ସର୍ଵାଣି ଚୈଵ ଛନ୍ଦାଂସି ତଥୋଙ୍କାରସ୍ତଥୈଵ ଚ । ଵଷଟ୍କାରୋ ଵ୍ଯାହୃତଯଃ ସାଵିତ୍ରୀ ଚ ତତଃ ପରମ୍
ସମସ୍ତ ବେଦ ଚ୍ଛନ୍ଦ, ଓଁ ଶବ୍ଦ, ବଷଟ୍ ଉଚ୍ଚାରଣ, ବ୍ୟାହୃତି ଶବ୍ଦଗୁଡିକ ଓ ସାବିତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ପରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିବା ଉଚିତ।
ଗାଯତ୍ରୀ ଚୈଵ ଯଜ୍ଞାଶ୍ଚ ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଇତ୍ଯପି । ଅନ୍ତରିକ୍ଷଂ ତ୍ଵହୋରାତ୍ରାଣି ଚ ସାଂଖ୍ଯା ଅତଃ ପରମ୍
ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର, ଯଜ୍ଞ, ଦିବ ଓ ପୃଥିବୀ, ମଧ୍ୟ ଆକାଶ, ଦିନ ଓ ରାତି, ଏବଂ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡିକ ପରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିବା ଉଚିତ।
ସିଦ୍ଧାଃ ସମୁଦ୍ରା ନଦ୍ଯଶ୍ଚ ଗିରଯଶ୍ଚ ତତଃ ପରମ୍ । କ୍ଷେତ୍ରୌଷଧିଵନସ୍ପତ୍ଯୋ ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସସ୍ତଥା
ସିଦ୍ଧ, ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ ଓ ପରେ ପାହାଡ଼; କ୍ଷେତ୍ର, ଔଷଧି, ବୃକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରା ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରିବା ଉଚିତ।
ନାଗା ଵଯାଂସି ଗାଵଶ୍ଚ ସାଧ୍ଯା ଵିପ୍ରାସ୍ତଥୈଵ ଚ । ଯକ୍ଷା ରକ୍ଷାଂସି ଭୂତାନୀତ୍ଯେଵମନ୍ତାନି କୀର୍ତଯେତ୍
ନାଗ, ପକ୍ଷୀ, ଗାଁ, ସାଧ୍ୟ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଭୂତମାନେ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଥୋ ନିଵୀତୀ ଭୂତ୍ଵା ଚ ଋଷୀନ୍ସନ୍ତର୍ପଯେଦପି । ଶତର୍ଚିନୋ ମାଧ୍ଯମାଶ୍ଚ ଗୃତ୍ସମଦସ୍ତଥୈଵ ଚ
ପରେ ନିବୀତି ପିନ୍ଧି ଦକ୍ଷିଣ କନ୍ଧେ ରଖି, ଶତର୍ଚ୍ଛିନ୍, ମାଧ୍ୟମ ଓ ଗୃତ୍ସମଦ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ଵାମଦେଵୋଽତ୍ରିର୍ଭରଦ୍ଵାଜ ଏଵ ଚ । ଵସିଷ୍ଠଶ୍ଚ ପ୍ରଗାଥଶ୍ଚ ପାଵମାନ୍ଯସ୍ତତଃ ପରମ୍
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ବାମଦେବ, ଅତ୍ରି, ଭରଦ୍ୱାଜ, ବଶିଷ୍ଠ, ପ୍ରଗାଥ ଓ ପାବମାନୀ ଋଷିମାନେ ପରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିବା ଉଚିତ।
କ୍ଷୁଦ୍ରସୂକ୍ତା ମହାସୂକ୍ତାଃ ସନକଶ୍ଚ ସନନ୍ଦନଃ । ସନାତନସ୍ତଥୈଵାତ୍ର ସନତ୍କୁମାର ଏଵ ଚ
କ୍ଷୁଦ୍ର ସୂକ୍ତ, ବଡ଼ ସୂକ୍ତ, ସନକ, ସନନ୍ଦନ, ସନାତନ ଓ ସନତ୍କୁମାର ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରିବା ଉଚିତ।
କପିଲାସୁରିନାମାନୌ ଵୋହଲିଃ ପଞ୍ଚଶୀର୍ଷକଃ । ପ୍ରାଚୀନାଵୀତିନା ତଚ୍ଚ କର୍ତଵ୍ଯମଥ ତର୍ପଣମ୍
କପିଲ ଓ ଅସୁରି, ବୋହଳି, ପଞ୍ଚଶୀର୍ଷକ; ପ୍ରାଚୀନାବୀତି ସହିତ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ସୁମନ୍ତୁର୍ଜୈମିନିର୍ଵୈଶମ୍ପାଯନଃ ପୈଲସୂତ୍ରଯୁକ୍ । ଭାଷ୍ଯଭାରତପୂର୍ଵଂ ଚ ମହାଭାରତ ଇତ୍ଯପି
ସୁମନ୍ତୁ, ଜୈମିନି, ବୈଶମ୍ପାୟନ, ପୈଳ ଏବଂ ସୂତ୍ର; ଭାଷ୍ୟ ଓ ଭାରତ ପୂର୍ବରୁ ମହାଭାରତ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରିବା ଉଚିତ।
ଧର୍ମାଚାର୍ଯା ଇମେ ସର୍ଵେ ତୃପ୍ଯନ୍ତ୍ଵିତି ଚ କୀର୍ତଯେତ୍ । ଜାନନ୍ତି ବାହଵିଗାର୍ଗ୍ଯଗୌତମାଶ୍ଚୈଵ ଶାକଲଃ
‘ଏହି ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଶିକ୍ଷକମାନେ ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ’ ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଜାନନ୍ତି, ବାହ୍ୱବିକ, ଗାର୍ଗ୍ୟ, ଗୌତମ ଓ ଶାକଳ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରିବା ଉଚିତ।
ବାଭ୍ରଵ୍ଯମାଣ୍ଡଵ୍ଯଯୁତୋମାଣ୍ଡୂକେଯସ୍ତତଃ ପରମ୍ । ଗାର୍ଗୀ ଵାଚକ୍ନଵୀ ଚୈଵ ଵଡଵା ପ୍ରାତିଥେଯିକା
ବାଭ୍ରବ୍ୟ, ମାଣ୍ଡବ୍ୟ, ଉତୋମ, ମାଣ୍ଡୁକେୟ; ପରେ ଗାର୍ଗୀ, ବାଚକ୍ନବୀ, ବଡ଼ଭା ଓ ପ୍ରାତିଥେୟିକା ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରିବା ଉଚିତ।
ସୁଲଭାଯୁକ୍ତମୈତ୍ରେଯୀ କହୋଲଶ୍ଚ ତତଃ ପରମ୍ । କୌଷୀତକଂ ମହାକୌଷୀତକଂ ଵୈ ତର୍ପଯେତ୍ତତଃ
ସୁଲଭା, ଯୁକ୍ତମୈତ୍ରେୟୀ, କହୋଳ; କୌଷୀତକ, ମହାକୌଷୀତକ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ତୃପ୍ତି ପାଇବାରେ ଉଚିତ।
ଭାରଦ୍ଵାଜଂ ଚ ପୈଙ୍ଗ୍ଯଂ ଚ ମହାପୈଙ୍ଗ୍ଯଂ ସୁଯଜ୍ଞକମ୍ । ସାଂଖ୍ଯାଯନମୈତରେଯଂ ମହୈତରେଯମେଵ ଚ
ଭାରଦ୍ୱାଜ, ପୈଙ୍ଗ୍ୟ, ମହାପୈଙ୍ଗ୍ୟ, ସୁୟଜ୍ଞ; ସାଂଖ୍ୟାୟନ, ଏତରେୟ, ମହାଏତରେୟ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରିବା ଉଚିତ।
ବାଷ୍କଲଂ ଶାକଲଂ ଚୈଵ ସୁଜାତଵକ୍ତ୍ରମେଵ ଚ । ଔଦଵାହିଂ ଚ ସୌଜାମିଂ ଶୌନକଂ ଚାଶ୍ଵଲାଯନମ୍
ବାଷ୍କଳ, ଶାକଳ, ସୁଜାତବକ୍ତ୍ର; ଔଦବାହି, ସୌଜାମି, ଶୌନକ ଓ ଅଶ୍ୱଲାୟନ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରିବା ଉଚିତ।
ଯେ ଚାନ୍ଯେ ସର୍ଵ ଆଚାର୍ଯାସ୍ତେ ସର୍ଵେ ତୃପ୍ତିମାପ୍ନୁଯୁଃ । ଯେ କେ ଚାସ୍ମତ୍କୁଲେ ଜାତା ଅପୁତ୍ରା ଗୋତ୍ରିଣୋ ମୃତାଃ
ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ; ଏବଂ ଆମର କୁଳରେ ଯେଉଁମାନେ ପୁତ୍ର ବା ଗୋତ୍ରୀ ନଥିବା ବେଳେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରିବା ଉଚିତ।
ତେ ଗୃହ୍ଣନ୍ତୁ ମଯା ଦତ୍ତଂ ଵସ୍ତ୍ରନିଷ୍ପୀଡନୋଦକମ୍ । ଏଵଂ ତେ ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଵିଧିରୁକ୍ତୋ ମହାମୁନେ
ମୁଁ ଦେଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ନିଷ୍ପୀଡିତ ଜଳ ସେମାନେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ; ଏହିପରି ମହାମୁନି, ବ୍ରହ୍ମୟଜ୍ଞର ବିଧି ବର୍ଣ୍ଣନ କରାଯାଇଛି।
ଯଶ୍ଚାଯଂ କୁରୁତେ ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଵିଧିମୁତ୍ତମମ୍ । ସର୍ଵଵେଦାଙ୍ଗପାଠସ୍ଯ ଫଲମାପ୍ନୋତି ସାଧକଃ
ଯେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମୟଜ୍ଞର ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବିଧି କରାଯାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ବେଦାଙ୍ଗ ପାଠର ଫଳ ପାଇଥାଏ।
ଵୈଶ୍ଵଦେଵଂ ତତଃ କୁର୍ଯାନ୍ନିତ୍ଯଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ତଥୈଵ ଚ । ଅତିଥିଭ୍ଯୋଽନ୍ନଦାନଂ ଚ ନିତ୍ଯମେଵ ସମାଚରେତ୍
ପରେ ବୈଶ୍ୱଦେବ କ୍ରିୟା କରିବା ଓ ଦୈନିକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଅତିଥିମାନେଙ୍କୁ ସଦା ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ଗୋଗ୍ରାସଂ ଚ ତତୋ ଦତ୍ତ୍ଵା ଭୁଞ୍ଜୀତ ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ସହ । ଅହ୍ନସ୍ତୁ ପଞ୍ଚମେ ଭାଗେ ପ୍ରକୁର୍ଯାଦେତଦୁତ୍ତମମ୍
ଅଗ୍ରେ ଗାଉଁକୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ, ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହିତ ଖାଇବା ଉଚିତ। ଦିନର ପଞ୍ଚମ ଭାଗରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନାଯାଏ।
ଇତିହାସପୁରାଣାଦ୍ଯୈଃ ଷଷ୍ଠସପ୍ତମକୌ ନଯେତ୍ । ଅଷ୍ଟମେ ଲୋକଯାତ୍ରା ତୁ ବହିଃ ସନ୍ଧ୍ଯାଂ ତତଃ ପୁନଃ
ଦିନର ଷଷ୍ଠ ଓ ସପ୍ତମ ଭାଗରେ ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣ ପଠିବା ଉଚିତ। ଅଷ୍ଟମ ଭାଗରେ ବାହାର କାମକାଜ କରି, ପରେ ସାଂଧ୍ୟା ବନ୍ଦନା କରିବା ଉଚିତ।
ଅଥ ସାଯନ୍ତନୀଂ ସନ୍ଧ୍ଯାଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମହାମୁନେ । ଯଦନୁଷ୍ଠାନମାତ୍ରେଣ ମହାମାଯା ପ୍ରସୀଦତି
ଏବେ ମୁଁ ସାଂଧ୍ୟା ବନ୍ଦନା ବିଷୟରେ କହିବି, ବଡ଼ ମୁନି। ଏହା କରିଲେ ମହାମାୟା ଦେବୀ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।
ଆଚମ୍ଯ ପ୍ରାଣାନାଯମ୍ଯ ସାଧକଃ ସ୍ଥିରମାନସଃ । ବଦ୍ଧପଦ୍ମାସନୋ ଯୋଗୀ ସାଯଂକାଲେ ସ୍ଥିରୋ ଭଵେତ୍
ଶୁଚି ହୋଇ, ଶ୍ୱାସକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ଯୋଗୀ ପଦ୍ମାସନରେ ସ୍ଥିର ଭାବେ ସାଂଧ୍ୟା ସମୟରେ ବସିବା ଉଚିତ।
ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତ୍ଯାଦିକର୍ମାଦୌ ସଗର୍ଭଃ ପ୍ରାଣସଂଯମଃ । ଅଗର୍ଭୋ ଧ୍ଯାନମାତ୍ରଂ ତୁ ସ ଚାମନ୍ତ୍ରଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ
ଶ୍ରୁତି ଓ ସ୍ମୃତି ଆଦି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସହିତ ଶ୍ୱାସ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଏ। ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନଥିଲେ ଏହାକୁ 'ବିଜ ନାହିଁ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଏହା ମନ୍ତ୍ର ବିନା କରାଯାଏ।
ଭୂତଶୁଦ୍ଧ୍ଯାଦିକଂ କୃତ୍ଵା ନାନ୍ଯଥା କର୍ମ କୀର୍ତିତମ୍ । ସଲକ୍ଷୋ ଦେଵତାଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ପୂରକୁମ୍ଭକରେଚକୈଃ
ଭୂତଶୁଦ୍ଧି ଓ ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରି, ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଦେବୀଙ୍କୁ ଗୁଣସହିତ ଧ୍ୟାନ କରି, ପ୍ରଶ୍ୱାସ, କୁମ୍ଭକ ଓ ରେଚକ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ।
ଧ୍ଯାନଂ ପ୍ରକୁର୍ଯାତ୍ସନ୍ଧ୍ଯାଯାଂ ସାଯଂକାଲେ ଵିଚକ୍ଷଣଃ । ଵୃଦ୍ଧାଂ ସରସ୍ଵତୀଂ ଦେଵୀଂ କୃଷ୍ଣାଙ୍ଗୀଂ କୃଷ୍ଣଵାସସମ୍
ସାଂଧ୍ୟା ସମୟରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ବୟସ୍କ, କଳା ଚାମ୍ବା, କଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାପଦ୍ମହସ୍ତାଂ ଗରୁଡଵାହନାମ୍ । ନାନାରତ୍ନଲସଦ୍ଭୂଷାଂ କ୍ଵଣନ୍ମଞ୍ଜୀରମେଖଲାମ୍
ଦେବୀଙ୍କ ହାତରେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ ପଦ୍ମ ରହିଛି। ସେ ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି, ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ, ଝଙ୍କାର ହେଉଥିବା ମଞ୍ଜୀରା ମେଖଲା ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି।
ଅନର୍ଘ୍ଯରତ୍ନମୁକୁଟାଂ ତାରହାରାଵଲୀଯୁତାମ୍ । ତାଟଙ୍କବଦ୍ଧମାଣିକ୍ଯକାନ୍ତିଶୋଭିକପୋଲକାମ୍
ଦେବୀ ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନ ମୁକୁଟ, ମୁକ୍ତା ମାଳା ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର କଣ ତାଟଙ୍କରେ ଲାଗିଥିବା ମାଣିକ ର ଚମକ ଗାଲିକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରେ।
ପୀତାମ୍ବରଧରାଂ ଦେଵୀଂ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦରୂପିଣୀମ୍ । ସାମଵେଦେନ ସହିତାଂ ସଂଯୁତାଂ ସତ୍ତ୍ଵଵର୍ତ୍ମନା
ଦେବୀ ପୀତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ସତ୍ୟ, ଚେତନା ଓ ଆନନ୍ଦର ମୂର୍ତ୍ତି। ସାମବେଦ ସହିତ ଅଛନ୍ତି ଓ ସତ୍ତ୍ୱ ମାର୍ଗରେ ବସିଛନ୍ତି।
ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଂ ଚ ସ୍ଵର୍ଲୋକେ ଆଦିତ୍ଯପଯ୍ହଗାମିନୀମ୍ । ଆଵାହଯାମ୍ଯହଂ ଦେଵୀମାଯାନ୍ତୀଂ ସୂର୍ଯମଣ୍ଡଲାତ୍
ଦେବୀ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସିଛନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ପଥରେ ଚାଲିଛନ୍ତି। ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଣ୍ଡଳରୁ ଅବତରିତ ଦେବୀଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ।
ଏଵଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଚ ତାଂ ଦେଵୀଂ ସନ୍ଧ୍ଯାସଙ୍କଲ୍ପମାଚରେତ୍ । ଆପୋ ହି ଷ୍ଠେତି ମନ୍ତ୍ରେଣ ଅଗ୍ନିଶ୍ଚେତି ତଥୈଵ ଚ
ଏଭଳି ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ସାଂଧ୍ୟା ବନ୍ଦନା କରିବା ଉଚିତ। 'ଆପୋ ହିଷ୍ଠ' ଓ 'ଅଗ୍ନିଶ୍ଚ' ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏହି କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ।