ମହାରାଜ ମହାଶ୍ଚର୍ଯମଧୁନୈଵାଭଵଦ୍ଵିଭୋ । ସ୍ଵର୍ଗାଦପ୍ଯଧିକଂ ସୌଖ୍ଯଂ କୁମ୍ଭୀପାକସ୍ଥପାପିନାମ୍
ହେ ମହାରାଜ, ଏଠି ଏକ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟିଛି । କୁମ୍ଭୀପାକରେ ଥିବା ପାପୀମାନେ ସ୍ୱର୍ଗଠାରୁ ଅଧିକ ସୁଖ ଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି ।
ନିମିତ୍ତଂ ନୈଵ ଜାନୀମଃ କସ୍ମାଦିଦମଭୂଦ୍ଵିଭୋ । ଚକିତାଃ ସ୍ମ ଵଯଂ ସର୍ଵେ ପ୍ରାପ୍ତା ଦେଵ ତ୍ଵଦନ୍ତିକମ୍
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହା କାହିଁକି ଘଟିଲା ତାହା ଆମେ ଜାଣୁନାହିଁ । ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ି ଆପଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଛୁ ।
ନିଶମ୍ଯ ଦୂତଵାଣୀଂ ତାଂ ଧର୍ମରାଟ୍ ଶୀଘ୍ରମୁତ୍ଥିତଃ । ମହାମହିଷମାରୂଢୋ ଯଯୌ ତେ ଯତ୍ର ପାପିନଃ
ଦୂତମାନଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି ଧର୍ମରାଜ ତୁରନ୍ତ ଉଠିଲେ । ସେ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ମହିଷ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଯେଉଁଠି ପାପୀମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଗଲେ ।
ତାଂ ଵାର୍ତାଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ଦୂତଦ୍ଵାରାମରାଵତୀମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାଂ ଦେଵରାଜୋଽପି ପ୍ରାପ୍ତୋ ଦେଵଗଣୈଃ ସହ
ସେ ଏହି ଖବରକୁ ଦୂତ ମାଧ୍ୟମରେ ଅମରାବତୀକୁ ପଠାଇଲେ । ଏହି ଖବର ଶୁଣି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ଦେବରାଜ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ ।
ବ୍ରହ୍ମଲୋକାତ୍ପଦ୍ମଜୋଽପି ଵୈକୁଣ୍ଠାଦ୍ଵିଷ୍ଟରଶ୍ରଵାଃ । ତତ୍ତଲ୍ଲୋକାଚ୍ଚ ଦିକ୍ପାଲାଃ ସମାଜଗ୍ମୁର୍ଗଣୈଃ ସହ
ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରୁ ପଦ୍ମଯ, ବୈକୁଣ୍ଠରୁ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ସହିତ, ଏବଂ ନିଜ ନିଜ ଲୋକରୁ ଦିଗ୍ପାଳମାନେ ତାଙ୍କ ସମ୍ପୃକ୍ତମାନେ ସହିତ ଆସିଲେ ।
ପରିଵାର୍ଯ ସ୍ଥିତାଃ ସର୍ଵେ କୁମ୍ଭୀପାକମିତସ୍ତତଃ । ଅପଶ୍ଯଂସ୍ତଦ୍ଗତାଞ୍ଜୀଵାନ୍ସ୍ଵର୍ଗାଧିକସୁଖାନ୍ତ୍ଵିତାନ୍
ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ କୁମ୍ଭୀପାକ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ଦଢ଼ି ରହିଲେ । ମୁଁ ଏହି ଗହ୍ବର ଭିତରେ ଥିବା ଜୀବମାନେ ସ୍ୱର୍ଗଠାରୁ ଅଧିକ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରୁଥିବା ଦେଖିଲି ।
ଚକିତା ଏଵ ତେ ସର୍ଵେ ନ ଵିଦୁସ୍ତସ୍ଯ କାରଣମ୍ । ଅହୋ ପାପସ୍ଯ ଭୋଗାର୍ଥଂ କୁଣ୍ଡମେତଦ୍ଵିନିର୍ମିତମ୍
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ ଏବଂ ଏହାର କାରଣ କିଛି ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେମାନେ କହିଲେ, 'ହାଁ, ଏହି ଗଡ଼ିକୁ ଅପରାଧୀମାନେ ଭୋଗ ପାଇଁ ତିଆରି କରାଯାଇଛି।'
ତତ୍ର ସୌଖ୍ଯଂ ଯଦା ଜାତଂ ତଦା ପାପାତ୍ତୁ କିଂ ଭଯମ୍ । ଉଚ୍ଛିନ୍ନା ଵେଦମର୍ଯାଦା ପରମେଶକୃତା କଥମ୍
ଯେଉଁଠି ଆନନ୍ଦ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉଛି, ସେଠି ପାପରୁ କଣ ଭୟ ରହିପାରିବ? ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ବେଦର ସୀମା କିପରି ଭଙ୍ଗ ହୋଇପାରିବ?
ଭଗଵାନ୍ ସ୍ଵସ୍ଯ ସଂକଲ୍ପଂ ଵିତଥଂ କୃତଵାନ୍କଥମ୍ । ଆଶ୍ଚର୍ଯମେତଦାଶ୍ଚର୍ଯମେତଦିତ୍ଯେଵ ଭାଷିଣଃ
ଭଗବାନ୍ ସ୍ୱୟଂ ନିଜ ଇଚ୍ଛାକୁ କିପରି ଅସତ୍ୟ କରିପାରିବେ? ସେମାନେ ବାରମ୍ବାର କହୁଥିଲେ, 'ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ, ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ।'
ତଟସ୍ଥା ଅଭଵନ୍ସର୍ଵେ ନ ଵିଦୁସ୍ତତ୍ର କାରଣମ୍ । ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଶୌରିଃ ସମ୍ମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଵିବୁଧାଦିଭିଃ
ସମସ୍ତେ ପାଖରେ ରହିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଠି କାରଣ କିଛି ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଶୌରି ଦେବତାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କଲେ।
ଯଯୌ କୈଶ୍ଚିତ୍ସୁରଗଣୈଃ ସହିତଃ ଶଙ୍କରାଲଯମ୍ । ପାର୍ଵତ୍ଯା ସହିତଂ ଦେଵଂ କୋଟିକନ୍ଦର୍ପସୁନ୍ଦରମ୍
ସେ କିଛି ଦେବମାନେ ସହିତ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲେ। ସେଠି ପାର୍ବତୀ ସହିତ ଅନେକ କାମଦେବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଲଜ୍ଜାଇଦେଇଥିବା ସୁନ୍ଦର ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ରମଣୀଯତମାଙ୍ଗଂ ତଂ ଲାଵଣ୍ଯଖନିମଦ୍ଭୁତମ୍ । ସଦା ଷୋଡଶଵର୍ଷୀଯଂ ନାନାଲଙ୍କାରଭୂଷିତମ୍
ସେ ଏକ ଅତି ରମଣୀୟ ଦେହ, ଲାବଣ୍ୟର ଖଣି, ସଦା ଷୋଡ଼ଶ ବର୍ଷୀୟ, ବିଭିନ୍ନ ଆଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ନାନାଗଣୈଃ ପରିଵୃତଂ ଲାଲଯନ୍ତଂ ପରାଂ ଶିଵାମ୍ । ଦଦର୍ଶ ଚନ୍ଦ୍ରମୌଲିଂ ସ ଚତୁର୍ଵେଦଂ ନନାମ ହ
ବିଭିନ୍ନ ଗଣମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହିଥିଲେ, ଦେବୀଙ୍କୁ ଆଦର କରୁଥିଲେ। ସେ ଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀ ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖି, ଚାରି ବେଦର ନାଥଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।
ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ କଥଯାମାସ ଚମତ୍କୃତମତିସ୍ଫୁଟମ୍ । ଏତସ୍ଯ କାରଣଂ ଦେଵ ନ ଜାନୀମଃ କଥଞ୍ଚନ
ସେ ସମସ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣାଟିକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କହିଲେ: 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହାର କାରଣ ଆମେ କିଛି ଜାଣିନାହିଁ।'
ଵଦ ତତ୍କାରଣଂ ଦେଵ ସର୍ଵଜ୍ଞୋଽସି ଯତଃ ପ୍ରଭୋ । ଵିଷ୍ଣୁଵାକ୍ଯଂ ତଦା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରସନ୍ନମୁଖପଙ୍କଜଃ
'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ସମସ୍ତ କିଛି ଜାଣନ୍ତି, ଦୟାକରି ଏହାର କାରଣ କହନ୍ତୁ।' ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦେବଙ୍କ ମୁହଁ ଆନନ୍ଦରେ ଖିଳିଉଠିଲା।
ଉଵାଚ ମଧୁରଂ ଵାକ୍ଯଂ ମେଘଗମ୍ଭୀରଯା ଗିରା । ଶୃଣୁ ଵିଷ୍ଣୋ ତନ୍ନିମିତ୍ତଂ ନାଶ୍ଚର୍ଯଂ ତ୍ଵତ୍ର ଵିଦ୍ଯତେ
ସେ ମେଘର ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରରେ ମଧୁର କଥା କହିଲେ: 'ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଏହାର କାରଣ ଶୁଣ। ଏଠାରେ କିଛି ଅଦ୍ଭୁତ ନାହିଁ।'
ଭସ୍ମନୋ ମହିମୈଵାଯଂ ଭସ୍ମନା କିଂ ଭଵେନ୍ନ ହି । କୁମ୍ଭୀପାକଂ ଗତୋ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଦୁର୍ଵାସାଃ ଶୈଵସମ୍ମତଃ
