ଯେ ଵିଷ୍ଣୁଦ୍ରୋହିଣଃ ସନ୍ତି ପତନ୍ତ୍ଯତ୍ରୈଵ ତେ ମୁନେ । ଯେ ଵେଦନିନ୍ଦକାଃ ସନ୍ତି ସୂର୍ଯସ୍ଯ ଚ ଗଣେଶିତୁଃ
ହେ ମୁନି, ଯେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ପଡନ୍ତି । ଯେମାନେ ବେଦ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗଣେଶଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ପଡନ୍ତି ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଦ୍ରୋହିଣୋ ଯେ ପତନ୍ତ୍ଯତ୍ରୈଵ ତେ ମୁନେ । କାମାଚାରାଶ୍ଚ ଯେ ସନ୍ତି ତପ୍ତମୁଦ୍ରାଙ୍କିତାଶ୍ଚ ଯେ
ହେ ମୁନି, ଯେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ପଡନ୍ତି । ଯେମାନେ କାମପ୍ରବୃତ୍ତିରେ ଲିପ୍ତ ଓ ତାପିତ ଚିହ୍ନ ଲାଗିଥିବା, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ପଡନ୍ତି ।
ତ୍ରିଶୂଲଧାରିଣୋ ଯେ ଚ ପତନ୍ତ୍ଯତ୍ରୈଵ ତେ ମୁନେ । ମାତୃପିତୃଗୁରୁଜ୍ଯେଷ୍ଠପୁରାଣସ୍ମୃତିନିନ୍ଦକାଃ
ହେ ମୁନି, ଯେମାନେ ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ପଡନ୍ତି । ଯେମାନେ ମାଆ, ବାପା, ଗୁରୁ, ବଡ଼, ପୁରାଣ ଓ ସ୍ମୃତିକୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ପଡନ୍ତି ।
ଯେ ଧର୍ମଦୂଷକାଃ ସନ୍ତି ପତନ୍ତ୍ଯତ୍ରୈଵ ତେ ମୁନେ । ତେଷାମଯଂ ମହାଘୋରଃ ଶବ୍ଦଃ ଶ୍ରଵଣଦାରୁଣଃ
ହେ ମୁନି, ଯେମାନେ ଧର୍ମକୁ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ପଡନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ହୁଏ, ଯାହା ଶୁଣିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଭୟ ଲାଗେ ।
ଶ୍ରୂଯତେଽସ୍ମାଭିରନିଶଂ ଵୈରାଗ୍ଯଂ ଯଚ୍ଛ୍ରୁତେର୍ଭଵେତ୍ । ଇତି ତେଷାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୁନିରାଟ୍ ତଦ୍ଦିଦୃକ୍ଷଯା
ଆମେ ଏହି ଶବ୍ଦ ସବୁବେଳେ ଶୁଣୁଛୁ । ଏହା ଶୁଣିଲେ ମନରେ ବିରାକ୍ତି ଆସେ । ଏମିତି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ମହାମୁନି ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ ।
ଉତ୍ଥାଯ ଚଲିତସ୍ତୂର୍ଣଂ ଯଯୌ କୁଣ୍ଡସମୀପତଃ । ଅଵାଙ୍ମୁଖୋ ଦଦର୍ଶାଧସ୍ତସ୍ମିନ୍ନେଵ କ୍ଷଣେ ମୁନେ
ସେ ଉଠି ତୁରନ୍ତ କୁମ୍ଭୀପାକ ଗହ୍ବର ନିକଟକୁ ଗଲେ । ମୁହଁ ନିମ୍ନକୁ କରି ତାଳେ ଦେଖିଲେ, ହେ ମୁନି, ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ।
ତତ୍ରତ୍ଯାନାଂ ପାପିନାଂ ତୁ ସ୍ଵର୍ଗାଧିକମଭୂତ୍ସୁଖମ୍ । ହସନ୍ତି କେଚିଦ୍ଗାଯନ୍ତି ନୃତ୍ଯନ୍ତି ଚ ତଥାପରେ
ସେଠାରେ ଥିବା ପାପୀମାନେ ସ୍ୱର୍ଗଠାରୁ ଅଧିକ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ । କିଏ ହସୁଥିଲେ, କିଏ ଗାଉଥିଲେ, ଆଉ କିଏ ନାଚୁଥିଲେ ।
ପରସ୍ପରଂ ରମନ୍ତେ ତେଽତ୍ଯୁନ୍ମତ୍ତାଃ ସୁଖଵର୍ଧନାତ୍ । ମୃଦଙ୍ଗମୁରଜାଵୀଣାଢକ୍କାଦୁନ୍ଦୁଭିନିସ୍ଵନାଃ
ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ ମିଶି ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ମଗ୍ନ ହୋଇ ଖୁସି ହେଉଥିଲେ । ମୃଦଙ୍ଗ, ମୁରଜ, ବୀଣା, ଢକ୍କା, ଡୁଣ୍ଡୁଭି ଓଡ଼ିଆ ଶବ୍ଦ ତାଳ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା ।
