ଯେନ ଵିପ୍ରେଣ ଶିରସି ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରଂ ଭସ୍ମନା କୃତମ୍ । କୀକଟେଷ୍ଵପି ଦେଶେଷୁ ଯତ୍ର ଭୂତିଵିଭୂଷଣଃ
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ମାଥାରେ ଭସ୍ମରେ ତିନିଟି ରେଖା ଦେଇଥାଏ, ସେ କିକଟ ଦେଶରେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ, ଭସ୍ମର ଏହି ଶୋଭା ସେଠାରେ ବି ରହିଥାଏ।
ମାନଵସ୍ତୁ ଵସେନ୍ନିତ୍ଯଂ କାଶୀକ୍ଷେତ୍ରସମଂ ହି ତତ୍ । ଦୁଃଶୀଲଃ ଶୀଲଯୁକ୍ତୋ ଵା ଯୋଗଯୁକ୍ତୋଽପ୍ଯଲକ୍ଷଣଃ
ଯେଉଁ ମଣିଷ ସେଠାରେ ସଦା ବାସ କରେ, ସେଠି କାଶୀ କ୍ଷେତ୍ର ପରି ପବିତ୍ର ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ; ସେ ମଣିଷ ଦୁଷ୍ଟ କିମ୍ବା ନିତିବାନ୍, କିମ୍ବା ବାହ୍ୟ ଚିହ୍ନ ନଥିବା ଯୋଗୀ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ।
ଭୂତିଶାସନଯୁକ୍ତୋ ଵା ସ ପୂଜ୍ଯୋ ମମ ପୁତ୍ରଵତ୍ । ଛଦ୍ମନାପି ଚରେଦ୍ଯୋ ହି ଭୂତିଶାସନମୈଶ୍ଵରମ୍
ଯେଉଁଠି ଭସ୍ମ ଧରିବା ନିୟମ ଅନୁସରିଥାଏ, ସେ ମୋ ପାଖରେ ପୁଅ ପରି ପୂଜ୍ୟ; ଏହି ଭସ୍ମ ଧରିବା ଦିବ୍ୟ ନିୟମ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ କରିଲେ ମଧ୍ୟ।
ସୋଽପି ଯାଂ ଗତିମାପ୍ନୋତି ନ ତାଂ ଯଜ୍ଞଶତୈରପି । ସମ୍ପର୍କାଲ୍ଲୀଲଯା ଵାପି ଭଯାଦ୍ଵା ଧାରଯେତ୍ତୁ ଯଃ
ଯେଉଁଠି ଏହି ଭସ୍ମ ଧରାଯାଏ, ସେଠି ଏମିତି ଗତି ମିଳେ, ଯାହା ଶତ ଶତ ଯଜ୍ଞ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ମିଳେ ନାହିଁ; ସହଯୋଗ, ଖେଳ କିମ୍ବା ଭୟରୁ ଯିଏ ଏହା ଧରେ।
ଵିଧିଯୁକ୍ତୋ ଵିଭୂତିଂ ତୁ ସ ଚ ପୂଜ୍ଯୋ ଯଥା ହ୍ଯହମ୍ । ଶିଵସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଦେଵାନାଂ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତୃପ୍ତିକାରଣମ୍
ଯିଏ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଭସ୍ମ ଧରେ, ସେ ମୋତେ ଭଳି ପୂଜ୍ୟ; ଏହି ଭସ୍ମ ଶିବ, ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବତାମାନେ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରେ।
ପାର୍ଵତ୍ଯାଶ୍ଚ ମହାଲକ୍ଷ୍ଯା ଭାରତ୍ଯାସ୍ତୃପ୍ତିକାରଣମ୍ । ନ ଦାନେନ ନ ଯଜ୍ଞେନ ନ ତପୋଭିଃ ସୁଦୁର୍ଲଭୈଃ
ଏହି ଭସ୍ମ ପାର୍ବତୀ, ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଭାରତୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରେ; ଏହି ଫଳ ଦାନ, ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟାରେ ମିଳେ ନାହିଁ।
ନ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରଯା ପୁଣ୍ଯଂ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରେଣ ଚ ଲଭ୍ଯତେ । ଦାନଂ ଯଜ୍ଞାଶ୍ଚ ଧର୍ମାଶ୍ଚ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଶ୍ଚ ନାରଦ
ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ତିନିଟି ଭସ୍ମ ରେଖା ଦ୍ୱାରା ମିଳେ; ଦାନ, ଯଜ୍ଞ, ଧର୍ମ କିମ୍ବା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ମଧ୍ୟ ଏହା ସମାନ ନୁହେଁ, ନାରଦ।
ଧ୍ଯାନଂ ତପସ୍ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରସ୍ଯ କଲାଂ ନାର୍ହନ୍ତି ଷୋଡଶୀମ୍ । ଯଥା ରାଜା ସ୍ଵଚିହ୍ନାଙ୍କଂ ସ୍ଵଜନଂ ମନ୍ଯତେ ସଦା
ଧ୍ୟାନ ଓ ତପସ୍ୟା ମିଶିଲେ ମଧ୍ୟ ତିନିଟି ଭସ୍ମ ରେଖାର ଏକ ଷୋଳାଂଶ ମଧ୍ୟ ସମାନ ହୁଏ ନାହିଁ; ଯେପରି ରାଜା ନିଜ ଚିହ୍ନ ଥିବା ଲୋକକୁ ସଦା ନିଜ ମନେ କରେ।
ତଥା ଶିଵସ୍ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରାଙ୍କଂ ସ୍ଵକୀଯମିଵ ମନ୍ଯତେ । ଦ୍ଵିଜାତିର୍ଵାନ୍ଯଜାତିର୍ଵା ଶୁଦ୍ଧଚିତ୍ତେନ ଭସ୍ମନା
ସେପରି ଶିବ ମଧ୍ୟ ତିନିଟି ଭସ୍ମ ଚିହ୍ନ ଥିବା ଲୋକକୁ ନିଜ ମନେ କରନ୍ତି; ସେ ଦ୍ୱିଜ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମର ହେଉ, ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଓ ଭସ୍ମ ଥିଲେ।
ଧାରଯେଦ୍ଯସ୍ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରାଙ୍କଂ ରୁଦ୍ରସ୍ତେନ ଵଶୀକୃତଃ । ତ୍ଯକ୍ତସର୍ଵାଶ୍ରମାଚାରୋ ଲୁପ୍ତସର୍ଵକ୍ରିଯୋଽପି ସଃ
ଯିଏ ତିନିଟି ଭସ୍ମ ଚିହ୍ନ ଧରେ, ରୁଦ୍ର ସେଠାରେ ବଶ ହୁଅନ୍ତି; ସେ ମଣିଷ ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମ ଓ କ୍ରିୟା ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ।
ସକୃତ୍ତିର୍ଯକ୍ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରାଙ୍କଂ ଧାରଯେତ୍ସୋଽପି ମୁଚ୍ଯତେ । ନାସ୍ଯ ଜ୍ଞାନଂ ପରୀକ୍ଷେତ ନ କୁଲଂ ନ ଵ୍ରତଂ ତଥା
ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଯିଏ ତିନିଟି ଭସ୍ମ ଚିହ୍ନ ଧରେ, ସେ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ, ବଂଶ କିମ୍ବା ବ୍ରତ ଦେଖିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରାଙ୍କିତଭାଲେନ ପୂଜ୍ଯ ଏଵ ହି ନାରଦ । ଶିଵମନ୍ତ୍ରାତ୍ପରୋ ମନ୍ତ୍ରୋ ନାସ୍ତି ତୁଲ୍ଯଂ ଶିଵାତ୍ପରମ୍
ଯାହାର ମାଥାରେ ତିନିଟି ଭସ୍ମ ଚିହ୍ନ ରହିଛି, ସେ ସଦା ପୂଜ୍ୟ, ନାରଦ; ଶିବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଏହା ସମାନ କୌଣସି ମନ୍ତ୍ର ନାହିଁ।
ଶିଵାର୍ଚନାତ୍ପରଂ ପୁଣ୍ଯଂ ନ ହି ତୀର୍ଥଂ ଚ ଭସ୍ମନା । ରୁଦ୍ରାଗ୍ନେର୍ଯତ୍ପରଂ ତୀର୍ଥଂ ତଦ୍ଭସ୍ମ ପରିକୀର୍ତିତମ୍
ଶିବଙ୍କ ପୂଜାଠାରୁ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, ଭସ୍ମ ସମାନ କୌଣସି ତୀର୍ଥ ନାହିଁ; ରୁଦ୍ରାଗ୍ନିର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତୀର୍ଥ ଭସ୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
ଧ୍ଵଂସନଂ ସର୍ଵଦୁଃଖାନାଂ ସର୍ଵପାପଵିଶୋଧନମ୍ । ଅନ୍ତ୍ଯଜୋ ଵାଧମୋ ଵାପି ମୂର୍ଖୋ ଵା ପଣ୍ଡିତୋଽପି ଵା
ଏହା ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ ଓ ସମସ୍ତ ପାପ ଶୁଧ୍ଧ କରେ; ଯେଉଁଠି ଅନ୍ତ୍ୟଜ, ଅତି ନିମ୍ନ, ମୂର୍ଖ କିମ୍ବା ପଣ୍ଡିତ ଯିଏ ହେଉ।
ଯସ୍ମିନ୍ଦେଶେ ଵସେନ୍ନିତ୍ଯଂ ଭୂତିଶାସନସଂଯୁତଃ । ତସ୍ମିନ୍ସଦାଶିଵଃ ସୋମଃ ସର୍ଵଭୂତଗଣୈର୍ଵୃତଃ । ସର୍ଵତୀର୍ଥେଶ୍ଚ ସଂଯୁକ୍ତଃ ସାନ୍ନିଧ୍ଯଂ କୁରୁତେ ସଦା
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଭସ୍ମ ଧରିବା ନିୟମରେ ସଦା ବାସ କରେ, ସେଠି ସଦାଶିବ, ସୋମ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସହିତ ତଥା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ସାଥିରେ ସଦା ବିରାଜିଥାନ୍ତି।
ଏତାନି ପଞ୍ଚଶିଵମନ୍ତ୍ରପଵିତ୍ରିତାନି ଭସ୍ମାନି କାମଦହନାଙ୍ଗଵିଭୂଷିତାନି । ତ୍ରୈପୁଣ୍ଡ୍ରକାଣି ରଚିତାନି ଲଲାଟପଟ୍ଟେ ଲୁମ୍ପନ୍ତି ଦୈଵଲିଖିତାନି ଦୁରକ୍ଷରାଣି
ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଭସ୍ମ, ଶିବମନ୍ତ୍ରରେ ପବିତ୍ର, କାମାଗ୍ନିର ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ମାଥାରେ ତିନିଟି ରେଖା ଦେଇ ଲାଗିଲେ, ଭାଗ୍ୟରେ ଲେଖା ଖରାପ ଅକ୍ଷରକୁ ମିଟାଇଦେଇଥାଏ।
ଵିଭୂତିଧାରଣମାହାତ୍ମ୍ଯଵର୍ଣନମ୍ ଶ୍ରୀନାରାଯଣ ଉଵାଚ ଭସ୍ମଦିଗ୍ଧଶରୀରାଯ ଯୋ ଦଦାତି ଧନଂ ମୁଦା । ତସ୍ଯ ସର୍ଵାଣି ପାପାନି ଵିନଶ୍ଯନ୍ତି ନ ସଂଶଯଃ
ଭସ୍ମ ଧରିବାର ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନା। ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ଯିଏ ଭସ୍ମ ଲାଗିଥିବା ଦେହର ଲୋକକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଧନ ଦେଉଛି, ସେ ଲୋକର ସମସ୍ତ ପାପ ନିଶ୍ଚୟ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ଶ୍ରୁତଯଃ ସ୍ମୃତଯଃ ସର୍ଵାଃ ପୁରାଣାନ୍ଯଖିଲାନ୍ଯପି । ଵଦନ୍ତି ଭୂତିମାହାମ୍ଯଂ ତତ୍ତସ୍ମାଦ୍ଧାରଯେଦ୍ଦ୍ଵିଜଃ
ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର, ସ୍ମୃତି ଓ ପୁରାଣ ଭସ୍ମର ମହିମା କହିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହା ଧରିବା ଉଚିତ।
ସିତେନ ଭସ୍ମନା କୁର୍ଯାତ୍ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ଯଂ ଯସ୍ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରକମ୍ । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତଃ ଶିଵଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଯେଉଁଠି ବ୍ୟକ୍ତି ଦିନର ତିନି ସମୟରେ ଧଳା ଭସ୍ମରେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଲଗାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ଶିବଙ୍କ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଏ।
ଯୋଗୀ ସର୍ଵାଙ୍ଗକଂ ସ୍ତାନମାପାଦତଲମସ୍ତକମ୍ । ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ଯମାଚରେନ୍ନିତ୍ଯମାଶୁ ଯୋଗମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯେଉଁ ଯୋଗୀ ପାଦ ତଳୁ ମୁଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମଗ୍ର ଶରୀରକୁ ଭସ୍ମ ଲଗାଇ ଦିନର ତିନି ସମୟରେ ନିୟମିତ ଏହି କ୍ରିୟା କରେ, ସେ ଶୀଘ୍ର ଯୋଗ ଲାଭ କରେ।
ଭସ୍ମସ୍ନାନେନ ପୁରୁଷଃ କୁଲସ୍ଯୋଦ୍ଧାରକୋ ଭଵେତ୍ । ଭସ୍ମସ୍ନାନଂ ଜଲସ୍ନାନାଦସଂଖ୍ଯେଯଗୁଣାନ୍ଵିତମ୍
ଭସ୍ମ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ପରିବାରକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ; ଭସ୍ମ ସ୍ନାନର ଗୁଣ ଜଳ ସ୍ନାନ ଠାରୁ ଅସଂଖ୍ୟ ଗୁଣିକ ଅଧିକ।
ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ଯତ୍ଫଲମ୍ । ତତ୍ଫଲଂ ଲଭତେ ସର୍ଵଂ ଭସ୍ମସ୍ନାନାନ୍ନ ସଂଶଯଃ
ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଯେପରି ତିର୍ଥ ଫଳ ମିଳେ, ଭସ୍ମ ସ୍ନାନ କଲେ ସେଇ ସମସ୍ତ ଫଳ ମିଳେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ମହାପାତକଯୁକ୍ତୋ ଵା ଯୁକ୍ତୋ ଵାପ୍ଯୁପପାତକୈଃ । ଭସ୍ମସ୍ନାନେନ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଦହତ୍ଯଗ୍ନିରିଵେନ୍ଧନମ୍
ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ମହାପାପ କିମ୍ବା ଛୋଟ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ଥାଏ, ଭସ୍ମ ସ୍ନାନ କଲେ ସେ ସମସ୍ତ ପାପ ଅଗ୍ନିରେ କାଠ ଦହିଯିବା ପରି ଦହିଯାଏ।
ଭସ୍ମସ୍ନାନାତ୍ପରଂ ସ୍ନାନଂ ପଵିତ୍ରଂ ନୈଵ ଵିଦ୍ଯତେ । ଏଵମୁକ୍ତଂ ଶିଵେନାଦୌ ତଦା ସ୍ନାତଃ ସ୍ଵଯଂ ଶିଵଃ
ଭସ୍ମ ସ୍ନାନ ଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ପବିତ୍ର କୌଣସି ସ୍ନାନ ନାହିଁ; ଏହିପରି ଆଦିରୁ ଶିବଂକ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଛି ଏବଂ ଶିବ ନିଜେ ଏହିପରି ସ୍ନାନ କରିଥିଲେ।
ତଦାପ୍ରଭୃତି ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯା ମୁନଯଶ୍ଚ ଶିଵାର୍ଥିନଃ । ସର୍ଵକର୍ମସୁ ଯତ୍ନେନ ଭସ୍ମସ୍ନାନଂ ପ୍ରଚକ୍ରିରେ
ସେଇ ସମୟରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଋଷିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ଭଜନ୍ତି, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଉତ୍ସାହରେ ଭସ୍ମ ସ୍ନାନ କରିଥିଲେ।
ତସ୍ମାଦେତଚ୍ଛିରଃସ୍ନାନମାଗ୍ନେଯଂ ଯଃ ସମାଚରେତ୍ । ଅନେନୈଵ ଶରୀରେଣ ସ ହି ରୁଦ୍ରୋ ନ ସଂଶଯଃ
ଏହିକାରଣରୁ, ଯେଉଁଠି ବ୍ୟକ୍ତି ଅଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭସ୍ମରେ ମୁଣ୍ଡ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଏହି ଦେହରେ ରୁଦ୍ର ହେବାକୁ ସମର୍ଥ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଯେ ଭସ୍ମଧାରିଣଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରିତୃପ୍ତା ଭଵନ୍ତି ତେ । ଦେଵାସୁରମୁନୀନ୍ଦ୍ରୈଶ୍ଚ ପୂଜ୍ଯା ନିତ୍ଯଂ ନ ସଂଶଯଃ
ଯେଉଁମାନେ ଭସ୍ମଧାରୀକୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ମହାଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଦା ପୂଜିତ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଭସ୍ମସଞ୍ଛନ୍ନସର୍ଵାଙ୍ଗଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୋତ୍ତିଷ୍ଠତି ଯଃ ପୁମାନ୍ । ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵରାଜୋଽପି ଦଣ୍ଡଵତ୍ପ୍ରଣମିଷ୍ଯତି
ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ ଶରୀରରେ ଭସ୍ମ ଲଗାଇଥିବା ପୁରୁଷକୁ ଦେଖି ଉଠିଯାଏ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରିବେ।
ଅଭକ୍ଷ୍ଯଭକ୍ଷଣଂ ଯେଷାଂ ଭସ୍ମଧାରଣପୂର୍ଵକମ୍ । ତେଷାଂ ତଦ୍ଭକ୍ଷ୍ଯମେଵ ସ୍ଯାନ୍ମୁନେ ନାତ୍ର ଵିଚାରଣା
ଯେଉଁମାନେ ଭସ୍ମ ଧାରଣ କରି ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଖାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେଇ ଖାଦ୍ୟ ଭକ୍ଷ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ମୁନି, ଏଥିରେ କିଛି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ।
ଯଃ ସ୍ନାତି ଭସ୍ମନା ନିତ୍ଯଂ ଜଲେ ସ୍ନାତ୍ଵା ତତଃ ପରମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଗୃହସ୍ଥୋ ଵା ଵାନପ୍ରସ୍ଥୋଽଽଥଵାଦରାତ୍
ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରତିଦିନ ଜଳ ସ୍ନାନ ପରେ ଭସ୍ମ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଗୃହସ୍ଥ, ବନବାସୀ କିମ୍ବା ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଯେହେଉଁ ନାହଁନ୍ତୁ,