ଶଲ୍ଲକୀମାଧଵୀପୁଷ୍ପମର୍କମନ୍ଦାରପୁଷ୍ପକମ୍ । କେତକୀଂ କର୍ଣିକାରଂ ଚ କଦମ୍ବକୁସୁମଂ ତଥା
ଶଲ୍ଲକୀ, ମାଧବୀ ଫୁଲ, ଅର୍କ, ମନ୍ଦାର ଫୁଲ, କେତକୀ, କର୍ଣ୍ଣିକାର, କଦମ୍ବ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପୁନ୍ନାଗଶ୍ଚମ୍ପକସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ଯୂଥିକାତଗରୌ ତଥା । ଏଵମାଦୀନି ପୁଷ୍ପାଣି ଦେଵୀପ୍ରିଯକରାଣି ଚ
ପୁନ୍ନାଗ, ଚମ୍ପକ, ଯୂଥିକା, ତଗର ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହିପରି ଫୁଲ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ।
ଗୁଗ୍ଗୁଲସ୍ଯ ଭଵେଦ୍ଧୂପୋ ଦୀପଃ ସ୍ଯାତ୍ତିଲତୈଲତଃ । କୃତ୍ଵେତ୍ଥଂ ଦେଵତାପୂଜାଂ ତତୋ ମୂଲମନୁଂ ଜପେତ୍
ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ ଧୂପ ଓ ତିଳ ତେଲର ଦୀପ ଦେଇ, ଏପରି ଭଳି ଦେବତାଙ୍କର ପୂଜା କରି, ପରେ ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ପୂଜାଂ ସମାପ୍ଯୈଵ ଵେଦାଭ୍ଯାସଂ ଚରେଦ୍ବୁଧଃ । ତତଃ ସ୍ଵଵୃତ୍ତ୍ଯା କୁର୍ଵୀତ ପୋଷ୍ଯଵର୍ଗାର୍ଥସାଧନମ୍ । ତୃତୀଯଦିନଭାଗେ ତୁ ନିଯମେନ ଵିଚକ୍ଷଣଃ
ଏପରି ପୂଜା ସମାପ୍ତ କରି, ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ବେଦ ପାଠ କରିବା ଉଚିତ। ତା’ପରେ ନିଜ କାମ କରି, ନିଜ ନିର୍ଭର ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଉପାର୍ଜନ କରିବା ଦରକାର। ଦିନର ତୃତୀୟ ଭାଗରେ ନିୟମ ରେ ଏବଂ ବିବେକ ସହିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ବୃହଦ୍ରଥକଥାନକମ୍ ନାରଦ ଉଵାଚ ପୂଜାଵିଶେଷଂ ଶ୍ରୀଦେଵ୍ଯାଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ମାନଦ । ଯେନାଶ୍ରିତେନ ମନୁଜଃ କୃତକୃତ୍ଯତ୍ଵମାଵହେତ୍
ନାରଦ କହିଲେ: ମୋତେ ଶ୍ରୀଦେବୀଙ୍କର ବିଶେଷ ପୂଜା ପ୍ରଣାଳୀ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ହେଉଛି, ଯାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରି ମଣିଷ ନିଜ କାମ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇପାରିବ।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଦେଵର୍ଷେ ଶୃଣୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶ୍ରୀମତ୍ସୁ ପୂଜନକ୍ରମମ୍ । ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦଂ ସାକ୍ଷାତ୍ସମସ୍ତାପନ୍ନିଵାରଣମ୍
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ହେ ଦେବୃଷି, ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ, ମୁଁ ଏବେ ଶୁଭ ପୂଜା କ୍ରମ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ଯାହା ସିଧାସଳଖ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ।
ଆଚମ୍ଯ ମୌନୀ ସଙ୍କଲ୍ପ୍ଯ ଭୂତଶୁଦ୍ଧ୍ଯାଦିକଂ ଚରେତ୍ । ମାତୃକାନ୍ଯାସପୂର୍ଵଂ ତୁ ଷଡଙ୍ଗନ୍ଯାସମାଚରେତ୍
ଆଚମନ କରି, ମନରେ ସଂକଳ୍ପ ନେଇ, ଭୂତଶୁଦ୍ଧି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମେ ମାତୃକା ନ୍ୟାସ କରି, ପରେ ଷଡଂଗ ନ୍ୟାସ କରିବା ଦରକାର।
