ସର୍ଵଵର୍ଣେ ମହାଦେଵି ସନ୍ଧ୍ଯାଵିଦ୍ଯେ ସରସ୍ଵତି । ଅଜରେ ଅମରେ ଦେଵି ସର୍ଵଦେଵି ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ
ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣର ମହାଦେବୀ, ସନ୍ଧ୍ୟା ଦେବୀ, ସରସ୍ବତୀ, ଅଜର ଓ ଅମର ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ଦେବୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
ତେଜୋଽସୀତ୍ଯାଦିମନ୍ତ୍ରେଣ ଦେଵୀମାଵାହଯେତ୍ତତଃ । ଯତ୍କୃତଂ ତ୍ଵଦନୁଷ୍ଠାନଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ ପୂର୍ଣମସ୍ତୁ ମେ
‘ତୁମେ ତେଜ’ ମନ୍ତ୍ରରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଆବାହନ କରିବା ଉଚିତ। ଆପଣଙ୍କ ପୂଜାରେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି, ସେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ସଫଳ ହେଉ।
ତତଃ ଶାପଵିମୋକ୍ଷାଯ ଵିଧାନଂ ସମ୍ଯଗାଚରେତ୍ । ବ୍ରହ୍ମଶାପସ୍ତତୋ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଚ ତଥୈଵ ଚ
ଏପରେ ଶାପ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ନିୟମିତ ବିଧି ଠିକ୍ ଭାବରେ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି ବ୍ରହ୍ମ ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଶାପ ମୁକ୍ତି ହୁଏ।
ଵସିଷ୍ଠଶାପ ଇତ୍ଯେତତ୍ତ୍ରିଵିଧଂ ଶାପଲକ୍ଷଣମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସ୍ମରଣେନୈଵ ବ୍ରହ୍ମଶାପୋ ନିଵର୍ତତେ
ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଶାପ ଏଭଳି ତିନି ପ୍ରକାରର ଶାପ ଲକ୍ଷଣ ଅଛି। ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ଶାପ ଦୂର ହୁଏ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ମରଣତୋ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଶାପତଃ । ଵସିଷ୍ଠସ୍ମରଣାଦେଵ ତସ୍ଯ ଶାପୋ ଵିନଶ୍ଯତି
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଶାପ ଦୂର ହୁଏ; ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ତାଙ୍କ ଶାପ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
ହୃତ୍ପଦ୍ମମଧ୍ଯେ ପୁରୁଷଂ ପ୍ରମାଣଂ ସତ୍ଯାତ୍ମକଂ ସର୍ଵଜଗତ୍ସ୍ଵରୂପମ୍ । ଧ୍ଯାଯାମି ନିତ୍ଯଂ ପରମାତ୍ମସଂଜ୍ଞଂ ଚିଦ୍ରୂପମେକଂ ଵଚସାମଗମ୍ଯମ୍
ହୃଦୟର ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ, ସତ୍ୟ ମୂଳ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆକାର ଥିବା ପୁରୁଷଙ୍କୁ, ଯିଏ ପରମାତ୍ମା ନାମରେ ଚିତ୍ସ୍ୱରୂପ, ଶବ୍ଦ କିମ୍ବା ବେଦ ଦ୍ୱାରା ଅଗମ୍ୟ, ସେଠିକୁ ମୁଁ ସଦା ଧ୍ୟାନ କରେ।
ଅଥ ନ୍ଯାସଵିଧିଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ସନ୍ଧ୍ଯାଯା ଅଙ୍ଗସମ୍ଭଵମ୍ । ଓଁକାରଂ ପୂର୍ଵଵଦ୍ଯୋଜ୍ଯଂ ତତୋ ମନ୍ତ୍ରାନୁଦୀରଯେତ୍
ଏବେ ମୁଁ ସନ୍ଧ୍ୟାର ଅଙ୍ଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ନ୍ୟାସ ବିଧି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଓଁକାର ଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ, ତାପରେ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଭୂରିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ପାଦାଭ୍ଯାଂ ନମ ଇତ୍ଯେଵ ଚୋଚ୍ଚରେତ୍ । ଭୁଵଃ ପୂର୍ଵଂ ତୁ ଜାନୁଭ୍ଯାଂ ସ୍ଵ: କଟିଭ୍ଯାଂ ନମୋ ଵଦେତ୍
‘ଭୂଃ’ କୁହି ଦୁଇ ପାଦକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ‘ନମଃ’ କୁହିବା ଉଚିତ। ‘ଭୁଃ’ ପୂର୍ବରୁ ଦୁଇ ଗୁଡ଼ିକୁ, ‘ସ୍ୱଃ’ କଟିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ‘ନମଃ’ କୁହିବା ଉଚିତ।
ମହର୍ନାଭ୍ଯୈ ଜନଶ୍ଚୈଵ ହଦଯାଯ ତତସ୍ତପଃ । କଣ୍ଠାଯ ଚ ତତଃ ସତ୍ଯଂ ଲଲାଟେ ପରିକୀର୍ତଯେତ୍
‘ମହଃ’ ନାଭିକୁ, ‘ଜନ’ ହୃଦୟକୁ, ‘ତପଃ’ କଣ୍ଠକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଶେଷରେ ‘ସତ୍ୟ’ ଲଳାଟକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠାଭ୍ଯାଂ ତତ୍ସଵିତୁସ୍ତର୍ଜନୀଭ୍ଯାଂ ଵରେଣ୍ଯକମ୍ । ଭର୍ଗୋ ଦେଵସ୍ଯ ମଧ୍ଯାଭ୍ଯାଂ ଧୀମହୀତ୍ଯେଵ କୀର୍ତଯେତ୍
ଦୁଇ ଅଙ୍ଗୁଠିରେ ‘ତତ୍ ସବିତୁ’, ତରଜି ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ‘ବରେଣ୍ୟମ୍’, ମଧ୍ୟମ ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ‘ଭର୍ଗୋ ଦେବସ୍ୟ’, ଅନାମିକା ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ‘ଧୀମହି’ କୁହିବା ଉଚିତ।
ଅନାମାଭ୍ଯାଂ କନିଷ୍ଠାଭ୍ଯାଂ ଧିଯୋ ଯୋ ନ: ପଦଂ ଵଦେତ୍ । ପ୍ରଚୋଦଯାତ୍କରପୃଷ୍ଠତଲଯୋର୍ଵିନ୍ଯସେତ୍ସୁଧୀ:
ଯେଉଁମାନେ ଅନାମିକା ଏବଂ କନିଷ୍ଠା ଆଙ୍ଗୁଠି ଦ୍ୱାରା 'ଧିଯୋଯୋନଃ' ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଏହି ଦୁଇ ଆଙ୍ଗୁଠିକୁ ହାତର ପଛପଟେ ରଖିବା ଉଚିତ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ବୁଦ୍ଧିର ଉନ୍ନତି ହେଉ।
ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମନେ ତତ୍ସଵିତୁର୍ହୃଦଯାଯ ନମସ୍ତଥା । ଵିଷ୍ଣ୍ଵାତ୍ମନେ ଵରେଣ୍ଯଂ ଚ ଶିରସେ ନମ ଇତ୍ଯପି
'ତତ୍ସବିତୁର୍' ମନ୍ତ୍ରକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଆତ୍ମାର ଭାବେ ହୃଦୟରେ ନମସ୍କାର କରିବା, 'ବରେଣ୍ୟମ୍' ମନ୍ତ୍ରକୁ ବିଷ୍ଣୁ ଆତ୍ମାର ଭାବେ ମୁଣ୍ଡରେ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।
ଭର୍ଗୋ ଦେଵସ୍ଥ ରୁଦ୍ରାତ୍ମନେ ଶିଖାଯୈ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ । ଶକ୍ତ୍ଯାତ୍ମନେ ଧୀମହୀତି କଵଚାଯ ତତଃ ପରମ୍
'ଭର୍ଗୋ ଦେବସ୍' ମନ୍ତ୍ରକୁ ରୁଦ୍ର ଆତ୍ମାର ଭାବେ ଶିଖାରେ ରଖିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି, 'ଧୀମହି' ମନ୍ତ୍ରକୁ ଶକ୍ତି ଆତ୍ମାର ଭାବେ କବଚରେ ରଖିବା ଉଚିତ।
କାଲାତ୍ମନେ ଧିଯୋ ଯୋ ନୋ ନେତ୍ରତ୍ରଯ ଉଦୀରିତମ୍ । ପ୍ରଚୋଦଯାଚ୍ଚ ସର୍ଵାତ୍ମନେଽସ୍ତ୍ରାଯ ପରିକୀର୍ତିତମ୍
'ଧିଯୋଯୋନଃ' ମନ୍ତ୍ରକୁ କାଳ ଆତ୍ମାର ଭାବେ ତିନି ଚକ୍ଷୁରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା, ଏବଂ 'ପ୍ରଚୋଦୟାତ୍' ମନ୍ତ୍ରକୁ ସର୍ବାତ୍ମାର ଭାବେ ଅସ୍ତ୍ରରେ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଅକ୍ଷରନ୍ଯାସମେଵାଗ୍ରେ କଥଯାମି ମହାମୁନେ । ଗାଯତ୍ରୀଵର୍ଣସମ୍ଭୂତନ୍ଯାସ: ପାପହରଃ ପର:
ହେ ମହାମୁନି, ଏବେ ମୁଁ ଅକ୍ଷର ନ୍ୟାସ ବିଷୟରେ କହିବି। ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅକ୍ଷର ନ୍ୟାସ ସର୍ବପ୍ରକାର ଦୁଷ୍କର୍ମ ହରିବାରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ।
ପ୍ରଣଵଂ ପୂର୍ଵମୁଚ୍ଚାର୍ଯ ଵର୍ଣନ୍ଯାସଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ । ତତ୍କାରମାଦାଵୁଚ୍ଚାର୍ଯ ପାଦାଙ୍ଗୁଷ୍ଠଦ୍ଵଯେ ନ୍ଯସେତ୍
ପ୍ରଥମେ 'ଓଁ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଅକ୍ଷର ନ୍ୟାସ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ଆରମ୍ଭରେ 'ତ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଦୁଇ ପାଉଁ ଅଂଗୁଠିରେ ଏହା ରଖିବା ଉଚିତ।
ସକାରଂ ଗୁଲ୍ଫଯୋସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ଵିକାରଂ ଜଙ୍ଘଯୋର୍ନ୍ଯସେତ୍ । ଜାନ୍ଵୋସ୍ତୁକାରଂ ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ଊର୍ଵୋଶ୍ଚୈଵ ଵକାରକମ୍
'ସ' ଅକ୍ଷରକୁ ଦୁଇ ଗୁଲ୍ଫରେ, 'ଭି' ଅକ୍ଷରକୁ ଦୁଇ ଗୋଡ଼ର ଗୋଡ଼ାଳିରେ, 'ତୁ' ଅକ୍ଷରକୁ ଦୁଇ ହାଟୁରେ ଏବଂ 'ର' ଅକ୍ଷରକୁ ଦୁଇ ଉରୁରେ ରଖିବା ଉଚିତ।
ରେକାରଂ ଚ ଗୁଦେ ନ୍ଯସ୍ଯ ଣିକାରଂ ଲିଙ୍ଗ ଏଵ ଚ । କଟ୍ଯାଂ ଯକାରମେଵାତ୍ର ଭକାରଂ ନାଭିମଣ୍ଡଲେ
'ରେ' ଅକ୍ଷରକୁ ଗୁଦେ, 'ଣି' ଅକ୍ଷରକୁ ଲିଙ୍ଗରେ, 'ୟ' ଅକ୍ଷରକୁ କଟିରେ ଏବଂ 'ଭ' ଅକ୍ଷରକୁ ନାଭି ମଣ୍ଡଳରେ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଗୋକାରଂ ହୃଦଯେ ନ୍ଯସ୍ଯ ଦେକାରଂ ସ୍ତନଯୋର୍ଦ୍ଵଯୋଃ । ଵକାରଂ ହୃଦି ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଯକାରଂ କଣ୍ଠକୂପକେ
'ଗୋ' ଅକ୍ଷରକୁ ହୃଦୟରେ, 'ଦେ' ଅକ୍ଷରକୁ ଦୁଇ ସ୍ତନରେ, 'ଭ' ଅକ୍ଷରକୁ ହୃଦୟରେ ଏବଂ 'ସ୍ୟ' ଅକ୍ଷରକୁ କଣ୍ଠର ଗଭୀର ସ୍ଥାନରେ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଧୀକାରଂ ମୁଖଦେଶେ ତୁ ମକାରଂ ତାଲୁଦେଶକେ । ହିକାରଂ ନାସିକାଗ୍ରେ ତୁ ଧିକାରଂ ନେତ୍ରମଣ୍ଡଲେ
'ଧୀ' ଅକ୍ଷରକୁ ମୁଁହରେ, 'ମ' ଅକ୍ଷରକୁ ତାଳୁରେ, 'ହି' ଅକ୍ଷରକୁ ନାକର ଟିପରେ ଏବଂ 'ଧୀ' ଅକ୍ଷରକୁ ଦୁଇ ଆଖିର ଅଞ୍ଚଳରେ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଭ୍ରୂମଧ୍ଯେ ଚୈଵ ଯୋକାରଂ ଯୋକାରଂ ଚ ଲଲାଟକେ । ନକାରଂ ଵୈ ପୂର୍ଵମୁଖେ ପ୍ରକାରଂ ଦକ୍ଷିଣେ ମୁଖେ
'ୟୋ' ଅକ୍ଷରକୁ ଭୃକୁଟି ମଧ୍ୟରେ ଏବଂ ଲଳାଟରେ, 'ନ' ଅକ୍ଷରକୁ ମୁଁହର ସାମ୍ନାରେ, 'ପ୍ର' ଅକ୍ଷରକୁ ମୁଁହର ଡାହାଣ ପଟେ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଚୋକାରଂ ପଶ୍ଚିମମୁଖେ ଦକାରଂ ଚୋତ୍ତରେ ମୁଖେ । ଯାକାରଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ତକାରଂ ଵ୍ଯାପକଂ ନ୍ଯସେତ୍
'ଚୋ' ଅକ୍ଷରକୁ ମୁଁହର ପଛପଟେ, 'ଦ' ଅକ୍ଷରକୁ ବାମ ପଟରେ, 'ୟ' ଅକ୍ଷରକୁ ମୁଣ୍ଡର ଶୀର୍ଷରେ ଏବଂ 'ତ' ଅକ୍ଷରକୁ ସମସ୍ତ ଦେହରେ ବ୍ୟାପିତ ଭାବେ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଏତନ୍ନ୍ଯାସଵିଧିଂ କେଚିନ୍ନେଚ୍ଛନ୍ତି ଜପତତ୍ପରାଃ । ତତୋ ଧ୍ଯାଯେନ୍ମହାଦେଵୀଂ ଜଗନ୍ମାତରମମ୍ବିକାମ୍
ଅନେକ ଜପକୁ ଭକ୍ତି ସହ କରୁଥିବା କେତେକ ଲୋକ ଏହି ନ୍ୟାସ ପ୍ରଣାଳୀକୁ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ। ତେଣୁ, ମହାଦେବୀ ଅମ୍ବିକା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଭାସ୍ଵଜ୍ଜପାପ୍ରସୂନାଭାଂ କୁମାରୀଂ ପରମେଶ୍ଵରୀମ୍ । ରକ୍ତାମ୍ବୁଜାସନାରୂଢାଂ ରକ୍ତଗନ୍ଧାନୁଲେପନାମ୍
ଜପା ଫୁଲ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କୁମାରୀ ରୂପିଣୀ, ରକ୍ତ କମଳ ଉପରେ ବସିଥିବା, ରକ୍ତ ଚନ୍ଦନ ଲେପିଥିବା ପରମେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ରକ୍ତମାଲ୍ଯାମ୍ବରଧରାଂ ଚତୁରାସ୍ଯାଂ ଚତୁର୍ଭୁଜାମ୍ । ଦ୍ଵିନେତ୍ରାଂ ସ୍ରୁକ୍ସ୍ରୁଵୋ ମାଲାଂ କୁଣ୍ଡିକାଂ ଚୈଵ ବିଭ୍ରତୀମ୍
ରକ୍ତ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଚାରିଟି ମୁଣ୍ଡ ଓ ଚାରିଟି ହାତ, ଦୁଇଟି ଆଖି, ହାତରେ ହୋମ କୁଣ୍ଡ, ହୋମ ଚମଚ, ମାଳା ଓ କୁଣ୍ଡିକା ଧାରଣ କରୁଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ସର୍ଵାଭରଣସନ୍ଦୀପ୍ତାମୃଗ୍ଵେଦାଧ୍ଯାଯିନୀଂ ପରାମ୍ । ହଂସପତ୍ରାମାହଵନୀଯମଧ୍ଯସ୍ଥାଂ ବ୍ରହ୍ମଦେଵତାମ୍
ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ପରା, ଋଗ୍ବେଦ ପାଠ କରୁଥିବା, ହଂସ ଯାନ ଉପରେ ବସିଥିବା, ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା, ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତା ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଚତୁଷ୍ପଦାମଷ୍ଟକୁକ୍ଷିଂ ସପ୍ତଶୀର୍ଷାଂ ମହେଶ୍ଵରୀମ୍ । ଅଗ୍ନିଵକ୍ତ୍ରାଂ ରୁଦ୍ରଶିଖାଂ ଵିଷ୍ଣୁଚିତ୍ତାଂ ତୁ ଭାଵଯେତ୍
ଚାରିଟି ପାଉଁ, ଅଠଟି ପେଟ, ସାତଟି ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ମହେଶ୍ୱରୀ, ଅଗ୍ନି ମୁଁହ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଚୂଡ଼ା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ ଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ବ୍ରହ୍ମା ତୁ କଵଚଂ ଯସ୍ଯା ଗୋତ୍ରଂ ସାଂଖ୍ଯାଯନଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ଆଦିତ୍ଯମଣ୍ଡଲାନ୍ତଃସ୍ଥାଂ ଧ୍ଯାଯେଦ୍ଦେଵୀଂ ମହେଶ୍ଵରୀମ୍
ଯାହାଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମା କବଚ, ଗୋତ୍ର ସାଂଖ୍ୟାୟନ ବୋଲି ପରିଚିତ, ସେହି ମହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଵିଧାନେନ ଗାଯତ୍ରୀଂ ଵେଦମାତରମ୍ । ତତୋ ମୁଦ୍ରାଃ ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ଦେଵ୍ଯାଃ ପ୍ରୀତିକରାଃ ଶୁଭାଃ
ଏଭଳି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଭାବେ ଗାୟତ୍ରୀ, ଯିଏ ବେଦମାତା, ଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ପରେ, ଦେବୀଙ୍କୁ ଖୁସି କରିଥିବା ଶୁଭ ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକୁ କରିବା ଉଚିତ।
ସୁମୁଖଂ ସପୁଟଂ ଚୈଵ ଵିତତଂ ଵିସ୍ତୃତଂ ତଥା । ଦ୍ଵିମୁଖଂ ତ୍ରିମୁଖଂ ଚୈଵ ଚତୁଷ୍କଂ ପଞ୍ଚକଂ ତଥା
ସୁମୁଖ, ସପୁଟ, ବିତତ, ବିସ୍ତୃତ, ଦ୍ୱିମୁଖ, ତ୍ରିମୁଖ, ଚତୁଷ୍କ, ପଞ୍ଚକ—