ସୂର୍ଯଲୋକମଵାପ୍ନୋତି ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା । ଶତଦୀପାଂସ୍ତଥା ଦଦ୍ଯାତ୍ସହସ୍ରାନ୍ଵା ସମାହିତଃ
ଏହା ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଶତଧିକ ଦୀପ କିମ୍ବା ହଜାର ଦୀପ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ନୈଵେଦ୍ଯଂ ପୁରତୋ ଦେଵ୍ଯାଃ ସ୍ଥାପଯେତ୍ପର୍ଵତାକୃତିମ୍ । ଲେହ୍ଯୈଶ୍ଚୋଷ୍ଯୈସ୍ତଥା ପେଯୈଃ ଷଡ୍ରସୈସ୍ତୁ ସମାହିତୈଃ
ମହାଦେବୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପାହାଡ଼ ଆକାରର ନୈବେଦ୍ୟ ରଖିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଥିରେ ଚାଟିବା, ଚବାଇବା ଓ ପିଇବା ଖାଦ୍ୟ, ଛଅ ରସରେ ତିଆରି, ଭକ୍ତି ସହିତ ଦିଆଯିବ।
ନାନାଫଲାନି ଦିଵ୍ଯାନି ସ୍ଵାଦୂନି ରସଵନ୍ତି ଚ । ସ୍ଵର୍ଣପାତ୍ରସ୍ଥିତାନ୍ନାନି ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦେଵ୍ଯୈ ନିରନ୍ତରମ୍
ବିଭିନ୍ନ ଦିବ୍ୟ ଫଳ, ମିଠା ଓ ରସଭରା ଖାଦ୍ୟ, ସୁନାର ପାତ୍ରରେ ରଖି ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ସବୁବେଳେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ତୃପ୍ତାଯାଂ ଶ୍ରୀମହାଦେଵ୍ଯାଂ ଭଵେତ୍ତୃପ୍ତଂ ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍ । ଯତସ୍ତଦାତ୍ମକଂ ସର୍ଵଂ ରଜ୍ଜୌ ସର୍ପୋ ଯଥା ତଥା
ଶ୍ରୀମହାଦେବୀ ତୃପ୍ତ ହେଲେ, ତିନି ଜଗତ ତୃପ୍ତ ହୁଏ, କାରଣ ସମସ୍ତ କିଛି ତାଙ୍କର ଅଂଶ, ଯେପରି ରସିକୁ ସାପ ଭାବି ଦେଖାଯାଏ।
ତତଃ ପାନୀଯକଂ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଛୁଭଂ ଗଙ୍ଗାଜଲଂ ମହତ୍ । କର୍ପୂରଵାଲାସଂଯୁକ୍ତଂ ଶୀତଲଂ କଲଶସ୍ଥିତମ୍
ତାପରେ ଶୁଭ ଗଙ୍ଗାଜଳ, କର୍ପୂର ଓ ଗନ୍ଧ ଘାସ ମିଶାଇ, ଠଣ୍ଡା ଓ କଳଶରେ ରଖି, ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ତାମ୍ବୂଲଂ ଚ ତତୋ ଦେଵ୍ଯୈ କର୍ପୂରଶକଲାନ୍ଵିତମ୍ । ଏଲାଲଵଙ୍ଗସଂଯୁକ୍ତଂ ମୁଖସୌଗନ୍ଧ୍ଯଦାଯକମ୍
ତାପରେ କର୍ପୂର ଟୁକୁଡ଼ା, ଏଲା ଓ ଲବଙ୍ଗ ମିଶାଇ, ମୁହଁକୁ ସୁଗନ୍ଧ ଦେଇଥିବା ତାମ୍ବୁଳ ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।
ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦେଵ୍ଯୈ ମହାଭକ୍ତ୍ଯା ଯେନ ଦେଵୀ ପ୍ରସୀଦତି । ମୃଦଙ୍ଗଵୀଣାମୁରଜଢକ୍କାଦୁନ୍ଦୁଭିନିଃସ୍ଵନୈଃ
ଏହି ସବୁକୁ ଗଭୀର ଭକ୍ତି ସହିତ ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହାରେ ଦେବୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ମୃଦଙ୍ଗ, ବୀଣା, ମୁରଜ, ଢକ୍କା ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭି ଶବ୍ଦରେ ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତ ହେଉ।
ତୋଷଯେଜ୍ଜଗତାଂ ଧାତ୍ରୀଂ ଗାଯନୈରତିମୋହନୈଃ । ଵେଦପାରାଯଣୈଃ ସ୍ତୋତ୍ରୈଃ ପୁରାଣାଦିଭିରପ୍ଯୁତ
ମୋହନୀୟ ଗୀତ, ବେଦ ପାଠ, ସ୍ତୋତ୍ର ଓ ପୁରାଣ ଆଦି ଗାଇ ଏହି ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଆଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ।
ଛତ୍ରଂ ଚ ଚାମରେ ଦ୍ଵେ ଚ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦେଵ୍ଯୈ ସମାହିତଃ । ରାଜୋପଚାରାନ୍ ଶ୍ରୀଦେଵ୍ଯୈ ନିତ୍ଯମେଵ ସମର୍ପଯେତ୍
ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଛତା ଓ ଦୁଇଟି ଚାମର ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ରାଜସମ୍ମାନ ନିତ୍ୟ ଶ୍ରୀଦେବୀଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାଂ ନମସ୍କାରଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଦେଵ୍ଯା ଅନେକଧା । କ୍ଷମାପଯେଜ୍ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀଂ ଜଗଦମ୍ବାଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ପରିକ୍ରମା ଓ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଜଗତର ମାଆଁ ଓ ପାଳନକାରୀଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଖ୍ଷମା ଚାହିଁବା ଉଚିତ।
ସକୃତ୍ସ୍ମରଣମାତ୍ରେଣ ଯତ୍ର ଦେଵୀ ପ୍ରସୀଦତି । ଏତାଦୃଶୋପଚାରୈଶ୍ଚ ପ୍ରସୀଦେଦତ୍ର କଃ ସ୍ମଯଃ
କେବଳ ଏକଥର ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ଦେବୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଏପରି ଉପଚାରରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାରେ କିଏ ସନ୍ଦେହ କରିବ?
ସ୍ଵଭାଵତୋ ଭଵେନ୍ମାତା ପୁତ୍ରେଽତିକରୁଣାଵତୀ । ତେନ ଭକ୍ତୌ କୃତାଯାଂ ତୁ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ କିଂ ତତଃ ପରମ୍
ମାଆଁ ସ୍ୱଭାବରୁ ପୁଅପାଇଁ ଅତି କରୁଣାମୟୀ; ତେଣୁ ଭକ୍ତି କଲେ ତାପରେ ଆଉ କଣ କୁହିବାକୁ ଅଛି?
ଅତ୍ର ତେ କଥଯିଷ୍ଯାମି ପୁରାଵୃତ୍ତଂ ସନାତନମ୍ । ବୃହଦ୍ରଥସ୍ଯ ରାଜର୍ଷେଃ ପ୍ରିଯଂ ଭକ୍ତିପ୍ରଦାଯକମ୍
ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁରୁଣା ଏକ କଥା କହିବି, ଯାହା ରାଜାର୍ଷି ବୃହଦ୍ରଥଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ଭକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
ଚକ୍ରଵାକୋଽଭଵତ୍ପକ୍ଷୀ କ୍ଵଚିଦ୍ଦେଶେ ହିମାଲଯେ । ଭ୍ରମନ୍ନାନାଵିଧାନ୍ଦେଶାନ୍ଯଯୌ କାଶୀପୁରଂ ପ୍ରତି
ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳରେ କେଉଁଠି ଏକ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଥିଲା; ବିଭିନ୍ନ ଦେଶ ଘୁରି ଶେଷରେ ସେ କାଶୀ ନଗରକୁ ଗଲା।
ଅନ୍ନପୂର୍ଣାମହାସ୍ଥାନେ ପ୍ରାରବ୍ଧଵଶତୋ ଦ୍ଵିଜଃ । ଜଗାମ ଲୀଲଯା ତତ୍ର କଣଲୋଭାଦନାଥଵତ୍
ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣା ମହାପୀଠରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଧାନ୍ୟ ଲୋଭରେ ଅନାଥ ଭଳି ଖେଳିଖେଳି ଶେଉଁଠିକୁ ଗଲେ।
କୃତ୍ଵା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାମେକାଂ ଜଗାମ ସ ଵିହାଯସା । ଦେଶାନ୍ତରଂ ଵିହାଯୈଵ ପୁରୀଂ ମୁକ୍ତିପ୍ରଦାଯିନୀମ୍
ସେ ଏକଥର ପରିକ୍ରମା କରି, ଆକାଶ ମାଗଣା ଶେଉଁଠି ଛାଡ଼ି ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା ପୁରୀକୁ ଚଲିଗଲେ।
କାଲାନ୍ତରେ ମମାରାସୌ ଗତଃ ସ୍ଵର୍ଗପୁରୀଂ ପ୍ରତି । ବୁଭୁଜେ ଵିଷଯାନ୍ସର୍ଵାନ୍ ଦିଵ୍ଯରୂପଧରୋ ଯୁଵା
ସମୟ କ୍ରମରେ ସେ ପୁରୁଷ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ସ୍ୱର୍ଗପୁରୀକୁ ଗଲେ; ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଯୁବକ ଭାବେ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଭୋଗ କଲେ।
କଲ୍ପଦ୍ଵଯଂ ତଥା ଭୁକ୍ତ୍ଵା ପୁନଃ ପ୍ରାପ ଭୁଵଂ ପ୍ରତି । କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ କୁଲେ ଜନ୍ମ ପ୍ରାପ ସର୍ଵୋତ୍ତମୋତ୍ତମମ୍
ଏଭଳି ଦୁଇ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କରି, ପୁଣି ସେ ପୃଥିବୀରେ ଉତ୍ତମ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ବୃହଦ୍ରଥେତି ନାମ୍ନାଭୂତ୍ପ୍ରସିଦ୍ଧଃ କ୍ଷିତିମଣ୍ଡଲେ । ମହାଯଜ୍ଵା ଧାର୍ମିକଶ୍ଚ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ସେ ବୃହଦ୍ରଥ ନାମରେ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ; ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ଥିଲେ।
ତ୍ରିକାଲଜ୍ଞଃ ସାର୍ଵଭୌମୋ ଯମୀ ପରପୁରଞ୍ଜଯଃ । ପୂର୍ଵଜନ୍ମସ୍ମୃତିସ୍ତସ୍ଯ ଵର୍ତତେ ଦୁର୍ଲଭା ଭୁଵି
ତିନି କାଳ ଜାଣିଥିବା, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ଶାସକ, ଶତ୍ରୁ ନଗର ଜୟ କରିଥିବା ଏବଂ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ଯାହା ଭୂମିରେ ଦୁର୍ଲଭ, ସେ ତାହା ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା କିଂଵଦନ୍ତୀଂ ମୁନଯଃ ସମୁପାଗତାଃ । କୃତାତିଥ୍ଯା ନୃପେନ୍ଦ୍ରେଣ ଵିଷ୍ଟରେଷୂଷୁରେଵ ତେ
ଏହି ଖବର ଶୁଣି, ମୁନିମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ; ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତିଥି ସମ୍ମାନ ପାଇ, ସେମାନେ ସେଠାରେ ରହିଲେ।
ପପ୍ରଚ୍ଛୁର୍ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ସଂଶଯୋଽସ୍ତି ମହାନ୍ନୃପ । କେନ ପୁଣ୍ଯପ୍ରଭାଵେଣ ପୂର୍ଵଜନ୍ମସ୍ମୃତିସ୍ତଵ
ସମସ୍ତ ମୁନି ଜଣାଇଲେ, 'ହେ ମହାରାଜ, ଆମେ ବଡ଼ ସନ୍ଦେହରେ ଅଛୁ; କେଉଁ ପୁଣ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ଆପଣଙ୍କୁ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ମିଳିଛି?'
ତ୍ରିକାଲଜ୍ଞାନମେଵାପି କେନ ପୁଣ୍ଯପ୍ରଭାଵତଃ । ଜ୍ଞାନଂ ତଵେତି ତଜ୍ଜ୍ଞାତୁମାଗତାଃ ସ୍ମ ତଵାନ୍ତିକମ୍
'ତିନି କାଳର ଜ୍ଞାନ କେଉଁ ପୁଣ୍ୟର ଫଳରେ ଆପଣ ପାଇଛନ୍ତି? ଆମେ ଏହି ଜ୍ଞାନର କାରଣ ଜାଣିବାକୁ ଆସିଛୁ।'
ଵଦ ନିର୍ଵ୍ଯାଜଯା ଵୃତ୍ତ୍ଯା ତଦସ୍ମାକଂ ଯଥାତଥମ୍ । ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଇତି ତେଷାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜା ପରମଧାର୍ମିକଃ
'ସଠିକ ଭାବରେ ଏହାକୁ ଆମକୁ କହନ୍ତୁ, ଯଥାଯଥ୍ୟ ଭାବେ।' ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ପରମ ଧାର୍ମିକ ରାଜା—
ଉଵାଚ ସକଲଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ତ୍ରିକାଲଜ୍ଞାନକାରଣମ୍ । ଶ୍ରୂଯତାଂ ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ମମ ଜ୍ଞାନସ୍ଯ କାରଣମ୍
ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ, 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତିନି କାଳ ଜ୍ଞାନର କାରଣ ଶୁଣନ୍ତୁ; ମୋ ଜ୍ଞାନର କାରଣ ମୁଁ କହୁଛି।'
ଚକ୍ରଵାକଃ ସ୍ଥିତଃ ପୂର୍ଵଂ ନୀଚଯୋନିଗତୋଽପି ଵା । ଅଜ୍ଞାନତୋଽପି କୃତଵାନନ୍ନପୂର୍ଣାପ୍ରଦକ୍ଷିଣାମ୍
'ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ଏକ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଭାବେ ନିମ୍ନ ଜନ୍ମରେ ଥିଲି, ଅଜ୍ଞାନରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍କୁ ଅଧୂରା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିଥିଲି।'
ତେନ ପୁଣ୍ଯପ୍ରଭାଵେଣ ସ୍ଵର୍ଗେ କଲ୍ପଦ୍ଵଯସ୍ଥିତିଃ । ତ୍ରିକାଲଜ୍ଞାନତାପ୍ଯସ୍ମିନ୍ନଭୂଜ୍ଜନ୍ମନି ସୁଵ୍ରତାଃ
'ସେହି ପୁଣ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ଦୁଇ କଳ୍ପ ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହିଲି, ଏହି ଜନ୍ମରେ ମୁଁ ତିନି କାଳ ଜ୍ଞାନ ପାଇଛି, ହେ ସୁବ୍ରତମାନେ।'
କୋ ଵେଦ ଜଗଦମ୍ବାଯାଃ ପଦସ୍ମୃତିଫଲଂ କିଯତ୍ । ସ୍ମୃତ୍ଵା ତନ୍ମହିମାନଂ ତୁ ପତନ୍ତ୍ଯଶ୍ରୂଣି ମେଽନିଶମ୍
'ଜଗଦମ୍ବାଙ୍କର ପଦସ୍ମୃତିର ଫଳ କେତେ ଅଛି, କିଏ ଜାଣିପାରିବ? ତାଙ୍କର ମହିମା ସ୍ମରଣ କରି, ମୋର ଚକୁଁରୁ ନିରନ୍ତର ଅଶ୍ରୁ ପଡ଼େ।'
ଧିଗସ୍ତୁ ଜନ୍ମ ତେଷାଂ ଵୈ କୃତଘ୍ନାନାଂ ତୁ ପାପିନାମ୍ । ଯେ ସର୍ଵମାତରଂ ଦେଵୀଂ ସ୍ଵୋପାସ୍ଯାଂ ନ ଭଜନ୍ତି ହି
'ଯେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କର ମା ଦେବୀଙ୍କୁ, ନିଜର ଉପାସ୍ୟା ଭାବେ ଭଜନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ କୃତଘ୍ନ ଓ ପାପୀ; ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ ଅପମାନଜନକ।'
ନ ଶିଵୋପାସନା ନିତ୍ଯା ନ ଵିଷ୍ଣୂପାସନା ତଥା । ନିତ୍ଯୋପାସ୍ତିଃ ପରା ଦେଵ୍ଯା ନିତ୍ଯା ଶ୍ରୁତ୍ଯୈଵ ଚୋଦିତା
'ନିତ୍ୟ ଶିବ ଉପାସନା, କିମ୍ବା ବିଷ୍ଣୁ ଉପାସନା ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ନିତ୍ୟ ଉପାସ୍ୟା ହେଉଛନ୍ତି ପରା ଦେବୀ, ଏହି ନିୟମ ସ୍ରୁତିରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।'