ଶଙ୍ଖସ୍ଯ ସ୍ଥାପନଂ କୃତ୍ଵା ସାମାନ୍ଯାର୍ଘ୍ଯଂ ଵିଧାଯ ଚ । ପୂଜାଦ୍ରଵ୍ଯାଣି ଚାସ୍ତ୍ରେଣ ପ୍ରୋକ୍ଷଯେନ୍ମତିମାନ୍ନରଃ
ଶଂଖ ସ୍ଥାପନା କରି, ସାଧାରଣ ଅର୍ଘ୍ୟ ତିଆରି କରି, ପୂଜା ସାମଗ୍ରୀକୁ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଛିଟାଇବା ଉଚିତ।
ଗୁରୋରନୁଜ୍ଞାମାଦାଯ ତତଃ ପୂଜାଂ ସମାରଭେତ୍ । ପୀଠପୂଜାଂ ପୁରା କୃତ୍ଵା ଦେଵୀଂ ଧ୍ଯାଯେତ୍ତତଃ ପରମ୍
ଗୁରୁଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ, ପୂଜା ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମେ ପୀଠ ପୂଜା କରି, ତା’ପରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦରକାର।
ଆସନାଦ୍ଯୁପଚାରୈଶ୍ଚ ଭକ୍ତିପ୍ରେମଯୁତଃ ସଦା । ସ୍ନାପଯେତ୍ପରଦେଵୀଂ ତାଂ ପଞ୍ଚାମୃତରସାଦିଭିଃ
ଆସନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପଚାର ସହିତ, ସଦା ଭକ୍ତି ଓ ପ୍ରେମରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ପଞ୍ଚାମୃତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପରାଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇବା ଉଚିତ।
ପୌଣ୍ଡ୍ରେକ୍ଷୁରସପୂର୍ଣୈସ୍ତୁ କଲଶୈଃ ଶତସଂଖ୍ଯକୈଃ । ସ୍ତାପଯେଦ୍ଯୋ ମହେଶାନୀଂ ନ ସ ଭୂଯୋଽଭିଜାଯତେ
ଯିଏ ଶୁଧ୍ଧ ଇଖୁ ରସରେ ଭରା ଶତ କଳଶ ଦ୍ୱାରା ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନା କରେ, ସେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ।
ଯଶ୍ଚ ଚୂତରସୈରେଵଂ ସ୍ନାପଯେଜ୍ଜଗଦମ୍ବିକାମ୍ । ଵେଦପାରାଯଣଂ କୃତ୍ଵା ରସେନେକ୍ଷୂଦ୍ଭଵେନ ଵା
ଏଭଳି ଯିଏ ଆମ୍ବ ରସରେ ଜଗଦମ୍ବାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଏ, କିମ୍ବା ଇଖୁ ରସ ଦେଇ ବେଦ ପାଠ କରେ, ସେ ଏହି ଫଳ ପାଏ।
ତଦ୍ଗେହଂ ନ ତ୍ଯଜେନ୍ନିତ୍ଯଂ ରମା ଚୈଵ ସରସ୍ଵତୀ । ଯସ୍ତୁ ଦ୍ରାକ୍ଷାରସେନୈଵ ଵେଦପାରାଯଣଂ ଚରନ୍
ଏପରି ଘରରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀ ସଦା ବସନ୍ତି, କେବେ ଛାଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ। ଯିଏ ଦ୍ରାକ୍ଷା ରସ ଦେଇ ବେଦ ପାଠ କରେ—
ଅଭିଷିଞ୍ଚେନ୍ମହେଶାନୀଂ ସକୁଟୁମ୍ବୋ ନରୋତ୍ତମଃ । ରସରେଣୁପ୍ରମାଣଂ ଚ ଦେଵୀଲୋକେ ମହୀଯତେ
—ଏବଂ ନିଜ ପରିବାର ସହିତ ମହେଶାନୀଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଏ, ଯେତେ ରସ ଓ ଚୁରୁଣି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ, ତାହା ଅନୁଯାୟୀ ଦେବୀଙ୍କ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
କର୍ପୂରାଗୁରୁକାଶ୍ମୀରକସ୍ତୂରୀପଙ୍କପଙ୍କିଲୈଃ । ସଲିଲୈଃ ସ୍ନାପଯେଦ୍ଦେଵୀଂ ଵେଦପାରାଯଣଂ ଚରନ୍
କର୍ପୂର, ଅଗୁରୁ, କେଶର ଓ କସ୍ତୂରୀ ମିଶିତ ପାଣିରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଏ ଓ ବେଦ ପାଠ କରେ, ତେବେ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
ଭସ୍ମୀଭଵନ୍ତି ପାପାନି ଶତଜନ୍ମାର୍ଜିତାନି ଚ । ଯୋ ଦୁଗ୍ଧକଲଶୈର୍ଦେଵୀଂ ସ୍ତାପଯେଦ୍ଵେଦପାଠତଃ
ଯିଏ ଦୁଧର କଳଶ ଦ୍ୱାରା ବେଦ ପାଠ ସମୟରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନା କରେ, ସେ ଶତ ଜନ୍ମର ସଂଚିତ ପାପ ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ି ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଏ।
ଆକଲ୍ପଂ ସ ଵସେନ୍ନିତ୍ଯଂ ତସ୍ମିନ୍ ଵୈ କ୍ଷୀରସାଗରେ । ଯସ୍ତୁ ଦଧ୍ନାଭିଷିଞ୍ଚେତ୍ତାଂ ଦଧିକୁଲ୍ଯାପତିର୍ଭଵେତ୍
ସେ ଯେତେ ଦିନ ଇଚ୍ଛା କରିବେ, ସେତେ ଦିନ ଦୁଧର ସାଗରରେ ବସିପାରିବେ। ଯିଏ ଦହି ଦେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଏ, ସେ ଦହି ନଦୀର ମାଲିକ ହୁଏ।
ମଧୁନା ଚ ଧୃତେନୈଵ ତଥା ଶର୍କରଯାପି ଚ । ସ୍ନାପଯେନ୍ମଧୁକୁଲ୍ଯାଦିନଦୀନାଂ ସ ପତିର୍ଭଵେତ୍
ମଧୁ, ଘିଅ ଓ ଚିନି ଦେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ, ସେ ମଧୁ ଓ ଏପରି ନଦୀମାନଙ୍କର ମାଲିକ ହୁଏ।
ସହସ୍ରକଲଶୈର୍ଦେଵୀଂ ସ୍ନାପଯନ୍ଭକ୍ତିତତ୍ପରଃ । ଇହ ଲୋକେ ସୁଖୀ ଭୂତ୍ଵାପ୍ଯନ୍ଯଲୋକେ ସୁଖୀ ଭଵେତ୍
ଯିଏ ହଜାର କଳଶ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତି ସହିତ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଏ, ସେ ଏହି ଲୋକରେ ଓ ପରଲୋକରେ ସୁଖୀ ହୁଏ।
କ୍ଷୌମଂ ଵସ୍ତ୍ରଦ୍ଵଯଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵାଯୁଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି । ରତ୍ନନିର୍ମିତଭୂଷାଣାଂ ଦାତା ନିଧିପତିର୍ଭଵେତ୍
କ୍ଷୌମ ବସ୍ତ୍ର ଦୁଇଟି ଦାନ କରିଲେ, ସେ ବାୟୁ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ରତ୍ନରେ ତିଆରି ଗହଣା ଦାନ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଧନର ମାଲିକ ହୁଏ।
କାଶ୍ମୀରଚନ୍ଦନଂ ଦତ୍ତ୍ଵା କସ୍ତୂରୀବିନ୍ଦୁଭୂଷିତମ୍ । ତଥା ସୀମନ୍ତସିନ୍ଦୂରଂ ଚରଣେଽଲକ୍ତପତ୍ରକମ୍
କାଶ୍ମୀର ଚନ୍ଦନ ଓ ତାହାରେ କସ୍ତୂରୀର ଏକ ବିନ୍ଦୁ ଲଗାଇ, ସେପରି ସୀମନ୍ତରେ ସିନ୍ଧୂର ଓ ପାଦରେ ଆଲତା ଦେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଇନ୍ଦ୍ରାସନେ ସମାରୂଢୋ ଭଵେଦ୍ଦେଵପତିଃ ପରଃ । ପୁଷ୍ପାଣି ଵିଵିଧାନ୍ଯାହୁଃ ପୂଜାକର୍ମଣି ସାଧଵଃ
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆସନରେ ବସିଲେ, ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଠାକୁର ହୁଏ; ଧର୍ମିକମାନେ କହନ୍ତି, ପୂଜାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫୁଲ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।
ତାନି ଦତ୍ତ୍ଵା ଯଥାଲାଭଂ କୈଲାସଂ ଲଭତେ ସ୍ଵଯମ୍ । ବିଲ୍ଵପତ୍ରାଣ୍ଯମୋଘାନି ଯୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ପରଶକ୍ତଯେ
ଯେଉଁଠିକି ଯେପରି ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ, ତାହା ଦେଇଲେ ନିଜେ କୈଳାସ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ; ଯିଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ବିଲ୍ବପତ୍ର ଦେଉଛି, ସେ କେବେ ବିଫଳ ହୁଏନି।
ତସ୍ଯ ଦୁଃଖଂ କଦାଚିଚ୍ଚ କ୍ଵଚିଚ୍ଚ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି । ବିଲ୍ଵପତ୍ରତ୍ରଯେ ରକ୍ତଚନ୍ଦନେନ ତୁ ସଂଲ୍ଲିଖେତ୍
ତାଙ୍କ ପାଇଁ କେବେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ କିମ୍ବା ସମୟରେ ଦୁଃଖ ଆସିବ ନାହିଁ; ବିଲ୍ବପତ୍ର ତିନିଟିରେ ଲାଲ ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ସାବଧାନରେ ଲେଖିବା ଉଚିତ।
ମାଯାବୀଜତ୍ରଯଂ ଯତ୍ନାତ୍ସୁସ୍ଫୁଟଂ ଚାତିସୁନ୍ଦରମ୍ । ମାଯାବୀଜାଦିକଂ ନାମ ଚତୁର୍ଥ୍ଯନ୍ତଂ ସମୁଚ୍ଚରେତ୍
ମାୟା ବୀଜ ତିନିଟିକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ଚେଷ୍ଟା କରି ଲେଖିବା ଉଚିତ; ମାୟା ବୀଜ ଓ ତାହା ସହିତ ଥିବା ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ଚତୁର୍ଥୀ ବିଭକ୍ତିରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ନମୋଽନ୍ତଂ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ଦେଵୀଚରଣପଙ୍କଜେ । ସମର୍ପଯେନ୍ମହାଦେଵ୍ଯୈ କୋମଲଂ ତଚ୍ଚ ପତ୍ରକମ୍
'ନମଃ' ଶବ୍ଦରେ ଶେଷ କରି, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତି ସହିତ, ସେଇ କୋମଳ ପତ୍ରଟିକୁ ଦେବୀଙ୍କ ଚରଣ କମଳରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଯ ଏଵଂ କୁରୁତେ ଭକ୍ତ୍ଯା ମନୁତ୍ଵଂ ଲଭତେ ହି ସଃ । ଯସ୍ତୁ କୋଟିଦଲୈରେଵଂ କୋମଲୈରତିନିର୍ମଲୈଃ
ଯିଏ ଏଭଳି ଭକ୍ତି ସହିତ କରେ, ସେ ଦେବତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଯିଏ କୋଟି କୋଟି କୋମଳ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରେ,
ପୂଜଯେଦ୍ଭୁଵନେଶାନୀଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡାଧିପତିର୍ଭଵେତ୍ । କୁନ୍ଦପୁଷ୍ପୈର୍ନଵୀନୈସ୍ତୁ ଲୁଲିତୈରଷ୍ଟଗନ୍ଧତଃ
ସେ ଭୂବନେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଅଧିପତି ହୁଏ; ନୂଆ ଓ ଅଷ୍ଟଗନ୍ଧ ଗନ୍ଧିତ କୁନ୍ଦ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା,
କୋଟିସଙ୍ଖ୍ଯୈଃ ପୂଜଯେତ୍ତୁ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଂ ଲଭେଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍ । ମଲ୍ଲିକାମାଲତୀପୁଷ୍ପୈରଷ୍ଟଗନ୍ଧେନ ଲୋଲିତୈଃ
କୋଟି କୋଟି ସଂଖ୍ୟାରେ ପୂଜା କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପ୍ରଜାପତି ଦଶା ପାଏ; ମଲ୍ଲିକା ଓ ମାଲତୀ ଫୁଲ ଅଷ୍ଟଗନ୍ଧ ଗନ୍ଧିତ ଥିଲେ,
କୋଟିସଙ୍ଖ୍ଯୈଃ ପୂଜଯା ତୁ ଜାଯତେ ସ ଚତୁର୍ମୁଖଃ । ଦଶକୋଟିଭିରପ୍ଯେଵଂ ତୈରେଵ କୁସୁମୈର୍ମୁନେ
କୋଟି କୋଟି ସଂଖ୍ୟାରେ ପୂଜା କଲେ ସେ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ହୁଏ; ମୁନି, ସେଇ ଫୁଲ ଦଶ କୋଟି ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ,