆପଣ ସବୁ କଥା ଜାଣିପାରନ୍ତି।
ତଥାପି ମମ ଭାଗ୍ଯେନ ଜାତଂ ଯତ୍ତଵ ଦର୍ଶନମ୍ । ବ୍ରଵୀମି ଦେଵି ମେ ଦେହି ରାଜ୍ଯଂ ମନ୍ଵନ୍ତରାଶ୍ରିତମ୍
ତଥାପି, ମୋର ଭାଗ୍ୟରେ ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ହେବାକୁ ମିଳିଛି; ତେଣୁ ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି—ମୋତେ ଏହି ମନ୍ବନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଦିଅ।
ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ ଦତ୍ତଂ ମନ୍ଵନ୍ତରସ୍ଯାସ୍ଯ ରାଜ୍ଯଂ ରାଜନ୍ଯସତ୍ତମ । ପୁତ୍ରା ମହାବଲାସ୍ତେ ଚ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଗୁଣାଧିକାଃ
ଦେବୀ କହିଲେ — ହେ ରାଜାମାନ୍ୟ, ଏହି ମନ୍ବନ୍ତରର ରାଜ୍ୟ ତୁମକୁ ଦିଆଯାଇଛି; ତୁମ ପୁଅମାନେ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଭରପୂର ହେବେ।
ରାଜ୍ଯଂ ନିଷ୍କଣ୍ଟକଂ ଭାଵି ମୋକ୍ଷୋଽନ୍ତେ ଚାପି ନିଶ୍ଚିତଃ । ଏଵଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ପରଂ ଦେଵୀ ମନଵେ ଵରମୁତ୍ତମମ୍
ତୁମର ରାଜ୍ୟ କୌଣସି ବିଘ୍ନ ବା ଅବରୋଧ ଛଡ଼ା ହେବ, ଏବଂ ଶେଷରେ ମୁକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ ହେବ; ଏଭଳି ଉତ୍ତମ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ଦେବୀ ମନୁଙ୍କୁ ଭାଗ୍ୟ ଦେଲେ।
ଜଗାମାଦର୍ଶନଂ ସଦ୍ଯସ୍ତେନ ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ସଂସ୍ତୁତା । ସୋଽପି ରାଜା ମନୁଃ ଷଷ୍ଠଃ ପ୍ରସାଦାତ୍ତୁ ତଦାଶ୍ରଯାତ୍
ତାପରେ ଦେବୀ ସମ୍ମାନ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ତୁତି ପାଇ ଏକକ୍ଷଣରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ଏହିପରି ଭାବେ ଷଷ୍ଠ ମନୁ ରାଜା ତାଙ୍କ ଦୟା ଓ ଶରଣ ଦ୍ୱାରା—
ବଭୂଵ ମନୁମାନ୍ଯୋଽସୌ ସାର୍ଵଭୌମସୁଖୈର୍ଵୃତଃ । ପୁତ୍ରାସ୍ତସ୍ଯ ବଲୋଦ୍ଯୁକ୍ତାଃ କାର୍ଯଭାରସହାଦୃତାଃ
—ମନୁ ଭାବରେ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟର ସୁଖ ଓ ଭୋଗରେ ବିବୃତ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଓ ଦାୟିତ୍ୱ ନେବାରେ ସମର୍ଥ ଥିଲେ।
ଦେଵୀଭକ୍ତାଶ୍ଚ ଶୂରାଶ୍ଚ ମହାବଲପରାକ୍ରମାଃ । ଅନ୍ଯତ୍ର ମାନନୀଯାଶ୍ଚ ମହାରାଜ୍ଯସୁଖାସ୍ପଦାଃ
ସେମାନେ ଦେବୀଭକ୍ତ, ପ୍ରବଳ ଓ ବିର ଥିଲେ; ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ସମ୍ମାନିତ ଏବଂ ବଡ଼ ରାଜ୍ୟର ସୁଖ ଦେବାରେ ସମର୍ଥ ଥିଲେ।
ଏଵଂ ଚ ଚାକ୍ଷୁଷମନୁର୍ଦେଵ୍ଯାରାଧନତଃ ପ୍ରଭୁଃ । ବଭୂଵ ମନୁଵର୍ଯୋଽସୌ ଜଗାମାନ୍ତେ ଶିଵାପଦମ୍
ଏଭଳି ଭାବେ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁ ଦେବୀଙ୍କ ଉପାସନା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁ ହେଲେ; ଶେଷରେ ସେ ଶୁଭ ମୋକ୍ଷ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
ସୁରଥନୃପତିଵୃମତ୍ତଵର୍ଣନମ୍ ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ସପ୍ତମୋ ମନୁରାଖ୍ଯାତୋ ମନୁର୍ଵୈଵସ୍ଵତଃ ପ୍ରଭୁଃ । ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେଵଃ ପରାନନ୍ଦଭୋକ୍ତା ମାନ୍ଯସ୍ତୁ ଭୂଭୁଜାମ୍
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ — ସପ୍ତମ ମନୁଙ୍କୁ ବୈବସ୍ବତ ମନୁ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; ସେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେବ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦର ଭୋଗୀ ଓ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ।
ସ ଚ ଵୈଵସ୍ଵତମନୁଃ ପରଦେଵ୍ଯାଃ ପ୍ରସାଦତଃ । ତଥା ତତ୍ତପସା ଚୈଵ ଜାତୋ ମନ୍ଵନ୍ତରାଧିପଃ
ଏହି ବୈବସ୍ବତ ମନୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବୀଙ୍କ ଦୟା ଓ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମନ୍ବନ୍ତରର ଅଧିପତି ହେଲେ।
ଅଷ୍ଟମୋ ମନୁରାଖ୍ଯାତଃ ସାଵର୍ଣିଃ ପ୍ରଥିତଃ କ୍ଷିତୌ । ସ ଜନ୍ମାନ୍ତର ଆରାଧ୍ଯ ଦେଵୀଂ ତଦ୍ଵରଲାଭତଃ
ଅଷ୍ଟମ ମନୁଙ୍କୁ ସାବର୍ଣି ବୋଲି ଭୂମିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଉପାସନା କରି ତାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଥିଲେ।
ଜାତୋ ମନ୍ଵନ୍ତରପତିଃ ସର୍ଵରାଜନ୍ଯପୂଜିତଃ । ମହାପରାକ୍ରମୀ ଧୀରୋ ଦେଵୀଭକ୍ତିପରାଯଣଃ
ସେ ମନ୍ବନ୍ତରର ଅଧିପତି ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ବିଶାଳ ପ୍ରାକ୍ରମ ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟଶାଳୀ, ଦେବୀ ଉପାସନାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ।
ନାରଦ ଉଵାଵ କଥଂ ଜନ୍ମାନ୍ତରେ ତେନ ମନୁନାରାଧନଂ କୃତମ୍ । ଦେଵ୍ଯାଃ ପୃଥିଵ୍ଯୁଦ୍ଭଵାଯାସ୍ତନ୍ମମାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି
ନାରଦ କହିଲେ — ସେ କିପରି ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ମନୁ ହେବା ପାଇଁ ଦେବୀଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲେ? ଦୟାକରି ଏହି କଥା ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଚୈତ୍ରଵଂଶସମୁଦ୍ଭୂତୋ ରାଜା ସ୍ଵାରୋଚିଷେଽନ୍ତରେ । ସୁରଥୋ ନାମ ଵିଖ୍ଯାତୋ ମହାବଲପରାକ୍ରମଃ
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ — ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଚୈତ୍ର ବଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ସୁରଥ, ସେ ବିଶାଳ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରାକ୍ରମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଗୁଣଗ୍ରାହୀ ଧନୁର୍ଧାରୀ ମାନ୍ଯଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କଵିଃ କୃତୀ । ଧନସଂଗ୍ରହକର୍ତା ଚ ଦାତା ଯାଚକମଣ୍ଡଲେ
ସେ ଗୁଣମୂଲ୍ୟ ବୁଝିପାରୁଥିଲେ, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମ୍ମାନିତ, କବିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କୌଶଳୀ, ଧନ ସଂଗ୍ରହ କରୁଥିଲେ ଓ ଚାହିଁଥିବାଙ୍କୁ ଦାନ କରୁଥିଲେ।
ଅରୀଣାଂ ମର୍ଦନୋ ମାନୀ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରକୁଶଲୋ ବଲୀ । ତସ୍ଯୈକଦା ବଭୂଵୁସ୍ତେ କୋଲାଵିଧ୍ଵଂସିନୋ ନୃପାଃ
ସେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିଲେ, ଗର୍ବିତ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଏକଥର ତାଙ୍କ ବଂଶକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ପାଇଁ କିଛି ରାଜା ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲେ।
ଶତ୍ରଵଃ ସୈନ୍ଯସହିତାଃ ପରିଵାର୍ଯେନମୂର୍ଜିତାଃ । ରୁରୁଧୁର୍ନଗରୀଂ ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ମାନଧନସ୍ଯ ହି
ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁମାନେ ସେମାନଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇ ତାଙ୍କୁ ଚାରିପଟେ ଘେରି ତାଙ୍କର ସମ୍ମାନ ଓ ଧନର ଗର୍ବରେ ଥିବା ରାଜାଙ୍କ ସହରକୁ ଅବରୋଧ କଲେ।
ତଦା ସ ସୁରଥୋ ନାମ ରାଜା ସୈନ୍ଯସମାଵୃତଃ । ନିର୍ଯଯୌ ନଗରାତ୍ସ୍ଵୀଯାତ୍ସର୍ଵଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣଃ
ସେତେବେଳେ ସୁରଥ ନାମକ ରାଜା ତାଙ୍କର ସେନା ସହିତ ନିଜ ସହରରୁ ବାହାରିଲେ, ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ।
ତଦା ସ ସମରେ ରାଜା ସୁରଥଃ ଶତ୍ରୁଭିର୍ଜିତଃ । ଅମାତ୍ଯୈର୍ମନ୍ତ୍ରିଭିଶ୍ଚୈଵ ତସ୍ଯ କୋଶଗତଂ ଧନମ୍
ସେ ସମୟରେ ରାଜା ସୁରଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ପାଖରେ ପରାଜିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏବଂ ଦେଶପାଳମାନେ ତାଙ୍କର ଧନ-ଦାନା ସମସ୍ତ କୋଷ ଠାରୁ ନେଇ ନିଅନ୍ତି।
ହୃତଂ ସର୍ଵମଶେଷେଣ ତଦାତପ୍ଯତ ଭୂମିପଃ । ନିଷ୍କାସିତଶ୍ଚ ନଗରାତ୍ସ ରାଜା ପରମଦ୍ଯୁତିଃ
ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଧନ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ହରାଇଗଲା, ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜସ୍ୱୀ ରାଜା ସେ ନଗରରୁ ବାହାର କରାଯାଇଲେ।
ଜଗାମାଶ୍ଵମଥାରୁହ୍ଯ ମୃଗଯାମିଷତୋ ଵନମ୍ । ଏକାକୀ ଵିଜନେଽରଣ୍ଯେ ବଭ୍ରାମୋଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତମାନସଃ
ଘୋଡା ଚଢି ରାଜା ସୁରଥ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଶିକାର ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ; ସେ ଏକା ଏକା ଜଙ୍ଗଲରେ ଭୂଲି ଘୁଞ୍ଚିବା ମନରେ ଅସ୍ଥିରତା ନେଇ ଚାଲିଥିଲେ।
ମୁନେଃ କସ୍ଯଚିଦାଗତ୍ଯ ସ୍ଵାଶ୍ରମଂ ଶାନ୍ତମାନସଃ । ପ୍ରଶାନ୍ତଜନ୍ତୁସଂଯୁକ୍ତଂ ମୁନିଶିଷ୍ଯଗଣୈର୍ଯୁତମ୍
ଏକ ମୁନିଙ୍କର ଶାନ୍ତ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସି, ଯେଉଁଠାରେ ଶାନ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ରହିଥିଲେ ଏବଂ ମୁନିଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ରାଜା ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଉଵାସ କଞ୍ଚିତ୍କାଲଂ ସ ରାଜା ପରମଶୋଭନେ । ଆଶ୍ରମେ ମୁନିଵର୍ଯସ୍ଯ ଦୀର୍ଘଦୃଷ୍ଟେଃ ସୁମେଧସଃ
ସେ ତେଜସ୍ୱୀ ରାଜା କିଛି ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୀର୍ଘଦୃଷ୍ଟି ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମୁନି ସୁମେଧସଙ୍କର ଆଶ୍ରମରେ ରହିଲେ।
ଏକଦା ସ ମହୀପାଲୋ ମୁନିଂ ପୂଜାଵସାନକେ । କାଲେ ଗତ୍ଵା ପ୍ରଣମ୍ଯାଶୁ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଵିନଯାନ୍ଵିତଃ
ଏକ ଦିନ, ରାଜା ମୁନିଙ୍କର ପୂଜା ସମାପ୍ତି ସମୟରେ ତାଙ୍କଠାରେ ଗଲେ, ଶୀଘ୍ର ନମସ୍କାର କରି ବିନୟପୂର୍ବକ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ମୁନେ ମମ ମନୋଦୁଃଖଂ ବାଧତେ ଚାଧିସମ୍ଭଵମ୍ । ଜ୍ଞାତତତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ଭୂଦେଵ ନିଷ୍ପ୍ରଜ୍ଞସ୍ଯ ଚ ସନ୍ତତମ୍
ମୁନି, ମୋର ମନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ଦୁଃଖ ମୋତେ ସଦା ବାଧା ଦେଉଛି; ମୁଁ ତଥ୍ୟ ଜାଣିଛି ଏବଂ ମୋର କୌଣସି ସନ୍ତାନ ନାହିଁ, ଭୂମିର ଦେବତା।
ଶତ୍ରୁଭିର୍ନିର୍ଜିତସ୍ଯାପି ହୃତରାଜ୍ଯସ୍ଯ ସର୍ଵଶଃ । ତଥାପି ତେଷୁ ମନସି ମମତ୍ଵଂ ଜାଯତେ ସ୍ଫୁଟମ୍
ମୁଁ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ପାଖରେ ପରାଜିତ ହୋଇଛି ଏବଂ ମୋର ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ହରାଇଛି; ତଥାପି ମୋର ମନରେ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଉପଜୁଛି।
କିଂ କରୋମି କ୍ଵ ଗଚ୍ଛାମି କଥଂ ଶର୍ମ ଲଭେ ମୁନେ । ତ୍ଵଦନୁଗ୍ରହମାଶାସେ ଵଦ ଵେଦଵିଦାଂ ଵର
ମୁଁ କଣ କରିବି? କେଉଁଠି ଯିବି? କିପରି ଶାନ୍ତି ପାଇବି, ମୁନି? ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର କୃପା ଆଶା କରୁଛି—ବେଦଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।
ମୁନିରୁଵାଚ ଆକର୍ଣଯ ମହୀପାଲ ମହାଶ୍ଚର୍ଯକରଂ ପରମ୍ । ଦେଵୀମାହାତ୍ମ୍ଯମତୁଲଂ ସର୍ଵକାମପ୍ରଦଂ ପରମ୍
ମୁନି କହିଲେ: ରାଜା, ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଦେବୀଙ୍କର ଅପୂର୍ବ ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଗାଥା, ତାଙ୍କର ଅତୁଳନୀୟ ମହିମା, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି।