ଵିଷ୍ଣୁତ୍ଵଂ ଲଭତେ ମର୍ତ୍ଯୋ ଯତ୍ସୁରେଷ୍ଵପି ଦୁର୍ଲଭମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁନୈତଦ୍ଵ୍ରତଂ ପୂର୍ଵଂ କୃତଂ ସ୍ଵପଦଲବ୍ଧଯେ
ମାନବ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ ଦଶା ପାଏ, ଯାହା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ; ପୂର୍ବରୁ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜ ପଦ ପାଇଁ ଏହି ବ୍ରତ କରିଥିଲେ।
ଶତକୋଟିଭିରପ୍ଯେଵଂ ସୂତ୍ରାତ୍ମତ୍ଵଂ ଵ୍ରଜେଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଵ୍ରତମେତତ୍ପୁରା ସମ୍ଯକ୍କୃତଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
ଶତ କୋଟି ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସୂତ୍ରାତ୍ମା ଦଶା ପାଏ; ଏହି ବ୍ରତ ପୂର୍ବରୁ ଭଲ ଭାବେ, ଭକ୍ତି ଓ ଉତ୍ସାହ ସହିତ କରାଯାଇଥିଲା।
ତେନ ଵ୍ରତପ୍ରଭାଵେଣ ହିରଣ୍ଯୋଦରତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । ଜପାକୁସୁମପୁଷ୍ପସ୍ଯ ବନ୍ଧୂକକୁସୁମସ୍ଯ ଚ
ସେଇ ବ୍ରତର ପ୍ରଭାବରେ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ଦଶା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଜବା ଫୁଲ ଓ ବନ୍ଧୁକ ଫୁଲ ବିଷୟରେ,
ଦାଡିମୀକୁସୁମସ୍ଯାପି ଵିଧିରେଷ ଉଦୀରିତଃ । ଏଵମନ୍ଯାନି ପୁଷ୍ପାଣି ଶ୍ରୀଦେଵ୍ଯୈ ଵିଧିନାର୍ପଯେତ୍
ଦାଡିମ୍ବ ଫୁଲ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମରେ ଆସେ; ଏଭଳି ଅନ୍ୟ ଫୁଲମାନେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୀଦେବୀଙ୍କୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଫଲସ୍ଯାନ୍ତଂ ନ ଜାନାତୀଶ୍ଵରୋଽପି ସଃ । ତତ୍ତଦୃତୂଦ୍ଭଵୈଃ ପୁଷ୍ପୈର୍ନାମସାହସ୍ରସଂଖ୍ଯଯା
ଏହାର ପୁଣ୍ୟ ଫଳ କେତେ ଅଛି, ତାହା ଭଗବାନ୍ ମଧ୍ୟ ଜାଣିନାହାନ୍ତି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଋତୁରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା, ହଜାର ନାମ ସଂଖ୍ୟାରେ,
ସମର୍ପଯେନ୍ମହାଦେଵ୍ଯୈ ପ୍ରତିଵର୍ଷମତନ୍ଦ୍ରିତଃ । ଯ ଏଵଂ କୁରୁତେ ଭକ୍ତ୍ଯା ମହାପାତକସଂଯୁତଃ
ପ୍ରତିବର୍ଷ ଅଲସ୍ୟ ଛାଡି ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ଯିଏ ଏଭଳି ଭକ୍ତି ସହିତ କରେ, ସେ ବଡ଼ ପାପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ,
ଉପପାତକଯୁକ୍ତୋଽପି ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାତକୈଃ । ଦେହାନ୍ତେ ଶ୍ରୀପଦାମ୍ଭୋଜଂ ଦୁର୍ଲଭଂ ଦେଵସତ୍ତମୈଃ
ଉପପାପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ଶରୀର ଛାଡ଼ିବା ବେଳେ, ଯେଉଁ ଶ୍ରୀଙ୍କ ପଦକମଳ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ, ସେଉଁଠି ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ପ୍ରାପ୍ନୋତି ସାଧକଵରୋ ମୁନେ ନାସ୍ତ୍ଯତ୍ର ସଂଶଯଃ । କୃଷ୍ଣାଗୁରୁଂ ସକର୍ପୂରଂ ଚନ୍ଦନେନ ସମନ୍ଵିତମ୍
ହେ ମୁନି, ସେ ସାଧକ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କୃଷ୍ଣାଗୁରୁ, କର୍ପୂର ଓ ଚନ୍ଦନ ମିଶାଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ସିଲ୍ହକଂ ଚାଜ୍ଯସଂଯୁକ୍ତଂ ଗୁଗ୍ଗୁଲେନ ସମନ୍ଵିତମ୍ । ଧୂପଂ ଦଦ୍ଯାନ୍ମହାଦେଵ୍ଯୈ ଯେନ ସ୍ଯାଦ୍ଧୂପିତଂ ଗୃହମ୍
ଶିଲ୍ହକ ଓ ଘିଅ ମିଶାଇ ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ ସହିତ ତିଆରି ଧୂପ ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ, ଯାହାର ସୁଗନ୍ଧରେ ଘର ପୂରା ଭରିଯାଏ।
ତେନ ପ୍ରସନ୍ନା ଦେଵେଶୀ ଦଦାତି ଭୁଵନତ୍ରଯମ୍ । ଦୀପଂ କର୍ପୂରଖଣ୍ଡୈଶ୍ଚ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦେଵ୍ଯୈ ନିରନ୍ତରମ୍
ଏହିପରି ସେବାରେ ଦେବୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ସେ ତିନି ଭୁବନ ଦେଇଦିଅନ୍ତି। କର୍ପୂର ଟୁକୁଡ଼ା ଦେଇ ଦୀପ ଜଳାଇ ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ସବୁବେଳେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ସୂର୍ଯଲୋକମଵାପ୍ନୋତି ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା । ଶତଦୀପାଂସ୍ତଥା ଦଦ୍ଯାତ୍ସହସ୍ରାନ୍ଵା ସମାହିତଃ
ଏହା ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଶତଧିକ ଦୀପ କିମ୍ବା ହଜାର ଦୀପ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ନୈଵେଦ୍ଯଂ ପୁରତୋ ଦେଵ୍ଯାଃ ସ୍ଥାପଯେତ୍ପର୍ଵତାକୃତିମ୍ । ଲେହ୍ଯୈଶ୍ଚୋଷ୍ଯୈସ୍ତଥା ପେଯୈଃ ଷଡ୍ରସୈସ୍ତୁ ସମାହିତୈଃ
ମହାଦେବୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପାହାଡ଼ ଆକାରର ନୈବେଦ୍ୟ ରଖିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଥିରେ ଚାଟିବା, ଚବାଇବା ଓ ପିଇବା ଖାଦ୍ୟ, ଛଅ ରସରେ ତିଆରି, ଭକ୍ତି ସହିତ ଦିଆଯିବ।
ନାନାଫଲାନି ଦିଵ୍ଯାନି ସ୍ଵାଦୂନି ରସଵନ୍ତି ଚ । ସ୍ଵର୍ଣପାତ୍ରସ୍ଥିତାନ୍ନାନି ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦେଵ୍ଯୈ ନିରନ୍ତରମ୍
ବିଭିନ୍ନ ଦିବ୍ୟ ଫଳ, ମିଠା ଓ ରସଭରା ଖାଦ୍ୟ, ସୁନାର ପାତ୍ରରେ ରଖି ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ସବୁବେଳେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ତୃପ୍ତାଯାଂ ଶ୍ରୀମହାଦେଵ୍ଯାଂ ଭଵେତ୍ତୃପ୍ତଂ ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍ । ଯତସ୍ତଦାତ୍ମକଂ ସର୍ଵଂ ରଜ୍ଜୌ ସର୍ପୋ ଯଥା ତଥା
ଶ୍ରୀମହାଦେବୀ ତୃପ୍ତ ହେଲେ, ତିନି ଜଗତ ତୃପ୍ତ ହୁଏ, କାରଣ ସମସ୍ତ କିଛି ତାଙ୍କର ଅଂଶ, ଯେପରି ରସିକୁ ସାପ ଭାବି ଦେଖାଯାଏ।
ତତଃ ପାନୀଯକଂ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଛୁଭଂ ଗଙ୍ଗାଜଲଂ ମହତ୍ । କର୍ପୂରଵାଲାସଂଯୁକ୍ତଂ ଶୀତଲଂ କଲଶସ୍ଥିତମ୍
ତାପରେ ଶୁଭ ଗଙ୍ଗାଜଳ, କର୍ପୂର ଓ ଗନ୍ଧ ଘାସ ମିଶାଇ, ଠଣ୍ଡା ଓ କଳଶରେ ରଖି, ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ତାମ୍ବୂଲଂ ଚ ତତୋ ଦେଵ୍ଯୈ କର୍ପୂରଶକଲାନ୍ଵିତମ୍ । ଏଲାଲଵଙ୍ଗସଂଯୁକ୍ତଂ ମୁଖସୌଗନ୍ଧ୍ଯଦାଯକମ୍
ତାପରେ କର୍ପୂର ଟୁକୁଡ଼ା, ଏଲା ଓ ଲବଙ୍ଗ ମିଶାଇ, ମୁହଁକୁ ସୁଗନ୍ଧ ଦେଇଥିବା ତାମ୍ବୁଳ ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।
ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦେଵ୍ଯୈ ମହାଭକ୍ତ୍ଯା ଯେନ ଦେଵୀ ପ୍ରସୀଦତି । ମୃଦଙ୍ଗଵୀଣାମୁରଜଢକ୍କାଦୁନ୍ଦୁଭିନିଃସ୍ଵନୈଃ
ଏହି ସବୁକୁ ଗଭୀର ଭକ୍ତି ସହିତ ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହାରେ ଦେବୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ମୃଦଙ୍ଗ, ବୀଣା, ମୁରଜ, ଢକ୍କା ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭି ଶବ୍ଦରେ ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତ ହେଉ।
ତୋଷଯେଜ୍ଜଗତାଂ ଧାତ୍ରୀଂ ଗାଯନୈରତିମୋହନୈଃ । ଵେଦପାରାଯଣୈଃ ସ୍ତୋତ୍ରୈଃ ପୁରାଣାଦିଭିରପ୍ଯୁତ
ମୋହନୀୟ ଗୀତ, ବେଦ ପାଠ, ସ୍ତୋତ୍ର ଓ ପୁରାଣ ଆଦି ଗାଇ ଏହି ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଆଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ।
ଛତ୍ରଂ ଚ ଚାମରେ ଦ୍ଵେ ଚ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦେଵ୍ଯୈ ସମାହିତଃ । ରାଜୋପଚାରାନ୍ ଶ୍ରୀଦେଵ୍ଯୈ ନିତ୍ଯମେଵ ସମର୍ପଯେତ୍
ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଛତା ଓ ଦୁଇଟି ଚାମର ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ରାଜସମ୍ମାନ ନିତ୍ୟ ଶ୍ରୀଦେବୀଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାଂ ନମସ୍କାରଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଦେଵ୍ଯା ଅନେକଧା । କ୍ଷମାପଯେଜ୍ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀଂ ଜଗଦମ୍ବାଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ପରିକ୍ରମା ଓ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଜଗତର ମାଆଁ ଓ ପାଳନକାରୀଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଖ୍ଷମା ଚାହିଁବା ଉଚିତ।
ସକୃତ୍ସ୍ମରଣମାତ୍ରେଣ ଯତ୍ର ଦେଵୀ ପ୍ରସୀଦତି । ଏତାଦୃଶୋପଚାରୈଶ୍ଚ ପ୍ରସୀଦେଦତ୍ର କଃ ସ୍ମଯଃ
କେବଳ ଏକଥର ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ଦେବୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଏପରି ଉପଚାରରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାରେ କିଏ ସନ୍ଦେହ କରିବ?
ସ୍ଵଭାଵତୋ ଭଵେନ୍ମାତା ପୁତ୍ରେଽତିକରୁଣାଵତୀ । ତେନ ଭକ୍ତୌ କୃତାଯାଂ ତୁ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ କିଂ ତତଃ ପରମ୍
ମାଆଁ ସ୍ୱଭାବରୁ ପୁଅପାଇଁ ଅତି କରୁଣାମୟୀ; ତେଣୁ ଭକ୍ତି କଲେ ତାପରେ ଆଉ କଣ କୁହିବାକୁ ଅଛି?
ଅତ୍ର ତେ କଥଯିଷ୍ଯାମି ପୁରାଵୃତ୍ତଂ ସନାତନମ୍ । ବୃହଦ୍ରଥସ୍ଯ ରାଜର୍ଷେଃ ପ୍ରିଯଂ ଭକ୍ତିପ୍ରଦାଯକମ୍
ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁରୁଣା ଏକ କଥା କହିବି, ଯାହା ରାଜାର୍ଷି ବୃହଦ୍ରଥଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ଭକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
ଚକ୍ରଵାକୋଽଭଵତ୍ପକ୍ଷୀ କ୍ଵଚିଦ୍ଦେଶେ ହିମାଲଯେ । ଭ୍ରମନ୍ନାନାଵିଧାନ୍ଦେଶାନ୍ଯଯୌ କାଶୀପୁରଂ ପ୍ରତି
ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳରେ କେଉଁଠି ଏକ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଥିଲା; ବିଭିନ୍ନ ଦେଶ ଘୁରି ଶେଷରେ ସେ କାଶୀ ନଗରକୁ ଗଲା।
ଅନ୍ନପୂର୍ଣାମହାସ୍ଥାନେ ପ୍ରାରବ୍ଧଵଶତୋ ଦ୍ଵିଜଃ । ଜଗାମ ଲୀଲଯା ତତ୍ର କଣଲୋଭାଦନାଥଵତ୍
ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣା ମହାପୀଠରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଧାନ୍ୟ ଲୋଭରେ ଅନାଥ ଭଳି ଖେଳିଖେଳି ଶେଉଁଠିକୁ ଗଲେ।
କୃତ୍ଵା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାମେକାଂ ଜଗାମ ସ ଵିହାଯସା । ଦେଶାନ୍ତରଂ ଵିହାଯୈଵ ପୁରୀଂ ମୁକ୍ତିପ୍ରଦାଯିନୀମ୍
ସେ ଏକଥର ପରିକ୍ରମା କରି, ଆକାଶ ମାଗଣା ଶେଉଁଠି ଛାଡ଼ି ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା ପୁରୀକୁ ଚଲିଗଲେ।
କାଲାନ୍ତରେ ମମାରାସୌ ଗତଃ ସ୍ଵର୍ଗପୁରୀଂ ପ୍ରତି । ବୁଭୁଜେ ଵିଷଯାନ୍ସର୍ଵାନ୍ ଦିଵ୍ଯରୂପଧରୋ ଯୁଵା
ସମୟ କ୍ରମରେ ସେ ପୁରୁଷ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ସ୍ୱର୍ଗପୁରୀକୁ ଗଲେ; ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଯୁବକ ଭାବେ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଭୋଗ କଲେ।
କଲ୍ପଦ୍ଵଯଂ ତଥା ଭୁକ୍ତ୍ଵା ପୁନଃ ପ୍ରାପ ଭୁଵଂ ପ୍ରତି । କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ କୁଲେ ଜନ୍ମ ପ୍ରାପ ସର୍ଵୋତ୍ତମୋତ୍ତମମ୍
ଏଭଳି ଦୁଇ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କରି, ପୁଣି ସେ ପୃଥିବୀରେ ଉତ୍ତମ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ବୃହଦ୍ରଥେତି ନାମ୍ନାଭୂତ୍ପ୍ରସିଦ୍ଧଃ କ୍ଷିତିମଣ୍ଡଲେ । ମହାଯଜ୍ଵା ଧାର୍ମିକଶ୍ଚ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ସେ ବୃହଦ୍ରଥ ନାମରେ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ; ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ଥିଲେ।
ତ୍ରିକାଲଜ୍ଞଃ ସାର୍ଵଭୌମୋ ଯମୀ ପରପୁରଞ୍ଜଯଃ । ପୂର୍ଵଜନ୍ମସ୍ମୃତିସ୍ତସ୍ଯ ଵର୍ତତେ ଦୁର୍ଲଭା ଭୁଵି
ତିନି କାଳ ଜାଣିଥିବା, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ଶାସକ, ଶତ୍ରୁ ନଗର ଜୟ କରିଥିବା ଏବଂ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ଯାହା ଭୂମିରେ ଦୁର୍ଲଭ, ସେ ତାହା ଧାରଣ କରିଥିଲେ।