ନିତ୍ଯଂ ତ୍ରିଷଵଣସ୍ନାଯୀ ନିତ୍ଯଂ ସ ଶୁଭଭାଷଣଃ । ସ୍ତ୍ରୀଶୂଦ୍ରପତିତତ୍ଵ୍ରାତ୍ଯନାସ୍ତିକୋଚ୍ଛିଷ୍ଟଭାଷଣମ୍
ପ୍ରତିଦିନ ତିନିବେଳେ ସ୍ନାନ କରିବା, ସଦା ଶୁଭ ଭାଷା କହିବା, ଜନାନୀ, ଶୂଦ୍ର, ପତିତ, ଅବ୍ରାହ୍ମଣ, ନାସ୍ତିକ ଓ ଅଶୁଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଥିବାଙ୍କ ସହ କଥା ହେବାକୁ ବଞ୍ଚିବା—
ଚାଣ୍ଡାଲଭାଷଣଂ ଚୈଵ ନ କୁର୍ଯାନ୍ମୁନିସତ୍ତମ । ନତ୍ଵା ନୈଵ ଚ ଭାଷେତ ଜପହୋମାର୍ଚନାଦିଷୁ
ଚଣ୍ଡାଳଙ୍କ ସହ କଥା ହେବାକୁ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଣେ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ନମସ୍କାର କରିବା ପରେ ମଧ୍ୟ, ଜପ, ହୋମ, ପୂଜା ଓ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟରେ କଥା ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ମୈଥୁନସ୍ଯ ତଥାଲାପଂ ତଦ୍ଗୋଷ୍ଠୀମପି ଵର୍ଜଯେତ୍ । କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ସର୍ଵାଵସ୍ଥାସୁ ସର୍ଵଦା
ମିଳନ ବିଷୟର କଥା ଓ ଏପରି ସଭାରୁ ଦୂର ରହିବା ଉଚିତ୍; ସମସ୍ତ ପରିସ୍ଥିତିରେ, ସମୟରେ, କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ ଓ ଭାଷାରେ—
ସର୍ଵତ୍ର ମୈଥୁନତ୍ଯାଗୋ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ । ରାଜ୍ଞଶ୍ଚୈଵ ଗୃହସ୍ଥସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯମୁଦାହୃତମ୍
ସମସ୍ତ ଠାରେ ମିଳନର ତ୍ୟାଗକୁ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ରାଜା ଓ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
ଋତୁସ୍ତାତେଷୁ ଦାରେଷୁ ସଙ୍ଗତିର୍ଯା ଵିଧାନତଃ । ସଂସ୍କୃତାଯାଂ ସଵର୍ଣାଯାମୃତୁଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
ପରିସ୍କୃତ ଓ ସମାନ ଜାତିର ଜନାନୀଙ୍କ ସହ, ଋତୁ ଦେଖି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ମିଳନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ରାତ୍ରୌ ତୁ ଗମନଂ କାର୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ହରେନ୍ନ ତତ୍ । ଋଣତ୍ରଯମସଂଶୋଧ୍ଯ ତ୍ଵନୁତ୍ପାଦ୍ଯ ସୁତାନପି
ରାତିରେ ମିଳନ କରିବା ଉଚିତ୍; ଏହା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟକୁ ଭଙ୍ଗ କରେନାହିଁ। ତିନି ଋଣ ଶୋଧ କରିନଥିବା, ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କରିନଥିବା—
ତଥା ଯଜ୍ଞାନନିଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ମୋକ୍ଷମିଚ୍ଛନ୍ଵ୍ରଜତ୍ଯଧଃ । ଅଜାଗଲସ୍ଯ ଯଜ୍ଜନ୍ମ ତଜ୍ଜନ୍ମ ଶ୍ରୁତିଚୋଦିତମ୍
ଏପରି ଯଜ୍ଞ କରିନଥିଲେ, ମୋକ୍ଷ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକ ଅଧୋପତିତ ହୁଏ; ଏପରି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ର ଏଢ଼ା ଜନ୍ମ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଛି।
ଅତଃ କାର୍ଯଂ ତୁ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ଋଣତ୍ରଯଵିଶୋଧନମ୍ । ତେ ଦେଵାନାମୃଷୀଣାଂ ଚ ପିତୄଣାମୃଣିନସ୍ତଥା
ଏହିପରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଣେ, ତିନି ଋଣ ଶୋଧ କରିବା ଅତି ଆବଶ୍ୟକ; ଦେବତା, ଋଷି ଓ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଋଣୀ ହୁଏ।
ଋଷିଭ୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ପିତୃଭ୍ଯସ୍ତୁ ତିଲୋଦକୈଃ । ମୁଚ୍ଯେଦ୍ଯଜ୍ଞେନ ଦେଵେଭ୍ଯଃ ସ୍ଵାଶ୍ରମଂ ଧର୍ମମାଚରେତ୍
ଋଷିମାନଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତିଳ ଓ ଜଳ ଦେଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଋଣ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ନିଜ ଆଶ୍ରମର ଧର୍ମ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ୍।
କ୍ଷୀରାହାରୀ ଫଲାଶୀ ଵା ଶାକାଶୀ ଵା ହଵିଷ୍ଯଭୁକ୍ । ଭିକ୍ଷାଶୀ ଵା ଜପେଦ୍ଵିଦ୍ଵାନ୍କୃଚ୍ଛ୍ରଚାନ୍ଦ୍ରାଯଣାଦିକୃତ୍
ଦୁଧ, ଫଳ, ଶାକ, ହବିଷ୍ୟ ଖାଇବା, କିମ୍ବା ଭିକ୍ଷା ନେଇ ଖାଇବା—ଏପରି ଜଣେ ବିଦ୍ୱାନ୍ କୃଚ୍ଛ୍ର, ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଓ ଅନ୍ୟ ବ୍ରତ କରି ଜପ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଲଵଣଂ କ୍ଷାରମମ୍ଲଂ ଚ ଗୃଞ୍ଜନଂ କାଂସ୍ଯଭୋଜନମ୍ । ତାମ୍ବୂଲଂ ଚ ଦ୍ଵିଭୁକ୍ତଂ ଚ ଦୁଷ୍ଟଵାସଃ ପ୍ରମତ୍ତନମ୍
ଲୁଣ, କ୍ଷାର, ତିକ୍ତ, ଖଟା, ଜ୍ୱଳନ, କାଂସ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ଖାଇବା, ତାମ୍ବୁଲ, ଦୁଇବେଳେ ଭୋଜନ, ଅଶୁଦ୍ଧ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବା, ଅସାବଧାନତା—
ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତିଵିରୋଧଂ ଚ ଜପଂ ରାତ୍ରୌ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ । ଵୃଥା ନ କାଲଂ ଗମଯେଦ୍ଦ୍ଯୂତସ୍ତ୍ରୀସ୍ଵାପଵାଦତଃ
ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସ୍ମୃତିକୁ ବିରୋଧ କରିବା, ରାତିରେ ଜପ କରିବା ବଞ୍ଚିବା ଉଚିତ୍; ଅପରିଗଳିତ କାଳ, ଜୁଆ, ଜନାନୀ, ଘୁମ, ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ କଥାରେ ଶମୟ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଗମଯେଦ୍ଦେଵତାପୂଜାସ୍ତୋତ୍ରାଗମଵିଲୋକନୈଃ । ଭୂଶଯ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମଚାରିତ୍ଵଂ ମୌନଚର୍ଯା ତଥୈଵ ଚ
ଦେବତା ପୂଜା, ସ୍ତୋତ୍ର ପଠିବା, ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନରେ ଶମୟ କାଟିବା ଉଚିତ୍; ପୃଥିବୀରେ ଶୟନ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ, ମୌନ ଅନୁଷ୍ଠାନ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି।
ନିତ୍ଯଂ ତ୍ରିଷଵଣସ୍ନାନଂ ଶୂଦ୍ରକର୍ମଵିଵର୍ଜନମ୍ । ନିତ୍ଯପୂଜା ନିତ୍ଯଦାନମାନନ୍ଦସ୍ତୁତିକୀର୍ତନମ୍
ପ୍ରତିଦିନ ତିନିବେଳେ ସ୍ନାନ, ଶୂଦ୍ର କାର୍ଯ୍ୟରୁ ବଞ୍ଚିବା, ନିତ୍ୟ ପୂଜା, ନିତ୍ୟ ଦାନ, ଆନନ୍ଦ, ସ୍ତୁତି, କୀର୍ତନ—
ନୈମିତ୍ତିକାର୍ଚନଂ ଚୈଵ ଵିଶ୍ଵାସୋ ଗୁରୁଦେଵଯୋଃ । ଜପନିଷ୍ଠସ୍ଯ ଧର୍ମା ଯେ ଦ୍ଵାଦଶୈତେ ସୁସିଦ୍ଧିଦାଃ
ନିମିତ୍ତିକ ପୂଜା, ଗୁରୁ ଓ ଦେବତାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା—ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଧର୍ମ ଜପରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ।
ନିତ୍ଯଂ ସୂର୍ଯମୁପସ୍ଥାଯ ତସ୍ଯ ଚାଭିମୁଖୋ ଜପେତ୍ । ଦେଵତାପ୍ରତିମାଦୌ ଵା ଵହ୍ନୌ ଵାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ତନ୍ମୁଖଃ
ସଦା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ ଜପ କରିବା ଉଚିତ୍; ଦେବତା ପ୍ରତିମା କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିରେ ପୂଜା କରି, ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମୁହାଁ କରି ଜପ କରିବା ଉଚିତ୍।
ସ୍ନାନପୂଜାଜପଧ୍ଯାନହୋମତର୍ପଣତତ୍ପରଃ । ନିଷ୍କାମୋ ଦେଵତାଯାଂ ଚ ସର୍ଵକର୍ମନିଵେଦକଃ
ସ୍ନାନ, ପୂଜା, ଜପ, ଧ୍ୟାନ, ହୋମ ଓ ତର୍ପଣରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, କୌଣସି ଚାହିଦା ନ ରଖି, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେବୀଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରେ।
ଏଵମାଦୀଂଶ୍ଚ ନିଯମାନ୍ପୁରଶ୍ଚରଣକୃଚ୍ଚରେତ୍ । ତସ୍ମାଦ୍ଦ୍ଵିଜଃ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ଜପହୋମପରାଯଣଃ
ଏପରି ନିୟମଗୁଡିକୁ ପୂର୍ବ ସାଧନା ପାଇଁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି ଦ୍ୱିଜ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ମନ ରଖି, ଜପ ଓ ହୋମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିବା ଉଚିତ।
ତପସ୍ଯଧ୍ଯଯନେ ଯୁକ୍ତୋ ଭଵେଦ୍ଭୂତାନୁକମ୍ପକଃ । ତପସା ସ୍ଵର୍ଗମାପ୍ନୋତି ତପସା ଵିନ୍ଦତେ ମହତ୍
ତପସ୍ୟା ଓ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲଗ୍ନ ରହି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଦୟା କରିବା ଉଚିତ; ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ପାଏ, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମହାନତା ଲାଭ କରେ।
ତପୋଯୁକ୍ତସ୍ଯ ସିଧ୍ଯନ୍ତି କର୍ମାଣି ନିଯତାତ୍ମନଃ । ଵିଦ୍ଵେଷଣଂ ସଂହରଣଂ ମାରଣଂ ରୋଗନାଶନମ୍
ତପସ୍ୟା ଓ ନିୟମିତ ଆତ୍ମା ଥିଲେ, ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୁଏ; ଦ୍ୱେଷ, ନାଶ, ହତ୍ୟା ଓ ରୋଗ ନିବାରଣରେ ସଫଳତା ମିଳେ।
ଯେନ ଯେନାଥ ଋଷିଣା ଯଦର୍ଥଂ ଦେଵତାଃ ସ୍ତୁତାଃ । ସ ସ କାମଃ ସମୃଦ୍ଧ୍ଯେତ ତେଷାଂ ତେଷାଂ ତଥା ତଥା
ଯେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଋଷିମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ, ସେଇ ଇଚ୍ଛା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହିପରି ଭାବରେ ପୂରଣ ହୁଏ।
ତାନି କର୍ମାଣି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵିଧାନାନି ଚ କର୍ମଣାମ୍ । ପୁରଶ୍ଚରଣମାଦୌ ଚ କର୍ମଣାଂ ସିଦ୍ଧିକାରକମ୍
ମୁଁ ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାହାର ବିଧିବିଧାନ, ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ ପୂର୍ବ ସାଧନା ବିଷୟରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।
ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯାଭ୍ଯସନସ୍ଯାଦୌ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଂ ଚରେଦ୍ଦ୍ଵିଜଃ । କେଶଶ୍ମଶ୍ରୁଲୋମନଖାନ୍ ଵାପଯିତ୍ଵା ତତଃ ଶୁଚିଃ
ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ପାଠ ଆରମ୍ଭ କରିବା ସମୟରେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ; କେଶ, ଦାଡି, ଦେହର ଲୋମ ଓ ନଖ କାଟି, ପବିତ୍ର ହେବା ଉଚିତ।
ତିଷ୍ଠେଦହନି ରାତ୍ରୌ ତୁ ଶୁଚିରାସୀତ ଵାଗ୍ଯତଃ । ସତ୍ଯଵାଦୀ ପଵିତ୍ରାଣି ଜପେଦ୍ଵ୍ଯାହୃତଯସ୍ତଥା
ଦିନରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିବା ଓ ରାତିରେ ପବିତ୍ର ଭାବରେ ବସିବା, ମନ ଓ ମୁଖ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା; ସତ୍ୟ କହିବା, ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଓ ବ୍ୟାହୃତି ଜପ କରିବା ଉଚିତ।
ଜ୍ଯେକାରାଦ୍ଯାସ୍ତୁ ତା ଜପ୍ତ୍ଵା ସାଵିତ୍ରୀଂ ଚ ତଦିତ୍ଯୃଚମ୍ । ଆପୋ ହି ଷ୍ଠେତି ସୂକ୍ତଂ ଚ ପଵିତ୍ରଂ ପାପନାଶନମ୍
‘ଜ୍ୟେକାର’ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ମନ୍ତ୍ର, ସାବିତ୍ରୀ ଓ ଏହାର ଋଚ୍, ଏବଂ ‘ଆପୋ ହିଷ୍ଠ’ ସୂକ୍ତ ଜପ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ପାପ ନାଶ କରେ।
ପୁନନ୍ତ୍ଯଃ ସ୍ଵସ୍ତିମତ୍ଯଶ୍ଚ ପାଵମାନ୍ଯସ୍ତଥୈଵ ଚ । ସର୍ଵତ୍ରୈତତ୍ପ୍ରଯୋକ୍ତଵ୍ଯମାଦାଵନ୍ତେ ଚ କର୍ମଣାମ୍
ପୁନନ୍ତି, ସ୍ୱସ୍ତିମତି ଓ ପାବମାନୀ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡିକୁ ଏହିପରି ଭାବରେ; କାର୍ଯ୍ୟର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ ସବୁଠି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।
ଆସହସ୍ରାଦାଶତାଦ୍ଵାପ୍ଯାଦଶାଦଥଵା ଜପେତ୍ । ଅକାରଂ ଵ୍ଯାହୃତୀସ୍ତିସ୍ରଃ ସାଵିତ୍ରୀମଥଵାଯୁତମ୍
ସେ ଏକ ହଜାର, ଏକ ଶତ, କିମ୍ବା ଦଶ ପ୍ରମାଣରେ ଜପ କରିପାରିବେ; ‘ଅ’ ଅକ୍ଷର, ତିନି ବ୍ୟାହୃତି, ସାବିତ୍ରୀ କିମ୍ବା ଦଶ ହଜାର ଜପ କରିପାରିବେ।
ତର୍ପଯିତ୍ଵାଦ୍ଭିରାଚାର୍ଯାନୃଷୀଂଶ୍ଛନ୍ଦାଂସି ଦେଵତାଃ । ଅନାର୍ଯେଣ ନ ଭାଷେତ ଶୂଦ୍ରେଣାପି ନ ଗର୍ହିତୈଃ
ଅଚାର୍ଯ୍ୟ, ଋଷି, ଛନ୍ଦ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଇ, ଅନାର୍ଯ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର କିମ୍ବା ନିନ୍ଦିତ ଲୋକଙ୍କ ସହ କଥା ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ନାପି ଚୋଦକ୍ଯଯା ଵଧ୍ଵା ପତିତୈର୍ନାନ୍ତ୍ଯଜୈର୍ନୃଭିଃ । ନ ଦେଵବ୍ରାହ୍ମଣଦ୍ଵିଷ୍ଟୈର୍ନାଚାର୍ଯଗୁରୁନିନ୍ଦକୈଃ
ଅନୁପନ୍ନା ବଧୁ, ପତିତ ଲୋକ, ନିମ୍ନ ଜାତିର ଲୋକ, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରୁଥିବା, ଅଚାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗୁରୁଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସହ କଥା ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ନ ମାତୃପିତୃଵିଦ୍ଵିଷ୍ଟୈର୍ନାଵମନ୍ଯେତ କଞ୍ଚନ । କୃଚ୍ଛ୍ରାଣାମେଷ ସର୍ଵେଷାଂ ଵିଧିରୁକ୍ତୋଽନୁପୂର୍ଵଶଃ
ମାତା ପିତାଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସହ କଥା ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କୌଣସି ଲୋକଙ୍କୁ ଅବମାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହି ସମସ୍ତ କ୍ରିୟାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ ଦିଆଯାଇଛି।