ଅମାଵାସ୍ଯାଂ ନ ଭୁଞ୍ଜୀତ ଏଵଂ ଚାନ୍ଦ୍ରାଯଣେ ଵିଧିଃ । ଉପସ୍ପୃଶ୍ଯ ତ୍ରିଷଵଣମେତଚ୍ଚାନ୍ଦ୍ରାଯଣଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନରେ ଖାଇବା ନିଷେଧ; ଏହିପରି ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତର ନିୟମ। ଦିନକୁ ତିନିଥର ଶୁଚିତା କରି, ଏହି ବ୍ରତକୁ 'ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଚତୁରଃ ପ୍ରାତରଶ୍ନୀଯାଦ୍ଵିପ୍ରଃ ପିଣ୍ଡାତ୍କୃତାହ୍ନିକଃ । ଚତୁରୋଽସ୍ତମିତେ ସୂର୍ଯେ ଶିଶୁଚାନ୍ଦ୍ରାଯଣଂ ସ୍ମୃତମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜଣେ ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ପ୍ରଭାତରେ ଚାରିଟି ଖଣ୍ଡ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତରେ ଚାରିଟି ଖଣ୍ଡ ଖାଇବା ଉଚିତ; ଏହି ବ୍ରତକୁ 'ଶିଶୁ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅଷ୍ଟାଵଷ୍ଟୌ ସମଶ୍ନୀଯାତ୍ପିଣ୍ଡାନ୍ମଧ୍ଯନ୍ଦିନେ ସ୍ଥିତେ । ନିଯତାତ୍ମା ହଵିଷ୍ଯସ୍ଯ ଯତିଚାନ୍ଦ୍ରାଯଣଂ ଵ୍ରତମ୍
ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ ଅଷ୍ଟ ଅଷ୍ଟ ଖଣ୍ଡ ଖାଇବା ଉଚିତ, ନିୟମିତ ଆତ୍ମା ଓ ହବିଷ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା; ଏହି ବ୍ରତକୁ 'ଯତି ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଏତଦ୍ରୁଦ୍ରାସ୍ତଥାଦିତ୍ଯା ଵସଵଶ୍ଚ ଚରନ୍ତି ହି । ସର୍ଵେ କୁଶଲିନୋ ଦେଵା ମରୁତଶ୍ଚ ଭୁଵା ସହ
ରୁଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ ଓ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଦେବତାମାନେ, ମରୁତ ଓ ଭୂଲୋକର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏହି ବ୍ରତମାନେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି।
ଏକୈକଂ ସପ୍ତରାତ୍ରେଣ ପୁନାତି ଵିଧିଵତ୍କୃତମ୍ । ତ୍ଵଗସୃକ୍ପିଶିତାସ୍ଥୀନି ମେଦୋମଜ୍ଜାଵସାସ୍ତଥା
ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ରତ, ନିୟମାନୁସାରେ ସାତ ରାତି କରିଲେ, ଚର୍ମ, ରକ୍ତ, ମାଂସ, ହାଡ଼, ଚର୍ବି, ମଜ୍ଜା ଓ ଶରୀରର ତେଲକୁ ଶୁଧ କରେ।
ଏକୈକଂ ସପ୍ତରାତ୍ରେଣ ଶୁଧ୍ଯତ୍ଯେଵ ନ ସଂଶଯଃ । ଏଭିର୍ଵ୍ରତୈର୍ଵିପୂତାତ୍ମା କର୍ମ କୁର୍ଵୀତ ନିତ୍ଯଶଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ରତ ସାତ ଦିନରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶୁଧି ଦେଇଥାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି ବ୍ରତମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ ହୋଇ, ସେ ସଦା କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ଶୁଦ୍ଧସ୍ଯ କର୍ମାଣି ସିଧ୍ଯନ୍ତ୍ଯେଵ ନ ସଂଶଯଃ । ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା କର୍ମ କୁର୍ଵୀତ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ଏପରି ଶୁଧ ହୋଇଥିବା ଜଣେ, ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେବା ନିଶ୍ଚିତ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଶୁଧ ମନ ଦ୍ୱାରା, ସତ୍ୟ କଥା କହି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଇଷ୍ଟାନ୍କାମାଂସ୍ତତଃ ସର୍ଵାନ୍ସମ୍ପ୍ରାପ୍ନୋତି ନ ସଂଶଯଃ । ତ୍ରିରାତ୍ରମେଵୋପଵସେଦ୍ରହିତଃ ସର୍ଵକର୍ମଣା
ଏପରି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଲାଭ ହୁଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡି ତିନି ରାତି ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ।
ତ୍ରୀଣି ନକ୍ତାନି ଵା କୁର୍ଯାତ୍ତତଃ କର୍ମ ସମାରଭେତ୍ । ଏଵଂ ଵିଧାନଂ କଥିତଂ ପୁରଶ୍ଚର୍ଯାଫଲପ୍ରଦମ୍
କିମ୍ବା, ତିନି ରାତି ଉପବାସ କରି, ରାତିରେ ଖାଇବା କରିପାରିବା; ତାପରେ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ବିଧି ଉପସ୍ଥାପିତ ହେଲା, ଯାହା ପୂର୍ବ ପ୍ରସ୍ତୁତିର ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଗାଯତ୍ର୍ଯାଶ୍ଚ ପୁରଶ୍ଚର୍ଯାଂ ସର୍ଵକାମପ୍ରଦାଯିନୀ । କଥିତା ତଵ ଦେଵର୍ଷେ ମହାପାପଵିନାଶିନୀ
ଗାୟତ୍ରୀର ପୂର୍ବ ପ୍ରସ୍ତୁତିର ବିଧି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ ଓ ମହାପାପକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ଦେବର୍ଷେ, ତୁମକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି।
ଆଦୌ କୁର୍ଯାଦ୍ଵ୍ରତଂ ମନ୍ତ୍ରୀ ଦେହଶୋଧନକାରକମ୍ । ପୁରଶ୍ଚର୍ଯାଂ ତତଃ କୁର୍ଯାତ୍ସମସ୍ତଫଲଭାଗ୍ଭଵେତ୍
ପ୍ରଥମେ, ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଦେହ ଶୁଧି କରିବା ବ୍ରତ ନିବାହ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ପୂର୍ବ ପ୍ରସ୍ତୁତି କରି, ସମସ୍ତ ଫଳ ଲାଭ କରିପାରିବ।
ଇତି ତେ କଥିତଂ ଗୁହ୍ଯଂ ପୁରଶ୍ଚର୍ଯାଵିଧାନକମ୍ । ଏତତ୍ପରସ୍ମୈ ନୋ ଵାଚ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତିସାରଂ ଯତଃ ସ୍ମୃତମ୍
ଏପରି, ପୂର୍ବ ପ୍ରସ୍ତୁତିର ଗୁପ୍ତ ବିଧି ତୁମକୁ କୁହାଯାଇଛି। ଏହି ଶ୍ରୁତିର ସାର ଅନ୍ୟ କାହାକୁ କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ପ୍ରାତଶ୍ଚିନ୍ତନମ୍ ନାରଦ ଉଵାଚ ନାରାଯଣ ମହାଭାଗ ଗାଯତ୍ର୍ଯାସ୍ତୁ ସମାସତଃ । ଶାନ୍ତ୍ଯାଦିକାନ୍ପ୍ରଯୋଗାଂସ୍ତୁ ଵଦସ୍ଵ କରୁଣାନିଧେ
ନାରଦ କହିଲେ — ନାରାୟଣ, ମହାଭାଗ, ଦୟାର ସାଗର, ଦୟାକରି ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ରର ଶାନ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କିପରି କରାଯାଏ, ସେ ବିଷୟରେ ସଂକ୍ଷେପରେ କହ।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଅତିଗୁହ୍ଯମିଦଂ ପୃଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଯା ବ୍ରହ୍ଯତନୂଦ୍ଭଵ । ନ କସ୍ଯାପି ଚ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଦୁଷ୍ଟାଯ ପିଶୁନାଯ ଚ
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ — ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଜନ୍ମିତ, ତୁମେ ଏକ ଅତି ଗୁପ୍ତ ଜିନିଷ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ। ଏହି ଜିନିଷ କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଚତୁର ଲୋକଙ୍କୁ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅଥ ଶାନ୍ତିଃ ପଯୋଽକ୍ତାଭିଃ ସମିଦ୍ଭିର୍ଜୁହୁଯାଦ୍ ଦ୍ଵିଜଃ । ଶମୀସମିଦ୍ଭିଃ ଶାମ୍ଯନ୍ତି ଭୂତରୋଗଗ୍ରହାଦଯଃ
ଏବେ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ, ଦ୍ୱିଜ ଲୋକେ ଦୁଧ ଦେଇଥିବା ଗଛର କାଠ ଦ୍ୱାରା ହୋମ କରିବା ଉଚିତ୍। ଶମୀ ଗଛର କାଠ ଦ୍ୱାରା ଭୂତ, ରୋଗ, ଗ୍ରହ ଆଦି ଅପରିଶାନି ଶାନ୍ତି ହୁଏ।
ଆର୍ଦ୍ରାଭିଃ କ୍ଷୀରଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ସମିଦ୍ଭିର୍ଜୁହୁଯାଦ୍ ଦ୍ଵିଜଃ । ଜୁହୁଯାଚ୍ଛକଲୈର୍ଵାପି ଭୂତରୋଗାଦିଶାନ୍ତଯେ
ଦ୍ୱିଜ ଲୋକେ ଦୁଧ ଦେଇଥିବା ଗଛର ଭିଜା କାଠ କିମ୍ବା ତାହାର ଖଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଭୂତ ଓ ରୋଗ ଆଦିର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଜଲେନ ତର୍ପଯେତ୍ସୂର୍ଯଂ ପାଣିଭ୍ଯାଂ ଶାନ୍ତିମାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଜାନୁଦଘ୍ନେ ଜଲେ ଜପ୍ତ୍ଵା ସର୍ଵାନ୍ଦୋଷାଞ୍ଛମଂ ନଯେତ୍
ହାତରେ ଜଳ ନେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଅର୍ପଣ କଲେ ଶାନ୍ତି ମିଳେ। ଜଣେ ଜଳରେ ଗୁଡ଼ knee ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହି ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଦୂର ହୁଏ।
କଣ୍ଠଦଘ୍ନେ ଜଲେ ଜପ୍ତ୍ଵା ମୁଚ୍ଯେତ୍ପ୍ରାଣାନ୍ତିକାଦ୍ଭଯାତ୍ । ସର୍ଵେଭ୍ଯଃ ଶାନ୍ତିକର୍ମଭ୍ଯୋ ନିମଜ୍ଯାପ୍ସୁ ଜପଃ ସ୍ମୃତଃ
ଗଳା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳରେ ରହି ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ ମୃତ୍ୟୁ ଭୟ ଦୂର ହୁଏ। ସମସ୍ତ ଶାନ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଜଳରେ ବିଲିନ ହୋଇ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବାକୁ ଉଚିତ୍।
ସୌଵର୍ଣେ ରାଜତେ ଵାପି ପାତ୍ରେ ତାମ୍ରମଯେଽପି ଵା । କ୍ଷୀରଵୃକ୍ଷମଯେ ଵାପି ନିର୍ଵ୍ରଣେ ମୃଣ୍ମଯେଽପି ଵା
ସୁନା, ଚାନ୍ଦି, କାଉଁ, କିମ୍ବା ଦୁଧ ଦେଇଥିବା ଗଛର କାଠର ମାନ୍ଦା ମାଟିର ପାତ୍ରରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍।
ସହସ୍ରଂ ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯେନ ହୁତ୍ଵା ସୁଜ୍ଵଲିତେଽନଲେ । କ୍ଷୀରଵୃକ୍ଷମଯୈଃ କାଷ୍ଠୈଃ ଶେଷଂ ସମ୍ପାଦଯେଚ୍ଛନୈଃ
ସୁଜ୍ୱଳ ଅଗ୍ନିରେ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ହଜାର ହୋମ କରି ଦୁଧ ଦେଇଥିବା ଗଛର କାଠ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍। ଶେଷ ହୋମ ଧୀରେ ଧୀରେ କରିବା ଉଚିତ୍।
ପ୍ରତ୍ଯାହୁତିଂ ସ୍ପୃଶଞ୍ଜପ୍ତ୍ଵା ସହସ୍ରଂ ପାତ୍ରସଂସ୍ଥିତମ୍ । ତେନ ତଂ ପ୍ରୋକ୍ଷଯେଦ୍ଦେଶଂ କୁଶୈର୍ମନ୍ତ୍ରମନୁସ୍ମରନ୍
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆହୁତିକୁ ଛୁଇଁ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି, ହଜାର ଆହୁତି ପାତ୍ରରେ ରଖିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ଜଳକୁ କୁଶ ଗ୍ରାସ ଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ର ସ୍ମରଣ କରି ସ୍ଥାନରେ ଛିଟିବା ଉଚିତ୍।
ବଲିଂ କିରଂସ୍ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ଧ୍ଯାଯେତ୍ତୁ ପରଦେଵତାମ୍ । ଅଭିଚାରସମୁତ୍ପନ୍ନା କୃତ୍ଯା ପାପଂ ଚ ନଶ୍ଯତି
ତାପରେ ବଳି ଦେଇ, ପରାଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏଭଳି କରିଲେ ଅଭିଚାର ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ କୃତ୍ୟା ଓ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ଦେଵଭୂତପିଶାଚାଦ୍ଯାନ୍ ଯଦ୍ଯେଵଂ କୁରୁତେ ଵଶେ । ଗୃହଂ ଗ୍ରାମଂ ପୁରଂ ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ସର୍ଵଂ ତେଭ୍ଯୋ ଵିମୁଚ୍ଯତେ
ଏଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ଦେବ, ଭୂତ, ପିଶାଚ ଆଦି ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଆସନ୍ତି। ଘର, ଗ୍ରାମ, ସହର, ରାଜ୍ୟ — ସମସ୍ତ ଏମାନଙ୍କୁ ଦୂର କରାଯାଏ।
ନିଖନେ ମୁଚ୍ଯତେ ତେଭ୍ଯୋ ଲିଖନେ ମଧ୍ଯତୋଽପି ଚ । ମଣ୍ଡଲେ ଶୂଲମାଲିଖ୍ଯ ପୂର୍ଵୋକ୍ତେ ଚ କ୍ରମେଽପି ଵା
ମାଟିରେ ପୋତିବା କିମ୍ବା ଲେଖିବା, କିମ୍ବା ମଧ୍ୟରେ କରିଲେ ଏମାନଙ୍କୁ ଦୂର କରାଯାଏ। ବୃତ୍ତରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଆକି ଦେଇବା କିମ୍ବା ପୂର୍ବରେ କହିଥିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଅଭିମନ୍ତ୍ର୍ଯ ସହସ୍ରଂ ତନ୍ନିଖନେତ୍ସର୍ଵଶାନ୍ତଯେ । ସୌଵର୍ଣଂ ରାଜତଂ ଵାପି କୁମ୍ଭଂ ତାମ୍ରମଯଂ ଚ ଵା
ହଜାର ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତି ଦେଇ, ସମସ୍ତ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଏହାକୁ ମାଟିରେ ପୋତିବା ଉଚିତ୍। ସୁନା, ଚାନ୍ଦି, କାଉଁ, କିମ୍ବା ମାଟିର ଘଡ଼ାରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍।
ମୃଣ୍ମଯଂ ଵା ନଵଂ ଦିଵ୍ଯଂ ସୂତ୍ରଵେଷ୍ଟିତମଵ୍ରଣମ୍ । ସ୍ଥଣ୍ଡିଲେ ସୈକତେ ସ୍ଥାପ୍ଯ ପୂରଯେନ୍ମନ୍ତ୍ରଵିଜ୍ଜଲୈଃ
ନୂତନ, ଦିବ୍ୟ, ତାନ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧା ଏବଂ ଦୋଷ ନଥିବା ମାଟିର ଘଡ଼ାରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହାକୁ ଉଚ୍ଚ କିମ୍ବା ବାଳି ଉପରେ ରଖି, ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତି ଦିଆଯାଇଥିବା ଜଳ ଭରିବା ଉଚିତ୍।
ଦିଗ୍ଭ୍ଯ ଆହୃତ୍ଯ ତୀର୍ଥାନି ଚତସୃଭ୍ଯୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମୈଃ । ଏଲାଚନ୍ଦନକର୍ପୂରଜାତୀପାଟଲମଲ୍ଲିକାଃ
ଚାରି ଦିଗରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦ୍ୱିଜ ଲୋକେ ପବିତ୍ର ଜଳ ଆଣି, ଏଲା, ଚନ୍ଦନ, କର୍ପୂର, ଜାତୀ, ପାଟଳ, ମଲ୍ଲିକା ଫୁଲ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ବିଲ୍ଵପତ୍ରଂ ତଥା କ୍ରାନ୍ତାଂ ଦେଵୀଂ ଵ୍ରୀହିଯଵାଂସ୍ତିଲାନ୍ । ସର୍ଷପାନ୍କ୍ଷୀରଵୃକ୍ଷାଣାଂ ପ୍ରଵାଲାନି ଚ ନିକ୍ଷିପେତ୍
ବିଲ୍ବ ପତ୍ର, କ୍ରାନ୍ତା, ଦେବୀ, ଚାଉଳ, ଯବ, ତିଳ, ସରସପ, ଦୁଧ ଦେଇଥିବା ଗଛର ଅଙ୍କୁର ଦେବା ଉଚିତ୍।
ସର୍ଵାଣ୍ଯଭିଵିଧାଯୈଵ କୁଶକୂର୍ଚସମନ୍ଵିତମ୍ । ସ୍ନାତଃ ସମାହିତୋ ଵିପ୍ରଃ ସହସ୍ରଂ ମନ୍ତ୍ରଯେଦ୍ ବୁଧଃ
ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, କୁଶ ଗ୍ରାସ ସହିତ, ଶୁଧ୍ଧ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ହଜାର ବାର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଦିକ୍ଷୁ ସୌରାନଧୀଯୀରନ୍ମନ୍ତ୍ରାନ୍ଵିପ୍ରାସ୍ତ୍ରଯୀଵିଦଃ । ପ୍ରୋକ୍ଷଯେତ୍ପାଯଯେଦେନଂ ନୀରଂ ତେନାଭିଷିଞ୍ଚଯେତ୍
ଦିଗ୍ଗୁଡିକରେ ତ୍ରିବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶାବିତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଛିଟିବା, ପିଇବା ଓ ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ୍।