ଏହା ହେଉଛି ଭସ୍ମର ମହିମା; ଭସ୍ମ ଦ୍ୱାରା କଣ ହେଇପାରିବ ନାହିଁ? ଦୁର୍ବାସା, ଯିଏ ଶିବଭକ୍ତମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, କୁମ୍ଭୀପାକ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ।
ଅଵାଙ୍ମୁଖୋ ଦଦର୍ଶାଧସ୍ତଦା ଵାଯୁଵଶାଦ୍ଧରେ । ଭାଲଭସ୍ମକଣାସ୍ତତ୍ର ପତିତା ଦୈଵଯୋଗତଃ
ସେଠି, ପବନର ଚାପରେ ମୁହଁ ନିମ୍ନକୁ କରି ତଳେ ଦେଖିଲେ; ଦେବତାଙ୍କ ଚେଷ୍ଟାରେ ତାଙ୍କ ଭୃକୁଟିରୁ କିଛି ଭସ୍ମକଣା ସେଠି ପଡ଼ିଗଲା।
ତେନ ଜାତମିଦଂ ସର୍ଵଂ ଭସ୍ମନୋ ମହିମା ତ୍ଵଯମ୍ । ଇତଃ ପରଂ ତୁ ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ପିତୃଲୋକନିଵାସିନାମ୍
ଏହି କାରଣରୁ ସମସ୍ତ କିଛି ଘଟିଲା; ଏହା ହେଉଛି ଭସ୍ମର ମହିମା। ଏଠାରୁ ଆଗକୁ, ସେଠି ପିତୃଲୋକବାସୀମାନେ ପାଇଁ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନସ୍ଥଳ ହେବ।
ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସନ୍ଦେହୋ ଯତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ସୁଖୀ ଭଵେତ୍ । ପିତୃତୀର୍ଥଂ ତୁ ତନ୍ନାମ୍ନାପ୍ଯତ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ଯେଉଁଠି ସ୍ନାନ କରିଲେ ସେ ଆନନ୍ଦିତ ହେବେ। ଏବଂ ଏଠାରୁ ଏହା 'ପିତୃତୀର୍ଥ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବ।
ମଲ୍ଲିଙ୍ଗସ୍ଥାପନଂ ତତ୍ର କାର୍ଯଂ ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚ ସତ୍ତମ । ପୂଜଯିଷ୍ଯନ୍ତି ତେ ତତ୍ର ପିତୃଲୋକନିଵାସିନଃ
ସେଠି ଦେବୀଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ପିତୃଲୋକର ବାସିନ୍ଦାମାନେ ସେଠି ଏହାର ପୂଜା କରିବେ।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ଯାନି ତୀର୍ଥାନି ତତ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠମିଦଂ ଭଵେତ୍ । ପିତ୍ରୀଶ୍ଵରୀପୂଜଯା ତୁ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ପୂଜିତଂ ଭଵେତ୍
ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହିଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେବ। ପିତୃଇଶ୍ୱରୀଙ୍କ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ତିନି ଲୋକର ପୂଜା ହେବ।
ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଇତି ଦେଵଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵଂ ମୂର୍ଧ୍ନା ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ । ତଦନୁଜ୍ଞାଂ ସମାଦାଯ ଯଯୌ ଦେଵାନ୍ତିକଂ ହରିଃ
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ଦେବଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ନମସ୍କାର କରି, ତାଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ହରି ଦେବମାନେ ଥିବା ସଭାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତତ୍ସର୍ଵଂ କଥଯାମାସ କାରଣଂ ଶଙ୍କରୋଦିତମ୍ । ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତି ତେ ପ୍ରୋଚୁରମରା ମୌଲିଚାଲନୈଃ
ସେ ସମସ୍ତ କଥା, ଶଙ୍କରଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ କାରଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ। ଦେବମାନେ ମୁଣ୍ଡ ହଲାଇ କହିଲେ, 'ଅତି ଭଲ, ଅତି ଭଲ!'
ଶଶଂସୁର୍ଭସ୍ମମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ହରିବ୍ରହ୍ମାଦଯଃ ସୁରାଃ । ପିତରଶ୍ଚୈଵ ସନ୍ତୁଷ୍ଟାସ୍ତୀର୍ଥଲାଭାତ୍ପରନ୍ତପ
ହରି, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ପିତୃଗଣମାନେ, ଏହି ଭସ୍ମର ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ସ୍ତୁତି କଲେ ଓ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ପ୍ରାପ୍ତିରେ ଖୁସି ହେଲେ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଦଳନ କରୁଥିବା ବୀର।
ତତ୍ତୀର୍ଥତୀରେ ଲିଙ୍ଗଂ ଚ ଦେଵ୍ଯା ମୂର୍ତିଂ ଯଥାଵିଧି । ସ୍ଥାପଯାମାସୁରମରାଃ ପୂଜଯାମାସୁରନ୍ଵହମ୍
ସେଇ ପବିତ୍ର ତୀରରେ, ଦେବତାମାନେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଏକ ଲିଙ୍ଗ ଓ ଦେବୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରି, ପ୍ରତିଦିନ ପୂଜା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତତ୍ର ଯେ ପ୍ରାଣିନୋଽଭୂଵନ୍ପାପଭୋଗାର୍ଥମାସ୍ଥିତାଃ । ତେ ଵିମାନଂ ସମାରୁହ୍ଯ ଗତାଃ କୈଲାସମଣ୍ଡଲମ୍
ସେଠାରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଅପରାଧ ଭୋଗ ପାଇଁ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ଯାନରେ ଚଢ଼ି କୈଳାସ ମଣ୍ଡଳକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ନାମ୍ନା ଭଦ୍ରଗଣାସ୍ତେ ତୁ ଵସନ୍ତ୍ଯଦ୍ଯାପି ତତ୍ର ହି । ପୁନଶ୍ଚ ଦୂରଦେଶେ ତୁ କୁମ୍ଭୀପାକୋ ଵିନିର୍ମିତଃ
ସେମାନେ 'ଭଦ୍ରଗଣ' ନାମରେ ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଓଠି ରହୁଛନ୍ତି; ଏବଂ ଦୂରେ କୁଏଁ ଭିତରେ 'କୁମ୍ଭୀପାକ' ନାମକ ନରକ ତିଆରି ହୋଇଛି।
ନିରୁଦ୍ଧଂ ଶୈଵଗମନଂ ଦେଵୈସ୍ତତ୍ର ତୁ ତଦ୍ଦିନାତ୍ । ଇତି ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଭସ୍ମମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ସେଇ ଦିନ ଦେବତାମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ଯିବା ପଥ ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ, ତୁମକୁ ଏହି ଭସ୍ମର ସର୍ବୋତ୍ତମ ମହତ୍ତ୍ୱ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କୁହିଦେଲି।
ନାତଃ ପରତରଂ କିଞ୍ଚିଦଧିକଂ ଵିଦ୍ଯତେ ମୁନେ । ଊର୍ଧ୍ଵପୁଣ୍ଡ୍ରଵିଧିଂ ଚୈଵାପ୍ଯଧିକାରିଵିଭେଦତଃ
ମୁନି, ଏଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ଅଧିକ ନାହିଁ; ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱପୁଣ୍ଡ୍ର ଲାଗାଇବା ପ୍ରଣାଳୀ ଯୋଗ୍ୟତା ଅନୁଯାୟୀ ଭିନ୍ନ ହୁଏ।