ସମୁଦ୍ଭୂତାସ୍ତୁ ମଧୁରାଃ ପଞ୍ଚମସ୍ଵରଭୂଷିତାଃ । ଵସନ୍ତଵଲ୍ଲୀପୁଷ୍ପାଣାଂ ସୁଗନ୍ଧମରୁତୋ ଵଵୁଃ
ଏହି ସବୁ ଶବ୍ଦ ମଧୁର ଓ ପଞ୍ଚମ ସ୍ୱରରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା । ବସନ୍ତ ଲତାର ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧ ନିଏଇ ପବନ ବହୁଥିଲା ।
ମୁନିସ୍ତୁ ଚକିତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯମଦୂତାଶ୍ଚ ଵିସ୍ମିତାଃ । ଶୀଘ୍ରଂ ତେ କଥଯାମାସୁର୍ଧର୍ମରାଜାଯ ଵେଦିନେ
ମୁନି ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଗଲେ, ଯମଦୂତମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ । ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ଏହି ଖବର ଦେଲେ ।
ମହାରାଜ ମହାଶ୍ଚର୍ଯମଧୁନୈଵାଭଵଦ୍ଵିଭୋ । ସ୍ଵର୍ଗାଦପ୍ଯଧିକଂ ସୌଖ୍ଯଂ କୁମ୍ଭୀପାକସ୍ଥପାପିନାମ୍
ହେ ମହାରାଜ, ଏଠି ଏକ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟିଛି । କୁମ୍ଭୀପାକରେ ଥିବା ପାପୀମାନେ ସ୍ୱର୍ଗଠାରୁ ଅଧିକ ସୁଖ ଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି ।
ନିମିତ୍ତଂ ନୈଵ ଜାନୀମଃ କସ୍ମାଦିଦମଭୂଦ୍ଵିଭୋ । ଚକିତାଃ ସ୍ମ ଵଯଂ ସର୍ଵେ ପ୍ରାପ୍ତା ଦେଵ ତ୍ଵଦନ୍ତିକମ୍
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହା କାହିଁକି ଘଟିଲା ତାହା ଆମେ ଜାଣୁନାହିଁ । ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ି ଆପଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଛୁ ।
ନିଶମ୍ଯ ଦୂତଵାଣୀଂ ତାଂ ଧର୍ମରାଟ୍ ଶୀଘ୍ରମୁତ୍ଥିତଃ । ମହାମହିଷମାରୂଢୋ ଯଯୌ ତେ ଯତ୍ର ପାପିନଃ
ଦୂତମାନଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି ଧର୍ମରାଜ ତୁରନ୍ତ ଉଠିଲେ । ସେ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ମହିଷ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଯେଉଁଠି ପାପୀମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଗଲେ ।
ତାଂ ଵାର୍ତାଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ଦୂତଦ୍ଵାରାମରାଵତୀମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାଂ ଦେଵରାଜୋଽପି ପ୍ରାପ୍ତୋ ଦେଵଗଣୈଃ ସହ
ସେ ଏହି ଖବରକୁ ଦୂତ ମାଧ୍ୟମରେ ଅମରାବତୀକୁ ପଠାଇଲେ । ଏହି ଖବର ଶୁଣି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ଦେବରାଜ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ ।
ବ୍ରହ୍ମଲୋକାତ୍ପଦ୍ମଜୋଽପି ଵୈକୁଣ୍ଠାଦ୍ଵିଷ୍ଟରଶ୍ରଵାଃ । ତତ୍ତଲ୍ଲୋକାଚ୍ଚ ଦିକ୍ପାଲାଃ ସମାଜଗ୍ମୁର୍ଗଣୈଃ ସହ
ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରୁ ପଦ୍ମଯ, ବୈକୁଣ୍ଠରୁ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ସହିତ, ଏବଂ ନିଜ ନିଜ ଲୋକରୁ ଦିଗ୍ପାଳମାନେ ତାଙ୍କ ସମ୍ପୃକ୍ତମାନେ ସହିତ ଆସିଲେ ।
ପରିଵାର୍ଯ ସ୍ଥିତାଃ ସର୍ଵେ କୁମ୍ଭୀପାକମିତସ୍ତତଃ । ଅପଶ୍ଯଂସ୍ତଦ୍ଗତାଞ୍ଜୀଵାନ୍ସ୍ଵର୍ଗାଧିକସୁଖାନ୍ତ୍ଵିତାନ୍
ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ କୁମ୍ଭୀପାକ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ଦଢ଼ି ରହିଲେ । ମୁଁ ଏହି ଗହ୍ବର ଭିତରେ ଥିବା ଜୀବମାନେ ସ୍ୱର୍ଗଠାରୁ ଅଧିକ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରୁଥିବା ଦେଖିଲି ।
ଚକିତା ଏଵ ତେ ସର୍ଵେ ନ ଵିଦୁସ୍ତସ୍ଯ କାରଣମ୍ । ଅହୋ ପାପସ୍ଯ ଭୋଗାର୍ଥଂ କୁଣ୍ଡମେତଦ୍ଵିନିର୍ମିତମ୍
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ ଏବଂ ଏହାର କାରଣ କିଛି ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେମାନେ କହିଲେ, 'ହାଁ, ଏହି ଗଡ଼ିକୁ ଅପରାଧୀମାନେ ଭୋଗ ପାଇଁ ତିଆରି କରାଯାଇଛି।'
ତତ୍ର ସୌଖ୍ଯଂ ଯଦା ଜାତଂ ତଦା ପାପାତ୍ତୁ କିଂ ଭଯମ୍ । ଉଚ୍ଛିନ୍ନା ଵେଦମର୍ଯାଦା ପରମେଶକୃତା କଥମ୍
ଯେଉଁଠି ଆନନ୍ଦ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉଛି, ସେଠି ପାପରୁ କଣ ଭୟ ରହିପାରିବ? ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ବେଦର ସୀମା କିପରି ଭଙ୍ଗ ହୋଇପାରିବ?
ଭଗଵାନ୍ ସ୍ଵସ୍ଯ ସଂକଲ୍ପଂ ଵିତଥଂ କୃତଵାନ୍କଥମ୍ । ଆଶ୍ଚର୍ଯମେତଦାଶ୍ଚର୍ଯମେତଦିତ୍ଯେଵ ଭାଷିଣଃ
ଭଗବାନ୍ ସ୍ୱୟଂ ନିଜ ଇଚ୍ଛାକୁ କିପରି ଅସତ୍ୟ କରିପାରିବେ? ସେମାନେ ବାରମ୍ବାର କହୁଥିଲେ, 'ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ, ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ।'
ତଟସ୍ଥା ଅଭଵନ୍ସର୍ଵେ ନ ଵିଦୁସ୍ତତ୍ର କାରଣମ୍ । ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଶୌରିଃ ସମ୍ମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଵିବୁଧାଦିଭିଃ
ସମସ୍ତେ ପାଖରେ ରହିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଠି କାରଣ କିଛି ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଶୌରି ଦେବତାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କଲେ।
ଯଯୌ କୈଶ୍ଚିତ୍ସୁରଗଣୈଃ ସହିତଃ ଶଙ୍କରାଲଯମ୍ । ପାର୍ଵତ୍ଯା ସହିତଂ ଦେଵଂ କୋଟିକନ୍ଦର୍ପସୁନ୍ଦରମ୍
ସେ କିଛି ଦେବମାନେ ସହିତ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲେ। ସେଠି ପାର୍ବତୀ ସହିତ ଅନେକ କାମଦେବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଲଜ୍ଜାଇଦେଇଥିବା ସୁନ୍ଦର ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ରମଣୀଯତମାଙ୍ଗଂ ତଂ ଲାଵଣ୍ଯଖନିମଦ୍ଭୁତମ୍ । ସଦା ଷୋଡଶଵର୍ଷୀଯଂ ନାନାଲଙ୍କାରଭୂଷିତମ୍
ସେ ଏକ ଅତି ରମଣୀୟ ଦେହ, ଲାବଣ୍ୟର ଖଣି, ସଦା ଷୋଡ଼ଶ ବର୍ଷୀୟ, ବିଭିନ୍ନ ଆଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ନାନାଗଣୈଃ ପରିଵୃତଂ ଲାଲଯନ୍ତଂ ପରାଂ ଶିଵାମ୍ । ଦଦର୍ଶ ଚନ୍ଦ୍ରମୌଲିଂ ସ ଚତୁର୍ଵେଦଂ ନନାମ ହ
ବିଭିନ୍ନ ଗଣମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହିଥିଲେ, ଦେବୀଙ୍କୁ ଆଦର କରୁଥିଲେ। ସେ ଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀ ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖି, ଚାରି ବେଦର ନାଥଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।
ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ କଥଯାମାସ ଚମତ୍କୃତମତିସ୍ଫୁଟମ୍ । ଏତସ୍ଯ କାରଣଂ ଦେଵ ନ ଜାନୀମଃ କଥଞ୍ଚନ
ସେ ସମସ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣାଟିକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କହିଲେ: 'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହାର କାରଣ ଆମେ କିଛି ଜାଣିନାହିଁ।'
ଵଦ ତତ୍କାରଣଂ ଦେଵ ସର୍ଵଜ୍ଞୋଽସି ଯତଃ ପ୍ରଭୋ । ଵିଷ୍ଣୁଵାକ୍ଯଂ ତଦା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରସନ୍ନମୁଖପଙ୍କଜଃ
'ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ସମସ୍ତ କିଛି ଜାଣନ୍ତି, ଦୟାକରି ଏହାର କାରଣ କହନ୍ତୁ।' ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦେବଙ୍କ ମୁହଁ ଆନନ୍ଦରେ ଖିଳିଉଠିଲା।
ଉଵାଚ ମଧୁରଂ ଵାକ୍ଯଂ ମେଘଗମ୍ଭୀରଯା ଗିରା । ଶୃଣୁ ଵିଷ୍ଣୋ ତନ୍ନିମିତ୍ତଂ ନାଶ୍ଚର୍ଯଂ ତ୍ଵତ୍ର ଵିଦ୍ଯତେ
ସେ ମେଘର ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରରେ ମଧୁର କଥା କହିଲେ: 'ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଏହାର କାରଣ ଶୁଣ। ଏଠାରେ କିଛି ଅଦ୍ଭୁତ ନାହିଁ।'
ଭସ୍ମନୋ ମହିମୈଵାଯଂ ଭସ୍ମନା କିଂ ଭଵେନ୍ନ ହି । କୁମ୍ଭୀପାକଂ ଗତୋ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଦୁର୍ଵାସାଃ ଶୈଵସମ୍ମତଃ
ଏହା ହେଉଛି ଭସ୍ମର ମହିମା; ଭସ୍ମ ଦ୍ୱାରା କଣ ହେଇପାରିବ ନାହିଁ? ଦୁର୍ବାସା, ଯିଏ ଶିବଭକ୍ତମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, କୁମ୍ଭୀପାକ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ।
ଅଵାଙ୍ମୁଖୋ ଦଦର୍ଶାଧସ୍ତଦା ଵାଯୁଵଶାଦ୍ଧରେ । ଭାଲଭସ୍ମକଣାସ୍ତତ୍ର ପତିତା ଦୈଵଯୋଗତଃ
ସେଠି, ପବନର ଚାପରେ ମୁହଁ ନିମ୍ନକୁ କରି ତଳେ ଦେଖିଲେ; ଦେବତାଙ୍କ ଚେଷ୍ଟାରେ ତାଙ୍କ ଭୃକୁଟିରୁ କିଛି ଭସ୍ମକଣା ସେଠି ପଡ଼ିଗଲା।
ତେନ ଜାତମିଦଂ ସର୍ଵଂ ଭସ୍ମନୋ ମହିମା ତ୍ଵଯମ୍ । ଇତଃ ପରଂ ତୁ ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ପିତୃଲୋକନିଵାସିନାମ୍
ଏହି କାରଣରୁ ସମସ୍ତ କିଛି ଘଟିଲା; ଏହା ହେଉଛି ଭସ୍ମର ମହିମା। ଏଠାରୁ ଆଗକୁ, ସେଠି ପିତୃଲୋକବାସୀମାନେ ପାଇଁ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନସ୍ଥଳ ହେବ।
ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସନ୍ଦେହୋ ଯତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ସୁଖୀ ଭଵେତ୍ । ପିତୃତୀର୍ଥଂ ତୁ ତନ୍ନାମ୍ନାପ୍ଯତ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ଯେଉଁଠି ସ୍ନାନ କରିଲେ ସେ ଆନନ୍ଦିତ ହେବେ। ଏବଂ ଏଠାରୁ ଏହା 'ପିତୃତୀର୍ଥ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବ।