ସକୃତ୍ସ୍ମରଣମାତ୍ରେଣ ଯତ୍ର ଦେଵୀ ପ୍ରସୀଦତି । ଏତାଦୃଶୋପଚାରୈଶ୍ଚ ପ୍ରସୀଦେଦତ୍ର କଃ ସ୍ମଯଃ
କେବଳ ଏକଥର ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ଦେବୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଏପରି ଉପଚାରରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାରେ କିଏ ସନ୍ଦେହ କରିବ?
ସ୍ଵଭାଵତୋ ଭଵେନ୍ମାତା ପୁତ୍ରେଽତିକରୁଣାଵତୀ । ତେନ ଭକ୍ତୌ କୃତାଯାଂ ତୁ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ କିଂ ତତଃ ପରମ୍
ମାଆଁ ସ୍ୱଭାବରୁ ପୁଅପାଇଁ ଅତି କରୁଣାମୟୀ; ତେଣୁ ଭକ୍ତି କଲେ ତାପରେ ଆଉ କଣ କୁହିବାକୁ ଅଛି?
ଅତ୍ର ତେ କଥଯିଷ୍ଯାମି ପୁରାଵୃତ୍ତଂ ସନାତନମ୍ । ବୃହଦ୍ରଥସ୍ଯ ରାଜର୍ଷେଃ ପ୍ରିଯଂ ଭକ୍ତିପ୍ରଦାଯକମ୍
ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁରୁଣା ଏକ କଥା କହିବି, ଯାହା ରାଜାର୍ଷି ବୃହଦ୍ରଥଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ଭକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
ଚକ୍ରଵାକୋଽଭଵତ୍ପକ୍ଷୀ କ୍ଵଚିଦ୍ଦେଶେ ହିମାଲଯେ । ଭ୍ରମନ୍ନାନାଵିଧାନ୍ଦେଶାନ୍ଯଯୌ କାଶୀପୁରଂ ପ୍ରତି
ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳରେ କେଉଁଠି ଏକ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଥିଲା; ବିଭିନ୍ନ ଦେଶ ଘୁରି ଶେଷରେ ସେ କାଶୀ ନଗରକୁ ଗଲା।
ଅନ୍ନପୂର୍ଣାମହାସ୍ଥାନେ ପ୍ରାରବ୍ଧଵଶତୋ ଦ୍ଵିଜଃ । ଜଗାମ ଲୀଲଯା ତତ୍ର କଣଲୋଭାଦନାଥଵତ୍
ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣା ମହାପୀଠରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଧାନ୍ୟ ଲୋଭରେ ଅନାଥ ଭଳି ଖେଳିଖେଳି ଶେଉଁଠିକୁ ଗଲେ।
କୃତ୍ଵା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାମେକାଂ ଜଗାମ ସ ଵିହାଯସା । ଦେଶାନ୍ତରଂ ଵିହାଯୈଵ ପୁରୀଂ ମୁକ୍ତିପ୍ରଦାଯିନୀମ୍
ସେ ଏକଥର ପରିକ୍ରମା କରି, ଆକାଶ ମାଗଣା ଶେଉଁଠି ଛାଡ଼ି ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା ପୁରୀକୁ ଚଲିଗଲେ।
କାଲାନ୍ତରେ ମମାରାସୌ ଗତଃ ସ୍ଵର୍ଗପୁରୀଂ ପ୍ରତି । ବୁଭୁଜେ ଵିଷଯାନ୍ସର୍ଵାନ୍ ଦିଵ୍ଯରୂପଧରୋ ଯୁଵା
ସମୟ କ୍ରମରେ ସେ ପୁରୁଷ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ସ୍ୱର୍ଗପୁରୀକୁ ଗଲେ; ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଯୁବକ ଭାବେ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଭୋଗ କଲେ।
କଲ୍ପଦ୍ଵଯଂ ତଥା ଭୁକ୍ତ୍ଵା ପୁନଃ ପ୍ରାପ ଭୁଵଂ ପ୍ରତି । କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ କୁଲେ ଜନ୍ମ ପ୍ରାପ ସର୍ଵୋତ୍ତମୋତ୍ତମମ୍
ଏଭଳି ଦୁଇ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କରି, ପୁଣି ସେ ପୃଥିବୀରେ ଉତ୍ତମ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ବୃହଦ୍ରଥେତି ନାମ୍ନାଭୂତ୍ପ୍ରସିଦ୍ଧଃ କ୍ଷିତିମଣ୍ଡଲେ । ମହାଯଜ୍ଵା ଧାର୍ମିକଶ୍ଚ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ସେ ବୃହଦ୍ରଥ ନାମରେ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ; ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ଥିଲେ।
ତ୍ରିକାଲଜ୍ଞଃ ସାର୍ଵଭୌମୋ ଯମୀ ପରପୁରଞ୍ଜଯଃ । ପୂର୍ଵଜନ୍ମସ୍ମୃତିସ୍ତସ୍ଯ ଵର୍ତତେ ଦୁର୍ଲଭା ଭୁଵି
ତିନି କାଳ ଜାଣିଥିବା, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ଶାସକ, ଶତ୍ରୁ ନଗର ଜୟ କରିଥିବା ଏବଂ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ଯାହା ଭୂମିରେ ଦୁର୍ଲଭ, ସେ ତାହା ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା କିଂଵଦନ୍ତୀଂ ମୁନଯଃ ସମୁପାଗତାଃ । କୃତାତିଥ୍ଯା ନୃପେନ୍ଦ୍ରେଣ ଵିଷ୍ଟରେଷୂଷୁରେଵ ତେ
ଏହି ଖବର ଶୁଣି, ମୁନିମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ; ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତିଥି ସମ୍ମାନ ପାଇ, ସେମାନେ ସେଠାରେ ରହିଲେ।
ପପ୍ରଚ୍ଛୁର୍ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ସଂଶଯୋଽସ୍ତି ମହାନ୍ନୃପ । କେନ ପୁଣ୍ଯପ୍ରଭାଵେଣ ପୂର୍ଵଜନ୍ମସ୍ମୃତିସ୍ତଵ
ସମସ୍ତ ମୁନି ଜଣାଇଲେ, 'ହେ ମହାରାଜ, ଆମେ ବଡ଼ ସନ୍ଦେହରେ ଅଛୁ; କେଉଁ ପୁଣ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ଆପଣଙ୍କୁ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ମିଳିଛି?'
ତ୍ରିକାଲଜ୍ଞାନମେଵାପି କେନ ପୁଣ୍ଯପ୍ରଭାଵତଃ । ଜ୍ଞାନଂ ତଵେତି ତଜ୍ଜ୍ଞାତୁମାଗତାଃ ସ୍ମ ତଵାନ୍ତିକମ୍
'ତିନି କାଳର ଜ୍ଞାନ କେଉଁ ପୁଣ୍ୟର ଫଳରେ ଆପଣ ପାଇଛନ୍ତି? ଆମେ ଏହି ଜ୍ଞାନର କାରଣ ଜାଣିବାକୁ ଆସିଛୁ।'
ଵଦ ନିର୍ଵ୍ଯାଜଯା ଵୃତ୍ତ୍ଯା ତଦସ୍ମାକଂ ଯଥାତଥମ୍ । ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଇତି ତେଷାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜା ପରମଧାର୍ମିକଃ
'ସଠିକ ଭାବରେ ଏହାକୁ ଆମକୁ କହନ୍ତୁ, ଯଥାଯଥ୍ୟ ଭାବେ।' ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ପରମ ଧାର୍ମିକ ରାଜା—
ଉଵାଚ ସକଲଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ତ୍ରିକାଲଜ୍ଞାନକାରଣମ୍ । ଶ୍ରୂଯତାଂ ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ମମ ଜ୍ଞାନସ୍ଯ କାରଣମ୍
ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ, 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତିନି କାଳ ଜ୍ଞାନର କାରଣ ଶୁଣନ୍ତୁ; ମୋ ଜ୍ଞାନର କାରଣ ମୁଁ କହୁଛି।'
ଚକ୍ରଵାକଃ ସ୍ଥିତଃ ପୂର୍ଵଂ ନୀଚଯୋନିଗତୋଽପି ଵା । ଅଜ୍ଞାନତୋଽପି କୃତଵାନନ୍ନପୂର୍ଣାପ୍ରଦକ୍ଷିଣାମ୍
'ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ଏକ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଭାବେ ନିମ୍ନ ଜନ୍ମରେ ଥିଲି, ଅଜ୍ଞାନରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍କୁ ଅଧୂରା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିଥିଲି।'
ତେନ ପୁଣ୍ଯପ୍ରଭାଵେଣ ସ୍ଵର୍ଗେ କଲ୍ପଦ୍ଵଯସ୍ଥିତିଃ । ତ୍ରିକାଲଜ୍ଞାନତାପ୍ଯସ୍ମିନ୍ନଭୂଜ୍ଜନ୍ମନି ସୁଵ୍ରତାଃ
'ସେହି ପୁଣ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ଦୁଇ କଳ୍ପ ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହିଲି, ଏହି ଜନ୍ମରେ ମୁଁ ତିନି କାଳ ଜ୍ଞାନ ପାଇଛି, ହେ ସୁବ୍ରତମାନେ।'
କୋ ଵେଦ ଜଗଦମ୍ବାଯାଃ ପଦସ୍ମୃତିଫଲଂ କିଯତ୍ । ସ୍ମୃତ୍ଵା ତନ୍ମହିମାନଂ ତୁ ପତନ୍ତ୍ଯଶ୍ରୂଣି ମେଽନିଶମ୍
'ଜଗଦମ୍ବାଙ୍କର ପଦସ୍ମୃତିର ଫଳ କେତେ ଅଛି, କିଏ ଜାଣିପାରିବ? ତାଙ୍କର ମହିମା ସ୍ମରଣ କରି, ମୋର ଚକୁଁରୁ ନିରନ୍ତର ଅଶ୍ରୁ ପଡ଼େ।'
ଧିଗସ୍ତୁ ଜନ୍ମ ତେଷାଂ ଵୈ କୃତଘ୍ନାନାଂ ତୁ ପାପିନାମ୍ । ଯେ ସର୍ଵମାତରଂ ଦେଵୀଂ ସ୍ଵୋପାସ୍ଯାଂ ନ ଭଜନ୍ତି ହି
'ଯେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କର ମା ଦେବୀଙ୍କୁ, ନିଜର ଉପାସ୍ୟା ଭାବେ ଭଜନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ କୃତଘ୍ନ ଓ ପାପୀ; ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ ଅପମାନଜନକ।'
ନ ଶିଵୋପାସନା ନିତ୍ଯା ନ ଵିଷ୍ଣୂପାସନା ତଥା । ନିତ୍ଯୋପାସ୍ତିଃ ପରା ଦେଵ୍ଯା ନିତ୍ଯା ଶ୍ରୁତ୍ଯୈଵ ଚୋଦିତା
'ନିତ୍ୟ ଶିବ ଉପାସନା, କିମ୍ବା ବିଷ୍ଣୁ ଉପାସନା ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ନିତ୍ୟ ଉପାସ୍ୟା ହେଉଛନ୍ତି ପରା ଦେବୀ, ଏହି ନିୟମ ସ୍ରୁତିରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।'
କିଂ ମଯା ବହୁ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ସ୍ଥାନେ ସଂଶଯଵର୍ଜିତେ । ସେଵନୀଯଂ ପଦାମ୍ଭୋଜଂ ଭଗଵତ୍ଯା ନିରନ୍ତରମ୍
'ଯେଉଁଠାରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ମୁଁ ଅଧିକ କଥା କାହିଁକି କହିବି? ଭଗବତୀଙ୍କର ପଦକମଳ ସଦା ସେବନ କରିବା ଉଚିତ।'
ନାତଃ ପରତରଂ କିଞ୍ଚିଦଧିକଂ ଜଗତୀତଲେ । ସେଵନୀଯା ପରା ଦେଵୀ ନିର୍ଗୁଣା ସଗୁଣାଥଵା
'ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ, କିଛି ବଡ଼ ନୁହେଁ; ନିର୍ଗୁଣ କିମ୍ବା ସଗୁଣ ଯେପରି ହେଉନାହିଁ, ପରା ଦେବୀଙ୍କୁ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ।'
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜର୍ଷେର୍ଧାର୍ମିକସ୍ଯ ଚ । ପ୍ରସନ୍ନହୃଦଯାଃ ସର୍ଵେ ଗତାଃ ସ୍ଵସ୍ଵନିକେତନମ୍
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ସେ ଧାର୍ମିକ ରାଜା ରୁଷିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତେ ଖୁସି ହୃଦୟରେ ନିଜ ନିଜ ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଏଵଂପ୍ରଭାଵା ସା ଦେଵୀ ତତ୍ପୂଜାଯାଃ ଫଲଂ କିଯତ୍ । ଅସ୍ତୀତି କେନ ପ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଵା ନ କେନଚିତ୍
'ଏଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେ ଦେବୀ; ତାଙ୍କର ପୂଜାର ଫଳ କେତେ, କିଏ ପଚାରିପାରିବ କିମ୍ବା କିଏ କହିପାରିବ?'
ଯେଷାଂ ତୁ ଜନ୍ମସାଫଲ୍ଯଂ ତେଷାଂ ଶ୍ରଦ୍ଧା ତୁ ଜାଯତେ । ଯେଷାଂ ତୁ ଜନ୍ମସାଙ୍କର୍ଯଂ ତେଷାଂ ଶ୍ରଦ୍ଧା ନ ଜାଯତେ
ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ ସଫଳ, ସେମାନଙ୍କର ଭିତରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ ଅସଫଳ ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟ, ସେମାନଙ୍କର ଭିତରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ।
ମଧ୍ଯାହ୍ନସଂଧ୍ଯାଵର୍ଣନମ୍ ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଅଥାତଃ ଶ୍ରୂଯତାଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସନ୍ଧ୍ଯାଂ ମାଧ୍ଯାହ୍ନିକୀଂ ଶୁଭାମ୍ । ଯଦନୁଷ୍ଠାନତୋଽପୂର୍ଵଂ ଜାଯତେଽତ୍ଯୁତ୍ତମଂ ଫଲମ୍
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏବେ ତୁମେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସନ୍ଧ୍ୟାର ଶୁଭ ବିବରଣୀ ଶୁଣ। ଏହାକୁ ନିୟମରେ କରିଲେ, ଅପୂର୍ବ ଓ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ଫଳ ମିଳେ।
ସାଵିତ୍ରୀଂ ଯୁଵତୀଂ ଶ୍ଵେତଵର୍ଣାଂ ଚୈଵ ତ୍ରିଲୋଚନାମ୍ । ଵରଦାଂ ଚାକ୍ଷମାଲାଢ୍ଯାଂ ତ୍ରିଶୂଲାଭଯହସ୍ତକାମ୍
ଏଠାରେ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ଏକ ଯୁବତୀ, ଧଳା ରଙ୍ଗର, ତିନୋଟି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ଦାନ କରୁଥିବା, ଅକ୍ଷମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଥିବା ଓ ଅଭୟ ମୁଦ୍ରା ଦେଇଥିବା ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଵୃଷାରୂଢାଂ ଯଜୁର୍ଵେଦସଂହିତାଂ ରୁଦ୍ରଦେଵତାମ୍ । ତମୋଗୁଣଯୁତାଂ ଚୈଵ ଭୁଵର୍ଲୋକଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାମ୍
ସେ ବୃଷ ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି, ଯଜୁର୍ବେଦର ସ୍ୱରୂପ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦେବତା, ତମୋଗୁଣ ଥିବା ଓ ଭୁଵର୍ଲୋକରେ ବିରାଜିତ।
ଆଦିତ୍ଯମାର୍ଗସଂଚାରକର୍ତ୍ରୀଂ ମାଯାଂ ନମାମ୍ଯହମ୍ । ଆଦିଦେଵୀମଥ ଧ୍ଯାତ୍ଵାଽଽଚମନାଦି ଚ ପୂର୍ଵଵତ୍
ମୁଁ ସେଇ ମାୟାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେଉଛି, ଯିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ମାର୍ଗର ଗତି କରାନ୍ତି। ପ୍ରାଚୀନ ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ପୂର୍ବବତ୍ ଆଚମନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ।
ଅଥ ଚାର୍ଘ୍ଯପ୍ରକରଣଂ ପୁଷ୍ପାଣି ଚିନୁଯାତ୍ତତଃ । ତଦଲାଭେ ବିଲ୍ଵପତ୍ରଂ ତୋଯେନ ମିଶ୍ରଯେତ୍ତତଃ
ଏବେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ପାଇଁ ଫୁଲ ଚିନିବା ଉଚିତ; ଯଦି ଫୁଲ ମିଳିଲା ନାହିଁ, ବିଲ୍ବପତ୍ରକୁ ପାଣି ସହିତ ମିଶାଇବା ଉଚିତ।