ଆରୁହ୍ଯ ତସ୍ଯ ଶିଖରାଣ୍ଯଵାରୁହଦନୁକ୍ରମାତ୍ । ଗତୋ ଯାମ୍ଯଦିଶଂ ଚାପି ଶ୍ରୀଶୈଲଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଵର୍ତ୍ମନି
ସେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରଗୁଡ଼ିକୁ ଏକେକରି ଚଢ଼ି, ପୁଣି ତଳକୁ ଅସି, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ ଶ୍ରୀଶୈଳ ପାହାଡ଼କୁ ଦେଖିଲେ।
ମଲଯାଚଲମାସାଦ୍ଯ ତତ୍ରାଶ୍ରମପରୋଽଭଵତ୍ । ସାପି ଦେଵୀ ତତ୍ର ଵିନ୍ଧ୍ଯମାଗତା ମନୁପୂଜିତା
ସେ ମଲୟ ପାହାଡ଼କୁ ପହଞ୍ଚି, ଏଠି ତପସ୍ୟାରେ ଲାଗିଗଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ମନୁଙ୍କର ପୂଜିତ ଦେବୀ ବିନ୍ଧ୍ୟକୁ ଆସିଥିଲେ।
ଲୋକେଷୁ ପ୍ରଥିତା ଵିନ୍ଧ୍ଯଵାସିନୀତି ଚ ଶୌନକ । ସୂତ ଉଵାଚ ଏତଚ୍ଚରିତ୍ରଂ ପରମଂ ଶତ୍ରୁନାଶନମୁତ୍ତମମ୍
ଶୌନକ, ସେଇ ଦେବୀ ବିନ୍ଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା ବୋଲି ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ସୂତ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଉତ୍ତମ ଓ ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରିବାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯଵିନ୍ଧ୍ଯନଗଯୋରାଖ୍ଯାନଂ ପାପନାଶନମ୍ । ରାଜ୍ଞାଂ ଵିଜଯଦଂ ତଚ୍ଚ ଦ୍ଵିଜାନାଂ ଜ୍ଞାନଵର୍ଧନମ୍
ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର କଥା ପାପ ନାଶ କରେ, ରାଜାମାନେ ଏହା ଶୁଣିଲେ ବିଜୟ ପାଆନ୍ତି, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଜ୍ଞାନରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି।
ଵୈଶ୍ଯାନାଂ ଧାନ୍ଯଧନଦଂ ଶୂଦ୍ରାଣାଂ ସୁଖଦଂ ତଥା । ଧର୍ମାର୍ଥୀ ଧର୍ମମାପ୍ନୋତି ଧନାର୍ଥୀ ଧନମାପ୍ନୁଯାତ୍
ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ଧାନ୍ୟ ଓ ଧନ ପାଆନ୍ତି, ଶୂଦ୍ରମାନେ ସୁଖ ପାଆନ୍ତି, ଯିଏ ଧର୍ମ ଚାହାଏ ସେ ଧର୍ମ ଲାଭ କରେ, ଯିଏ ଧନ ଚାହାଏ ସେ ଧନ ଲାଭ କରେ।
କାମାନଵାପ୍ନୁଯାତ୍କାମୀ ଭକ୍ତ୍ଯା ଚାସ୍ଯ ସକୃଚ୍ଛ୍ରଵାତ୍ । ଏଵଂ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵମନୁର୍ଦେଵୀମାରାଧ୍ଯ ଭକ୍ତିତଃ
ଯିଏ କାମନା କରେ ସେ କାମନା ପୂରଣ କରେ, ଏହି କଥାକୁ ଏକଥର ଭକ୍ତିଭାବରେ ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ଲାଭ ମିଳେ। ଏଭଳି ଭାବରେ ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ମନୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ।
ଲେଭେ ରାଜ୍ଯଂ ଧରାଯାଶ୍ଚ ନିଜମନ୍ଵନ୍ତରାଶ୍ରଯମ୍ । ଇତ୍ଯେତଦ୍ଵର୍ଣିତଂ ସୌମ୍ଯ ମଯା ମନ୍ଵନ୍ତରାଶ୍ରିତମ୍ । ଆଦ୍ଯଂ ଚରିତ୍ରଂ ଶ୍ରୀଦେଵ୍ଯାଃ କିଂ ପୁନଃ କଥଯାମି ତେ
ସେ ଏଭଳି ଭାବରେ ପୃଥିବୀର ରାଜ୍ୟ ଓ ନିଜ ମନ୍ବନ୍ତର ଲାଭ କଲେ। ମୃଦୁଭାବରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ମନ୍ବନ୍ତର ଓ ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରଥମ କଥା କହିଦେଲି। ଏଠାରେ ଆଉ କଣ କହିବି?
ମନୂତ୍ପତ୍ତିଵର୍ଣନମ୍ ଶୌନକ ଉଵାଚ ଆଦ୍ଯୋ ମନ୍ଵନ୍ତରଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଭଵତା ଚାଯମୁତ୍ତମଃ । ଅନ୍ଯେଷାମୁଦ୍ଭଵଂ ବ୍ରୂହି ମନୂନାଂ ଦିଵ୍ଯତେଜସାମ୍
ଶୌନକ କହିଲେ: ଆପଣ ପ୍ରଥମ ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମନ୍ବନ୍ତର ବିଷୟରେ କହିଛନ୍ତି। ଏବେ ଅନ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ତେଜସ୍ବୀ ମନୁମାନେ କିପରି ଜନ୍ମିଥିଲେ, ତାହା କହନ୍ତୁ।
ସୂତ ଉଵାଚ ଏଵମାଦ୍ଯସ୍ଯ ଚୋତ୍ପତ୍ତିଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵସ୍ଯ ହି । ଅନ୍ଯେଷାଂ କ୍ରମଶସ୍ତେଷାଂ ସମ୍ଭୂତିଂ ପରିପୃଚ୍ଛତି
ସୂତ କହିଲେ: ଏଭଳି ପ୍ରଥମ ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ମନୁଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଶୁଣି, ସେ ଅନ୍ୟ ମନୁମାନେ କିପରି ଜନ୍ମିଥିଲେ, ଏକେକରି ପଚାରିଲେ।
ନାରଦଃ ପରମୋ ଜ୍ଞାନୀ ଦେଵୀତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥକୋଵିଦଃ । ନାରଦ ଉଵାଚ ମନୂନାଂ ମେ ସମାଖ୍ଯାହି ସୂତ୍ପତ୍ତିଂ ଚ ସନାତନ
ନାରଦ, ଯିଏ ଦେବୀଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନୀ, ସେ କହିଲେ: "ହେ ସନାତନ, ମନୁମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।"
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ପ୍ରଥମୋଽଯଂ ମନୁଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵ ଉକ୍ତୋ ମହାମୁନେ । ଦେଵ୍ଯାରାଧନତୋ ଯେନ ପ୍ରାପ୍ତଂ ରାଜ୍ଯମକଣ୍ଟକମ୍
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ପ୍ରଥମ ମନୁଙ୍କୁ ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ହେ ମହାମୁନି, ଯିଏ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜି ଅବିରୋଧ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ପ୍ରିଯଵ୍ରତୋତ୍ତାନପାଦୌ ମନୁପୁତ୍ରୌ ମହୌଜସୌ । ରାଜ୍ଯପାଲନକର୍ତାରୌ ଵିଖ୍ଯାତୌ ଵସୁଧାତଲେ
ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଓ ଉତ୍ତାନପାଦ, ପୃଥିବୀରେ ରାଜ୍ୟ ପାଳନକାରୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଦ୍ଵିତୀଯଶ୍ଚ ମନୁଃ ସ୍ଵାରୋଚିଷ ଉକ୍ତୋ ମନୀଷିଭିଃ । ପ୍ରିଯଵ୍ରତସୁତଃ ଶ୍ରୀମାନପ୍ରମେଯପରାକ୍ରମଃ
ଦ୍ୱିତୀୟ ମନୁଙ୍କୁ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି, ସେ ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କର ପୁଅ, ଅପରିମିତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ।
ସ ସ୍ଵାରୋଚିଷନାମାପି କାଲିନ୍ଦୀକୂଲତୋ ମନୁଃ । ନିଵାସଂ କଲ୍ପଯାମାସ ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵପ୍ରିଯଙ୍କରଃ
ସେ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ନାମକ ମନୁ କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀ କୂଳରେ ନିଜ ନିବାସ ଥାପନା କଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ।
ଜୀର୍ଣପତ୍ରାଶନୋ ଭୂତ୍ଵା ତପଃ କର୍ତୁମନୁଵ୍ରତଃ । ଦେଵ୍ଯା ମୂର୍ତିଂ ମୃଣ୍ମଯୀଂ ଚ ପୂଜଯାମାସ ଭକ୍ତିତଃ
ସେ ଝଡ଼ି ପତ୍ର ଖାଇ ତପସ୍ୟାରେ ଲାଗିଥିଲେ, ମାଟିରେ ଦେବୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରି ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିଥିଲେ।
ଏଵଂ ଦ୍ଵାଦଶ ଵର୍ଷାଣି ଵନସ୍ଥସ୍ଯ ତପସ୍ଯତଃ । ଦେଵୀ ପ୍ରାଦୁରଭୂତ୍ତାତ ସହସ୍ରାର୍କସମଦ୍ଯୁତିଃ
ଏଭଳି ଭାବରେ ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ବାରୋଟି ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କଲେ, ତାପରେ ଦେବୀ ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜ ନେଇ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରସନ୍ନା ଦେଵେଶୀ ସ୍ତଵରାଜେନ ସୁଵ୍ରତା । ଦଦୌ ସ୍ଵାରୋଚିଷାଯୈଵ ସର୍ଵମନ୍ଵନ୍ତରାଶ୍ରଯମ୍
ତାପରେ ଦେବୀ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାରାଣୀ, ରାଜାଙ୍କର ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସ୍ୱାରୋଚିଷଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରର ଶକ୍ତି ଓ ଅଧିକାର ଦେଇଦେଲେ।
ଆଧିପତ୍ଯଂ ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀ ତାରିଣୀତି ପ୍ରଥାମଗାତ୍ । ଏଵଂ ସ୍ଵାରୋଚିଷମନୁସ୍ତାରିଣ୍ଯାରାଧନାତ୍ତତଃ
ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ମା' ତାଙ୍କୁ ଶାସକ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କଲେ, ତାଙ୍କୁ 'ତାରିଣୀ' ବୋଲି ଡାକାଯିବାକୁ ଲାଗିଲା। ଏଭଳି ଭାବେ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମା' ତାରିଣୀଙ୍କୁ ପୂଜି ମନ୍ବନ୍ତର ଲାଭ କଲେ।
ଆଧିପତ୍ଯଂ ଚ ଲେଭେ ସ ସର୍ଵାରାତିଵିଵର୍ଜିତମ୍ । ଧର୍ମଂ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଵିଧିଵଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ପୁତ୍ରୈଃ ସମଂ ଵିଭୁଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁମୁକ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କଲେ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଧର୍ମ ସ୍ଥାପନ କରି, ପୁଅମାନେ ସହିତ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ।
ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଜଗାମ ସ୍ଵର୍ଲୋକଂ ନିଜମନ୍ଵନ୍ତରାଶ୍ରଯାତ୍ । ତୃତୀଯ ଉତ୍ତମୋ ନାମ ପ୍ରିଯଵ୍ରତସୁତୋ ମନୁଃ
ସେ ରାଜ୍ୟର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି, ନିଜ ମନ୍ବନ୍ତର ଶେଷରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ତୃତୀୟ ମନୁ, ଉତ୍ତମ ନାମକ, ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ।
ଗଙ୍ଗାକୂଲେ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ଵାଗ୍ଭଵଂ ସଞ୍ଜପନ୍ ରହଃ । ଵର୍ଷାଣି ତ୍ରୀଣ୍ଯୁପଵସନ୍ ଦେଵ୍ଯନୁଗ୍ରହମାଵିଶତ୍
ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଉପବାସ ଓ ତପସ୍ୟା କରି, ଏକାନ୍ତରେ ବାଗ୍ଭବ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି, ତିନି ବର୍ଷ ଉପବାସ କଲେ ଏବଂ ଦେବୀଙ୍କର କୃପା ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
ସ୍ତୁତ୍ଵା ଦେଵୀଂ ସ୍ତୋତ୍ରଵରୈର୍ଭକ୍ତିଭାଵିତମାନସଃ । ରାଜ୍ଯଂ ନିଷ୍କଣ୍ଟକଂ ଲେଭେ ସନ୍ତତିଂ ଚିରକାଲିକୀମ୍
ଭକ୍ତିଭାବରେ ମନ ଭରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଅବିଘ୍ନ ରାଜ୍ୟ ଓ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ବଂଶ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
ରାଜ୍ଯୋତ୍ଥାନ୍ଯାନି ସୌଖ୍ଯାନି ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଧର୍ମାନ୍ଯୁଗସ୍ଯ ଚ । ସୋଽପ୍ଯାଜଗାମ ପଦଵୀଂ ରାଜର୍ଷିଵରଭାଵିତାମ୍
ରାଜ୍ୟର ଆନନ୍ଦ ଓ ତାଙ୍କ ଯୁଗର ଧର୍ମ ଉପଭୋଗ କରି, ସେ ମଧ୍ୟ ରାଜା ଋଷିମାନଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମାର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ଚତୁର୍ଥସ୍ତାମସୋ ନାମ ପ୍ରିଯଵ୍ରତସୁତୋ ମନୁଃ । ନର୍ମଦାଦକ୍ଷିଣେ କୂଲେ ସମାରାଧ୍ଯ ଜଗନ୍ମଯୀମ୍
ଚତୁର୍ଥ ମନୁ, ତାମସ ନାମକ, ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କ ପୁଅ, ନର୍ମଦା ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ମା'ଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲେ।
ମହେଶ୍ଵରୀଂ କାମରାଜକୂଟଜାପପରାଯଣଃ । ଵାସନ୍ତେ ଶାରଦେ କାଲେ ନଵରାତ୍ରସପର୍ଯଯା
ସେ ମହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ କାମରାଜ ମନ୍ତ୍ର ଜପରେ ଲିନ ହୋଇ, ବସନ୍ତ ଓ ଶରଦ୍ ଋତୁରେ ନବରାତ୍ରି ପୂଜା କରୁଥିଲେ।
ତୋଷଯାମାସ ଦେଵେଶୀଂ ଜଲଜାକ୍ଷୀମନୂପମାମ୍ । ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରସାଦମାସାଦ୍ଯ ନତ୍ଵା ସ୍ତୋତ୍ରୈରନୁତ୍ତମୈଃ
ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାରାଣୀ, ପଦ୍ମନୟନୀ ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ତାଙ୍କର କୃପା ଲାଭ କରି, ଶିର ନମାଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତୁତି ଦେଇ ପୂଜିଲେ।
ଅକଣ୍ଟକଂ ମହଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ବୁଭୁଜେ ଗତସାଧ୍ଵସଃ । ପୁତ୍ରାନ୍ଵଲୋଦ୍ଧତାଞ୍ଛୂରାନ୍ଦଶ ଵୀର୍ଯନିକେତନାନ୍
ସେ ଭୟ ଛାଡି, ବଡ଼ ଏବଂ ଅବିଘ୍ନ ରାଜ୍ୟ ଉପଭୋଗ କଲେ, ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାଠାରୁ ଦଶଜଣ ଶୂର ଓ ପ୍ରତାପୀ ପୁଅ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
ଉତ୍ପାଦ୍ଯ ନିଜଭାର୍ଯାଯାଂ ଜଗାମାମ୍ବରମୁତ୍ତମମ୍ । ପଞ୍ଚମୋ ମନୁରାଖ୍ଯାତୋ ରୈଵତସ୍ତାମସାନୁଜଃ
ସେ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାଠାରେ ପୁଅମାନେ ପ୍ରସବ କରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ପଞ୍ଚମ ମନୁ, ରୈବତ ନାମକ, ତାମସଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ଥିଲେ।
କାଲିନ୍ଦୀକୂଲମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଜଜାପ କାମସଂଜ୍ଞକମ୍ । ବୀଜଂ ପରମଵାଗ୍ଦର୍ପଦାଯକଂ ସାଧକାଶ୍ରଯମ୍
ସେ କାଳିନ୍ଦୀ ତଟରେ ରହି, କାମ ନାମକ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ, ଯାହା ସର୍ବୋତ୍ତମ ବାକ୍ଶକ୍ତି ଦେଉଛି ଏବଂ ସାଧକଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ।
ଏତଦାରାଧନାଦାପ ସ୍ଵାରାଜ୍ଯର୍ଦ୍ଧିମନୁତ୍ତମାମ୍ । ବଲମପ୍ରହତଂ ଲୋକେ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିଵିଧାଯକମ୍
ଏହି ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ସେ ଅପୂର୍ବ ରାଜ୍ୟ ଶ୍ରୀ ଓ ଅଦମ୍ୟ ଶକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ।